# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2010 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2010/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 34 – Opgave 34 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-BB 2010 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30 - 15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB herziene versie Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS informatieboek. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. BB-0173-a-10-1-o ### Pagina 2 Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). - Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3. A B C D (1) B A B C D (2) B A B C D (3) B Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet meer. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. - Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. - Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid. Turpentine 1p 1 Met terpentine moet je voorzichtig zijn. Daarom staan er pictogrammen op de verpakking. [FIGUUR: Een close-up van een verpakking met twee pictogrammen. Het linker pictogram is een zwarte X in een wit vierkant. Daaronder staat "schadelijk". Het middelste pictogram toont een boom met een soort vlameffect en een persoon die er afstand van houdt, ook in een wit vierkant. Daaronder staat "milieu gevaarlijk". Het rechter pictogram is een gevulde vuilnisbak met een doorstreepte X eroverheen. Daaronder staat "ontvlambaar". De tekst op de verpakking luidt: "Deze stof en/of de verpakking als gevaarlijk afval afvoeren. Bij het afvoeren van afvalstoffen van het bewaren opwekken, direct een arts raadplegen en de verpakking of het etiket tonen." Daaronder staat ook "White spirit".] Welk pictogram moet op de plaats van "ontvlambaar" staan? A B C D BB-0173-a-10-1-o 2 lees verder Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 302 ### Pagina 3 Boorhamer 2p 2 Een boorhamer wordt gebruikt voor sloopwerkzaamheden op een bouwplaats. Boorhamers maken veel lawaai. [FIGUUR: Een persoon op een ladder die een boorhamer vasthoudt.] → Vanaf welk geluidsniveau is er toenemende kans op gehoorbeschadigingen? .................................................. 1p 3 Werknemers zijn verplicht op de bouwplaats gehoorbescherming te dragen. Dit staat op een bord bij de bouwplaats aangegeven met een pictogram. Welk pictogram wordt hier bedoeld? [FIGUUR: Vier pictogrammen van veiligheidssymbolen. A: Een helm met een veiligheidsbril. B: Een veiligheidsbril. C: Een gehoorbeschermer. D: Een helm.] A B C D Vuurwerk 1p 4 Nadat in de oudejaarsnacht het vuurwerk is afgelopen, laat Loek de hond uit. Toch wordt er nog een vuurpijl afgestoken die hoog in de lucht ontploft. Wat is juist? A Loek hoort eerst de knal en ziet daarna het licht. B Loek ziet eerst het licht en hoort daarna de knal. C Loek ziet het licht en hoort de knal gelijktijdig. BB-0173-a-10-1-o 3 lees verder ► ► ► ### Pagina 4 Snelheidsmeting Patrick wil een fietscomputer op zijn fiets monteren. Hij gaat een sensor op de voorvork en een magneetje op een spaak van het voorwiel zetten. [FIGUUR: Een fietscomputer sensor en magneetje bevestigd aan een fietsvork, met het magneetje in de buurt van de sensor.] 1p 5 De sensor geeft een signaal als het magneetje langs komt. Om welke sensor gaat het? A LDR B NTC C reedcontact D relais Patrick wil natuurlijk dat de fietscomputer de juiste snelheid gaat aangeven. Hij vraagt zich af waar hij de sensor moet plaatsen. Bij zijn buurjongen zit de sensor op plaats 2 van de voorvork. 