# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2011 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2011/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2011
tijdvak 1
maandag 23 mei
13.30 - 15.00 uur
natuur- en scheikunde 1 CSE BB

Naam kandidaat _________________________ Kandidaatnummer _________________________

Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Gebruik het BINAS informatieboek.

Dit examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

BB-0173-a-11-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

(1) A B C D
(2) A B C D
(3) A B C D

Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

Verfverdunner
2p 1 Op een fles verfverdunner staan twee pictogrammen.

[FIGUUR: Fles met twee pictogrammen. Het linker pictogram toont een gestileerde gekruiste vlam. Het rechter pictogram toont een boom die omvalt en een vogel die wegvliegt.]

→ Wat betekenen deze pictogrammen?
1 ..............................................................................................................
2 ..............................................................................................................

BB-0173-a-11-1-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

Radiohoogtemeter
1p 2 In een vliegtuig zit een radiohoogtemeter.
Deze zendt een radiosignaal uit
dat korte tijd later weer wordt
opgevangen.
Het instrument berekent de
hoogte uit het tijdsverschil tussen
uitzenden en ontvangen.
[FIGUUR: Een close-up van een radiohoogtemeter, met een wijzer die een waarde tussen 0 en 1 wijst. Op de wijzerplaat staan verschillende schalen met eenheden zoals 'FEET' en 'mb', en nummers zoals 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6 en 7. De tekst 'ALTITUDE' is zichtbaar.]
Hoe heet het natuurkundige verschijnsel waardoor het signaal terugkomt bij het
vliegtuig?
A absorptie
B altitude
C echo
D radar
3p 3 Het signaal dat de radiohoogtemeter uitzendt, beweegt met een snelheid van
300 000 km/s. De meter zendt een signaal uit naar de grond en vangt dat na
0,000 08 s weer op.
→ Bereken de hoogte in km waarop het vliegtuig vliegt.
....................................................................................................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................................................................................................................
BB-0173-a-11-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

Vuvuzela
Tijdens het WK voetbal in Zuid Afrika is door voetbalsupporters op een vuvuzela geblazen. Uit de echte vuvuzela komt geluid met een geluidsniveau van 120 decibel. Om de herrie te verminderen is er een aangepaste toeter op de markt die 25 dB minder lawaai produceert dan de echte.

[FIGUUR: Foto van een man die in een vuvuzela blaast.]

1p 4 In welke zone valt het geluidsniveau van de aangepaste vuvuzela?
A veilig geluid
B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging
C toenemende kans op gehoorbeschadiging

2p 5 De vuvuzela geeft 120 dB geluid op 5 m afstand. Het geluidsniveau neemt af met de afstand. Dit is in het volgende diagram weergegeven.

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as "geluidsniveau (dB)" van 40 tot 130 en op de x-as "afstand (m)" van 0 tot 1400. Een curve begint bij ongeveer 120 dB op 0 meter en neemt langzaam af naarmate de afstand toeneemt. Op 5 meter is het geluidsniveau 120 dB.]

geluid vuvuzela

geluidsniveau (dB)
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
0 200 400 600 800 1000 1200 1400
afstand (m)

Geluid van meer dan 90 dB is niet veilig.
Bij minder dan 90 dB wordt het geluid veilig genoemd.
→ Op welke afstand moet je tenminste staan om veilig geluid te horen?

BB-0173-a-11-1-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 6 Voetbalsupporters krijgen oordopjes uitgereikt. Het geluidsniveau wordt daardoor verminderd tot 85 dB.
gehoorbeschadiging
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'tijd (uren)' en op de x-as 'geluidsniveau (dB)'. De grafiek toont een dalende lijn vanaf ongeveer 9 uur bij 80 dB naar een lager aantal uren bij hogere dB-waarden.]
In het diagram kun je zien hoe lang je naar geluid kunt luisteren voordat het gevaarlijk wordt.
→ Hoe lang kunnen deze voetbalsupporters met de oordopjes geluid van 85 dB verdragen zonder kans op gehoorbeschadiging?
.......... uur
BB-0173-a-11-1-o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Afstand houden

1p 7 In het verkeer is afstand houden erg belangrijk voor de veiligheid.
In het diagram zie je twee grafieken: de remweg en de stopafstand van een auto
bij verschillende snelheden.

