# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2006 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2006/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2006
tijdvak 2
dinsdag 20 juni
13.30 – 15.00 uur
NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE-BB
Naam kandidaat Kandidtaatnummer
Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Gebruik het BINAS informatieboek.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
600051-2-661o

### Pagina 2

• Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
(1) A
(B)
C
D
(2) A
(C)
D
(3) B
A
D
O Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redeneren kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
WASMASHINE
1p O 1 Hieronder is het typeplaatje van een wasmachine afgebeeld.
[FIGUUR: Een typeplaatje met de tekst 230V/2500W ~ 50 Hz, type 245A25, K EMA EUR.]
→ Hoe groot is het vermogen van de wasmachine?
1p • 2 Op welk soort spanning moet de wasmachine aangesloten worden?
A op gelijkspanning
B op wisselspanning
C op gelijkspanning of wisselspanning, dat maakt niet uit
600051-2-6610
2 ga naar de volgende pagina

### Pagina 3

3p O 3 De motor van de wasmachine heeft een vermogen van 500 W. De motor draait een half uur tijdens het uitvoeren van een wasprogramma.
$\rightarrow$ Bereken hoeveel kWh de motor tijdens dit wasprogramma opneemt.

2p O 4 Tijdens het volledige wasprogramma wordt er 4,2 kWh energie opgenomen.
1 kWh kost € 0,14.
$\rightarrow$ Bereken de kosten van dit wasprogramma.

1p O 5 Om te voorkomen dat de metalen buitenkant onder spanning komt te staan, is de wasmachine voorzien van randaarde.
Met welk symbool geeft men de aardverbinding (randaarde) aan?
[FIGUUR: Elektrische symbolen A, B, C en D]
A B C D

1p O 6 Soms kan een wasmachine niet tegelijk met een wasdroger worden gebruikt.
De zekering verbreekt dan de stroomkring.
Waarom verbreekt de zekering dan de stroomkring?
A Omdat de spanning in de stroomkring te groot is.
B Omdat de stroomsterkte in de stroomkring te groot is.
C Omdat de weerstand in de stroomkring te groot is.

600051-2-661o 3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

PRACTICUM
3p O 7 Tijdens een practicum bepaalt Evert de weerstand van een potloodstift.
Zie de foto hieronder.
[FIGUUR: Een potlood met een klem op de punt, aangesloten met draden.]
Hij sluit de potloodstift aan op een spanningsbron.
Hij meet de spanning en de stroomsterkte met een spanningsmeter en een stroommeter.
In de foto hieronder zijn de spanningsbron, de potloodstift en de beide meters
weergegeven.
→ Teken op de foto hieronder de draden zodat de juiste schakeling ontstaat.
[FIGUUR: Een voedingsunit en een gele voltmeter/amperemeter met schaalverdeling.]
3p O 8 Evert meet een stroomsterkte van $0,8 \text{ A}$ bij een spanning van $12 \text{ V}$.
Met een woordformule kan de weerstand van de potloodstift worden berekend.
Zie het BINAS informatieboek, tabel 10.
→ Bereken met de juiste woordformule de weerstand in $\Omega$ van deze potloodstift.
.................................................
.................................................
.................................................
600051-2-661o 4 ga naar de volgende pagina --->

### Pagina 5

LAMPEN EN SCHAKELAARS

Tijdens een practicumles krijgen Marja en Jan de opdracht de schakeling te bouwen volgens het schema hiernaast.

[FIGUUR: Een stroomkring met een batterij, een schakelaar en twee lampen parallel geschakeld. De lampen zijn beide gelabeld als 'lamp 1' en 'lamp 2'.]

1p • 9 Hoeveel verbindingsdraden moeten zij tenminste gebruiken om de schakeling te bouwen?
A 5
B 6
C 7

1p • 10 Als de schakeling gebouwd is, drukt Marja op de schakelaar. Welke lamp of lampen gaan branden?
A alleen lamp 1
B alleen lamp 2
C beide lampen

Marja en Jan krijgen een tweede schakelaar erbij. Ze moeten de schakeling zo veranderen dat beide lampen apart met de schakelaars in- en uitgeschakeld kunnen worden. In het schema hieronder is met cijfers aangegeven waar de schakelaars zouden kunnen zitten.

[FIGUUR: Een stroomkring met een batterij en twee lampen parallel geschakeld. Er zijn vier mogelijke posities voor schakelaars aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4. Positie 1 en 2 zijn verbonden met de lampen. Positie 3 en 4 zijn verbonden met de batterij en de lampen.]

1p • 11 Op welke plaatsen moeten de schakelaars worden opgenomen, zodat de lampen onafhankelijk van elkaar kunnen worden aan- en uitgedaan?
A op plaats 1 en 2
B op plaats 3 en 4
C op plaats 1 en 3
D op plaats 2 en 4

600051-2-661o 5 ga naar de volgende pagina


### Pagina 6

ISOLATOR
1p 12 Een isolator is een slechte geleider voor elektrische stroom.
Dat heeft te maken met de weerstand van het materiaal.
Wat kun je zeggen over de weerstand van een isolator?
A De weerstand van een isolator is zeer groot.
B De weerstand van een isolator is zeer klein.
C De weerstand van een isolator verandert voortdurend.