1p 6 Waar moet Patrick de sensor en het magneetje monteren om de juiste snelheid te meten? A De sensor en het magneetje moeten op plaats 1 zitten. B De sensor en het magneetje moeten op plaats 2 zitten. C Het maakt niet uit waar de sensor en het magneetje zitten. [FIGUUR: Een detailopname van een fietswiel met een vork. Er zijn twee mogelijke posities gemarkeerd met de nummers 1 en 2.] 1p 7 De fietscomputer wordt, zonder de instelling te veranderen, overgezet op een fiets met grotere wielen. Wat geeft de fietscomputer in dat geval aan? A De computer geeft een te grote snelheid aan. B De computer geeft de juiste snelheid aan. C De computer geeft een te kleine snelheid aan. BB-0173-a-10-1-o 4 lees verder ►►► ### Pagina 5 Schietlood Met een schietlood kan Bart zien of een muurtje goed verticaal staat. Bart wil weten van welk materiaal het schietlood gemaakt is. Hij gaat het volume bepalen en de massa meten om de dichtheid te kunnen berekenen. [FIGUUR: Schietlood] 3p 8 Bart bepaalt het volume van het schietlood met een maatglas. → Wat moet Bart doen om het volume van het schietlood te bepalen? [FIGUUR: Maatglas met water] 3p 9 Bart heeft het volume gemeten en vindt $30,5 \text{ cm}^3$. Hij weegt het schietlood op een keukenweegschaal. [FIGUUR: Schietlood op keukenweegschaal] [FIGUUR: Keukenweegschaal met waarde 241 g] → Bepaal van welk materiaal het schietlood is gemaakt door eerst de dichtheid te berekenen. BB-0173-a-10-1-o 5 lees verder ### Pagina 6 Vrieskou 2p 10 Het Vostokstation is een Russisch poolstation in het Zuidpoolgebied. Hier werd in 1983 de laagste temperatuur op aarde waargenomen: -89,2 °C (183,8 K). → Welke vloeistof is bij deze temperatuur vast en welke vloeibaar? Zet kruisjes op de juiste plaats. [FIGUUR: Tabel met vloeistoffen en kolommen "vast" en "vloeibaar". De rijen bevatten "alcohol", "benzine", "ether", "kwik", "petroleum".] 1p 11 Sommige vloeistof-thermometers werken niet goed meer bij deze lage temperatuur. In plaats van een vloeistof-thermometer wordt daarom vaak een elektronische thermometer gebruikt. Welk onderdeel zit in een elektronische thermometer? A LDR B LED C NTC BB-0173-a-10-1-o 6 lees verder ►►► ### Pagina 7 Veiligheid 1p 12 In het huis van de familie Bosland zijn de installatie en de apparaten beveiligd met randaarde. [FIGUUR: Een close-up van een dubbel stopcontact met de randaarde-aansluitingen gemarkeerd met de nummers 1, 2 en 3.] Ook een losse contactdoos heeft randaarde. Welke aansluiting in de contactdoos is de randaarde? A aansluiting 1 B aansluiting 2 C aansluiting 3 1p 13 Waarvoor dient de randaarde? A Randaarde voorkomt dat de buitenkant van aangesloten apparaten onder spanning komt te staan. B Randaarde voorkomt kortsluiting tussen de aansluitdraden. C Randaarde voorkomt overbelasting van de huisinstallatie. 1p 14 In de meterkast zitten zekeringen. Wat is het symbool van een zekering? [FIGUUR: Vier symbolen worden getoond: A een symbool van een transistor, B een symbool van een zekering, C een symbool van een zekering en D een symbool van een spoel.] A B C D 1p 15 Elke groep in huis is beveiligd met een zekering. Hoe is een zekering met de apparaten in een groep geschakeld? A in serie B parallel C Dat hangt af van het apparaat. BB-0173-a-10-1-o 7 le s verder ### Pagina 8 Fiets met trapondersteuning Trudie rijdt met constante snelheid op haar fiets met trapondersteuning over een dijk. De fietscomputer wijst 18,0 km/h aan. [FIGUUR: Fietscomputer met een display die de snelheid 18.0 km/h aangeeft en diverse andere symbolen en knoppen.] 