[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'afstand (m)' van 0 tot 180, en op de x-as 'snelheid (m/s)' van 0 tot 45. Er lopen twee gekromde lijnen, de rode lijn is 'stopafstand' en de blauwe lijn is 'remweg'.]

De stopafstand is groter dan de remweg.
Hoe heet dit verschil?
A reactieafstand
B reactietijd
C reactievermogen

1p 8 Lees uit het diagram af hoe groot de remweg is bij een snelheid van 30 m/s.
.......... m

1p 9 De snelheid in het diagram staat in m/s.
Reken 30 m/s om naar km/h.
30 m/s = ............ km/h

BB-0173-a-11-1-o 6 lees verder ►►►


### Pagina 7

Afvalscheiding
3p 10 Het is de moeite waard om kunststof afval gescheiden in te zamelen.
[FIGUUR: Een vuilniswagen die een container leegt, met op de achtergrond een gebouw.]
Veel gemeenten doen dit al enige tijd. In de tabel zie je het percentage kunststof
afval dat gescheiden wordt opgehaald.
Jaar | percentage kunststof
------- | --------
2006 | 15
2007 | 19
2008 | 24
2009 | 31
2010 | 40
→ Teken in het diagram de grafiek van deze tabel.
[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "percentage kunststof" (lopend van 0 tot 45) en op de x-as "jaar" (lopend van 2006 tot 2011). De grafiek bevat een leeg rooster.]
BB-0173-a-11-1-o 7 lees verder ►►►

### Pagina 8

Autotest
[FIGUUR: Een witte hybride auto, zijaanzicht.]
Hybride auto's combineren een brandstofmotor met een elektromotor.
Daardoor gaat het brandstofverbruik en de $CO_2$-uitstoot omlaag.
Van deze hybride auto is het volgende bekend.

| brandstof | benzine |
| :-------- | :------ |
| transmissie | automaat |
| $CO_2$-uitstoot | 92 g/km |
| gemiddeld gebruik | 4,0 L / 100 km |
| energielabel | A |

1p 11 Het energielabel A wordt toegekend op basis van een aantal eigenschappen van
de auto.
Eén daarvan is de $CO_2$-uitstoot. $CO_2$ is niet goed voor ons milieu.
Waarom is $CO_2$ niet goed voor het milieu?
A $CO_2$ is een giftige stof.
B $CO_2$ veroorzaakt luchtverontreiniging.
C $CO_2$ veroorzaakt opwarming van de aarde.

1p 12 De auto trekt in 10,4 s op van 0 tot 100 km/h.
In het diagram staat de snelheid-tijd-grafiek van dit optrekken.

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "snelheid (km/h)" van 0 tot 120, en op de x-as "tijd (s)" van 0 tot 14. De grafiek toont een curve die begint bij (0,0) en langzaam toeneemt tot een horizontale lijn rond 100 km/h.]

Tussen welke snelheden trekt de auto het snelst op?
A tussen 0 en 50 km/h
B tussen 50 en 100 km/h
C De auto trekt bij elke snelheid even snel op.