3p 16 Bereken hoeveel meter Trudie met deze snelheid in 1 minuut aflegt. 1p 17 Tijdens het fietsen met een constante snelheid van 18,0 km/h zijn de tegenwerkende krachten in totaal 50 N. De electromotor levert een kracht van 20 N. Welke spierkracht moet worden geleverd om de snelheid constant te houden? A 20 N B 30 N C 50 N D 70 N 2p 18 Trudie houdt op met trappen en de trapondersteuning schakelt uit. Ze gaat steeds langzamer, omdat alleen de tegenwerkende krachten nog werken. → Schrijf hieronder twee tegenwerkende krachten op. 1 2 BB-0173-a-10-1-0 8 lees verder ►►► ### Pagina 9 Slagboom 1p 19 Aan een slagboom is een contragewicht vastgemaakt. [FIGUUR: Een slagboom met een tegengewicht en een auto eronder] Waarom is dat gedaan? A De slagboom gaat anders vanzelf open. B De slagboom kan met minder kracht worden geopend. C De slagboom wordt daardoor steviger. 1p 20 Edward maakt de slagboom open. Hieronder is de slagboom nog een keer getekend. [FIGUUR: Een slagboom met drie punten aangegeven (1, 2, en 3) en een schaalverdeling] Waar moet hij de slagboom vastpakken om hem met de kleinste kracht te openen? A op plaats 1 B op plaats 2 C op plaats 3 BB-0173-a-10-1-o 9 lees verder ►►► ### Pagina 10 Corrosie 1p 21 Niet alle materialen zijn corrosiebestendig. [FIGUUR: Twee foto's van fietswielen, links een 'fietswiel nu' en rechts een 'fietswiel vroeger'] fiet swiel nu fiet swiel vroeger Op de foto's zie je twee fietswielen. Tegenwoordig zijn fietswielen gemaakt van corrosiebestendig materiaal. Van welk materiaal werd een fietswiel vroeger gemaakt? A aluminium B koper C messing D ijzer Cello 1p 22 Een cellist maakt de lengte van een snaar kleiner door er met een vinger op te drukken. Hoe verandert het geluid als hij de snaar korter maakt? A De geluidssterkte neemt toe. B De geluidssterkte neemt af. C De toonhoogte neemt toe. D De toonhoogte neemt af. [FIGUUR: Een man bespeelt een cello met een strijkstok.] BB-0173-a-10-1-0 10 lees verder ► ► ► ### Pagina 11 Zwemabad Jasper en Sophie zijn in het zwembad. Jasper staat op de kant en Sophie zwemt onder water. Jasper roept zo hard mogelijk. Sophie hoort het geluid redelijk goed. De tabel gaat over deze proef. [FIGUUR: Meisje zwemt onder water] 2p 23 Geef in de tabel de geluidsbron, de tussenstof en de ontvanger aan. Zet kruisjes op de juiste plaats. | | geluidsbron | tussenstof | ontvanger | |---------|-------------|------------|----------| | Jasper | | | | | lucht | | | | | Sophie | | | | | water | | | | Gloeilamp of tl-buis? 1p 24 Frits legt verlichting aan in zijn schuur. Hij kan kiezen tussen twee verschillende lampen. De ene lamp is een tl-buis en de andere is een gloeilamp. Zie de foto. [FIGUUR: Doos van een gloeilamp en een tl-buis] -> Hoe groot is het vermogen van de tl-buis? 1p 25 Volgens de winkelier geven beide lampen evenveel licht. Dit komt omdat het rendement van de lampen verschilt. Gebruik het BNNAS informatieboek, tabel 15. -> Hoe groot is het rendement van een tl-buis (dik)? BB-0173-a-10-1-o 11 lees verder ### Pagina 12 Mijnenjager 26 (3p) Ruim 65 jaar na de Tweede Wereldoorlog zoekt de marine nog steeds naar oude zeemijnen. Zodra een mijn gevonden is, wordt hij tot ontploffing gebracht. Deze zeemijnen worden met geluidssignalen (sonar) opgespoord. Een uitgezonden geluidssignaal wordt na 0,060 seconde opgevangen. → Bereken hoe diep de mijn onder water ligt. 27 (2p) Het geluid dat wordt gebruikt voor deze metingen heeft een zeer hoge frequentie, ongeveer 50 000 Hz. In het diagram zie je het gehoorbereik van de mens en van verschillende dieren. [FIGUUR: Een staafdiagram dat het hoorbereik van verschillende dieren en de mens weergeeft in Hertz. Op de y-as staan vleermuis, roodborstje, bruinvis, dolfijn, sprinkhaan, kat, kikker, hond en mens. Op de x-as staat frequentie in Hertz, met schaalverdeling 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 50 000, 100 000.] → Wat is juist? Zet kruisjes op de juiste plaats. | | juist | onjuist | |---|---|---| | Een bruinvis hoort dit geluid. | | | | Een dolfijn hoort dit geluid. | | | | Een kikker hoort dit geluid. | | | | Een mens hoort dit geluid. | | | BB-0173-a-10-1-0 12 lees verder ‣‣‣ ### Pagina 13 Thalys [FIGUUR: Een foto van een Thalys hogesnelheidstrein op een spoor, de voorkant van de trein is scherp, de rest van de trein is onscherp.] 1p 28 De hogesnelheidstrein in Frankrijk haalt op een bepaald traject een gemiddelde snelheid van 360 km/h. Hoe lang doet zo'n trein met deze snelheid over een afstand van 200 km? A meer dan een half uur B precies een half uur C minder dan een half uur 1p 29 Tussen twee stopplaatsen rijdt de trein met een gemiddelde snelheid van 180 km/h. Wat kun je zeggen over de maximumsnelheid op dat traject? A De maximumsnelheid van de trein op dat traject is kleiner dan 180 km/h. B De maximumsnelheid van de trein op dat traject is gelijk aan 180 km/h. C De maximumsnelheid van de trein op dat traject is groter dan 180 km/h. BB-0173-a-10-1-o 13 lees verder ►►► ### Pagina 14 Weerstand van een metaaldraad Bij een practicum meet Remco de spanning over en de stroomsterkte door een metaaldraad. [FIGUUR: Opstelling met metaaldraad, ophanging, regelbare spanningsbron met aan/uit schakelaar en meter] 2p 30 Om de spanning en de stroomsterkte te meten, gebruikt hij de schakeling van het volgende schema. [FIGUUR: Circuit met batterij, draadje en open punten voor voltmeter en ampèremeter] In het schema zijn de plaatsen van de spanningsmeter en de stroommeter open gelaten. → Teken in het schema de spanningsmeter en de stroommeter op de juiste plaats. Gebruik de juiste symbolen. BB-0173-a-10-1-o 14 lees verder ► ► ► ### Pagina 15 3p 31 Remco zet de metingen in een tabel. Spanning (V) Stroomsterkte (mA) 1 1,8 2 3,6 3 5,4 4 7,2 5 8,8 6 10,3 7 11,6 8 12,7 → Teken de grafiek van de metingen in het diagram. [FIGUUR: Een assenstelsel met op de y-as "stroomsterkte (mA)" van 0 tot 14 en op de x-as "spanning (V)" van 0 tot 9,0. Het assenstelsel is leeg.] 3p 32 Bij een spanning van 4,0 V is de stroomsterkte 7,2 mA. → Bereken weerstand van de draad bij deze spanning. -------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------------------------- Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. BB-0173-a-10-1-o 15 lees verder ►►► ### Pagina 16 Fietstakel 3p 33 Om een fiets op te hangen gebruikt Leo een fietstakel. [FIGUUR: Een fiets hangt aan een takelconstructie die aan een horizontaal balkje is bevestigd.] Om de fiets op te hijsen moet Leo met een kracht van 40 N aan het losse uiteinde van het touw trekken. → Teken in de figuur deze kracht. De krachtenschaal is 1 cm $\stackrel{\wedge}{=} $ 10 N. 1p 34 Hoe groot is het gewicht van de fiets? A 10 N B 40 N C 80 N D 160 N BB-0173-a-10-1-o* 16 einde ■