BB-0173-a-11-1-o 8


### Pagina 9

Waterkoker
3p 13 De familie Jensen staat met de caravan op de camping. De caravan is
aangesloten op de netspanning (230 V).
Op deze camping is de maximale stroomsterkte per aansluitpunt 3 A.
[FIGUUR: Waterkoker en typeplaatje]
Met de waterkoker wordt water warm gemaakt voor een kopje thee. De
gegevens van de waterkoker zie je op het typeplaatje.
Tijdens het verwarmen van het water slaat de koelkast aan. De koelkast heeft
een vermogen van 125 W.
→ Laat met een berekening zien of de waterkoker tegelijk met de koelkast aan
mag staan.
2p 14 De waterkoker is voorzien van een controlelampje. Als het apparaat
ingeschakeld is, brandt het lampje.
In het schema zijn twee mogelijkheden voor de plaatsing van het controlelampje
weergegeven.
→ Teken het controlelampje met het juiste symbool op de juiste plaats in het
schema.
[FIGUUR: Elektrisch schema met spanningsbron en waterkoker, met twee lege vakken voor controlelampje]
230 V ~
waterkoker
BB-0173-a-11-1-o
9
lees verder ►►►

### Pagina 10

3p 15 De familie Jensen wil 2 L water aan de kook brengen met de waterkoker van
500 W. Het apparaat doet hier een kwartier (0,25 uur) over.
1 kWh elektrische energie kost € 0,24.
-> Bereken hoeveel het kost om het water aan de kook te brengen.

Bovenleiding

[FIGUUR: Twee foto's van bovenleidingen bij een treinstation.]

2p 16 Op de bovenleiding van de trein staat een hoge spanning.
Om die reden is een isolator opgenomen in de ophanging van de kabels.
-> Van welk materiaal kan die isolator gemaakt zijn?
Zet achter elk materiaal een kruisje in de juiste kolom.

| materiaal | wel | niet |
|---|---|---|
| aluminium | | |
| glas | | |
| koper | | |
| porselein | | |

BB-0173-a-11-1-o 10 lees verder ►►►

### Pagina 11

Muziek instrument

In de afbeelding zie je een muziekinstrument.
Het geluid wordt gemaakt door met een speciaal hamertje op de buizen te slaan.
De speler slaat de middelste buis aan. De toon heeft een frequentie van 110 Hz.
[FIGUUR: Een reeks metalen buizen van verschillende lengtes, opgehangen aan een metalen frame.]

1p 17 Wat moet hij doen om een toon met een hogere frequentie te krijgen?
A Een langere buis aanslaan.
B Een kortere buis aanslaan.
C Dezelfde buis harder aanslaan.
D Dezelfde buis minder hard aanslaan.

Drukproef

1p 18 Tijdens een practicum moet Hajo de druk van zijn voeten op de grond
berekenen.
Hij gaat op de weegschaal staan en berekent zijn gewicht: 600 N.
Hoe groot is zijn massa?
A 30 kg
B 60 kg
C 90 kg
D 120 kg

BB-0173-a-11-1-o 11 lees verder ►►►

### Pagina 12

3p 19 Hajo staat met beide voeten op de vloer. Zijn gewicht is 600 N.
Het oppervlak van zijn schoenen op de vloer is 400 cm$^2$.
[FIGUUR: Foto van de voeten van een persoon die op de grond staat, vanuit een bovenaanzicht.]
→ Bereken de druk die Hajo op de vloer uitoefent.

Hergebruik

2p 20 Steeds vaker worden producten die je kwijt wilt apart ingezameld.
Soms wordt het product hergebruikt, soms gaat het alleen maar om hergebruik
van het materiaal.
Hieronder staan vijf manieren om afval te scheiden.
1 Plastic afval breng je in een aparte zak naar de plasticcontainer.
2 Je levert een statiegeldles in bij de supermarkt.
3 Je gooit een leeg jam potje in de glasbak.
4 Oud papier doe je in de papierbak.
5 Gebruikte kleding verkoop je in de kringloopwinkel.
→ Is dit hergebruik van het product of hergebruik van het materiaal?
Zet achter elke handeling een kruisje in de juiste kolom.
handeling | hergebruik product | hergebruik materiaal
---|---|---|
1| |
2| |
3| |
4| |
5| |
BB-0173-a-11-1-o 12 lees verder ►►►

### Pagina 13

IJs op water
1p 21 Blokjes ijs drijven op water.
[FIGUUR: Glas met water met daarin ijsblokjes.]
Door welke stof eigenschap gaat het ijs drijven?
A dichtheid
B gewicht
C massa
D temperatuur

Gloeidraad

1p 22 De gloeidraad van een gloeilamp is gemaakt van wolfraam.
Dat metaal is gekozen omdat het smeltpunt van dit materiaal zo hoog is.
$\rightarrow$ Welke waarde heeft het smeltpunt van wolfraam?
.................... K

BB-0173-a-11-1-o 13 lees verder ►►►

### Pagina 14

Gebouw op palen
3p 23 Een kantoorgebouw staat op palen.
[FIGUUR: Een gebouw rust op schuine, betonnen palen. Er is een pijl aangegeven op een van de palen.]
Eén van de palen is met een pijl aangewezen.
De kracht in deze paal is 80 000 N.
→ Teken de kracht die deze paal uitoefent op de betonnen voet.
Schaal: 1 cm = 20 000 N.
De witte stip is het aangrijpingspunt van die kracht.
BB-0173-a-11-1-o
14
lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 15

Acculader
2p 24 Op het typeplaatje van de oplader van een accuboor machine staan allerlei
gegevens.
[FIGUUR: Label van een acculader met de tekst DEWALT CE, Input: 230V~ 50 Hz 1.0A, Output: 2.8A = 18V ---, 51W, DEWALT IDSTEIN GERMANY, www.2helpU.com, en diverse symbolen.]
-> Hoe groot is de stroomsterkte die de oplader kan leveren?
..........................
1p 25 Aan welk symbool kun je zien dat de oplader dubbel geisoleerd is?
[FIGUUR: Drie symbolen naast elkaar. Symbool A is een rechthoek met drie lijnen. Symbool B is een huisje. Symbool C is een vierkant binnen een vierkant.]
A B C
BB-0173-a-11-1-o 15 lees verder >>>

### Pagina 16

Schema

[FIGUUR: Elektrisch schema met componenten P1, R1, C1, R2, S1, R4, T1 (BC547B), D1 (1N4148), Re 1, P2, en een spanningsbron van 8V.]

1p 26 In het schema zijn verschillende onderdelen als symbolen getekend.
Wat betekent het symbool D1?
A diode
B schakelaar
C transistor
D weerstand

1p 27 In het schema is een relais opgenomen.
Wat doet een relais?
A Een relais verkleint de stroomsterkte.
B Een relais bedient een schakelaar.
C Een relais vergroot de stroomsterkte.

BB-0173-a-11-1-o 16 lees verder

### Pagina 17

Bromfietscontrole
Bij de school controleert de politie bromfietsen op te veel lawaai.
Op de foto hiernaast zie je dat er een meting aan een scooter wordt uitgevoerd.
[FIGUUR: Politieagenten meten geluid van een bromfiets.]

1p 28 Welk meetinstrument wordt hier gebruikt?
A een voltmeter
B een dB meter
C een frequentiemeter
D een bandenspanningsmeter

Werken aan het spoor
[FIGUUR: Werkers aan een spoorweg, met een trein in de verte.]

2p 29 Bij werkzaamheden aan het spoorwegnet is veiligheid heel belangrijk.
De werkers aan het spoor willen graag op tijd worden gewaarschuwd als er een trein nadert.
$\rightarrow$ Omcirkel in de volgende zin de juiste mogelijkheden.

Het geluid van een naderende trein horen zij het eerst via de
[ FIGUUR: Tabel met twee cellen: 'lucht' en 'rails'. ]
omdat de geluidssnelheid door de rails
[ FIGUUR: Tabel met twee cellen: 'kleiner' en 'groter'. ]
is dan door de lucht.

BB-0173-a-11-1-o* 17 einde ■