LANTAARN
Jan loopt 's avonds op straat.
De lantaarn brandt.
Zie onderstaande figuur.
[FIGUUR: Een lantaarnpaal met daaronder een man die aan komt lopen.]
2p O 13 → Teken de schaduw van Jan op de straat. Arceer de schaduw van Jan.
1p ● 14 Wat gebeurt er met de schaduw van Jan als hij verder van de lantaarn afloopt?
A De schaduw van Jan wordt korter.
B De schaduw van Jan blijft even lang.
C De schaduw van Jan wordt langer.
600051-2-6610
ga naar de volgende pagina

### Pagina 7

AFBEELDEN

[FIGUUR: Diagram met een potlood aan de linkerkant, gevolgd door een lensvormig object gecentreerd, en een scherm aan de rechterkant. Lijnen stralen licht van het potlood door het middelste object naar het scherm, wat een omgekeerde afbeelding suggereert.]

voorwerp onderdeel 1 scherm

In de bovenstaande figuur zie je hoe een potlood wordt afgebeeld op een scherm.

1p ● 15 Wat is onderdeel 1?
A een bolle lens
B een holle lens
C een vlakke glasplaat

1p ● 16 Wat voor lichtbundel loopt er van de punt van het potlood naar onderdeel 1?
A convergerende lichtbundel
B divergerende lichtbundel
C evenwijdige lichtbundel

1p ● 17 Je ziet dat het potlood op z'n kop wordt afgebeeld: onder en boven zijn verwisseld. Worden links en rechts ook verwisseld?
A ja
B nee
C soms wel en soms niet

600051-2-661o 7 ga naar de volgende pagina —


### Pagina 8

GLOEIDRAAD
2p O 18 Bij een practicumproef wordt de gloeidraad van een lamp afgebeeld op een scherm.
In de tekening hieronder zie je de gloeidraad van een lamp, een bolle lens en een
scherm.
De gloeidraad wordt op het scherm scherp afgebeeld.
→ Laat met twee constructiestralen zien waar de onderkant en de bovenkant van de
gloeidraad op het scherm komen.

[FIGUUR: Tekening van een gloeidraad links, een gestippelde lijn naar rechts en een scherm aan de rechterkant. Een verticale lijn representeert de gloeidraad en de bovenkant ervan wordt aangeduid met een '+'. Een horizontale gestippelde lijn representeert de optische as.]

600051-2-6610o 8 ga naar de volgende pagina

### Pagina 9

BROODROOSTER
Op de foto zie je een broodrooster in werking.
De gloeibuis geeft vooral warmte.
[FIGUUR: Een broodrooster met een gloeibuis aangeduid met een pijl en tekst.]
1p 19 Wat voor soort licht straalt de gloeibuis vooral uit?
A black light
B infrarood licht
C ultraviolet licht
600051-2-661o 9 ga naar de volgende pagina

### Pagina 10

FOUR SOLAIRE

[FIGUUR: Foto van een gebouw met glimmende, gebogen spiegels. Rechtsboven een schematische tekening van de zonnestralen die op een spiegel vallen en samenkomen.]

In het zuiden van Frankrijk staat de ‘Four Solaire’.
Letterlijk vertaald is dat ‘zonne-oven’.
De installatie omvat onder andere een flatgebouw van 8 verdiepingen met aan één kant
een grote holle spiegel (zie foto).
De zonnestralen die op de holle spiegel vallen worden teruggekaatst. Zie tekening.
De teruggekaatste lichtbundel komt samen op de toren voor de flat.

2p O 20 Het zonlicht wordt eerst opgevangen door een groot aantal draaibare vlakke spiegels.
Deze weerkaatsen het zonlicht naar de holle spiegel op het flatgebouw.
In de onderstaande afbeelding is dat schematisch weergegegeven.
→ Teken in de onderstaande afbeelding de lichtstraal van de zon, die de vlakke spiegel
in P treft en weerkaatst wordt naar de holle spiegel in punt Q.

[FIGUUR: Schematische weergave van een vlakke spiegel op punt P en een holle spiegel op punt Q, met een lichtstraal die van boven komt, weerkaatst op P en gericht is op Q.]
richting van
het zonlicht

holle spiegel

P
vlakke spiegel

Q

1p • 21 Hoe noemt men de lichtbundel van de spiegel naar de toren?
A convergent
B divergent
C evenwijdig

600051-2-661o 10 ga naar de volgende pagina —>


### Pagina 11

VALPROEF

3p O 22 Toria doet een valproef.
Ze laat van een hoogte van 1,25 m een munt vallen.
Met een stopwatch meet ze de valtijd van de munt.
De valtijd is 0,5 s.
→ Bereken de gemiddelde snelheid van de munt
tijdens de val.

1p O 23 De snelheid van de munt neemt toe tijdens het vallen.
Welke van de grafieken hieronder hoort bij deze valbeweging?

[FIGUUR: Grafiek A toont snelheid (y-as, in m/s van 0 tot 6) als functie van tijd (x-as, in s van 0 tot 0,6). De grafiek is een dalende rechte lijn die begint bij (0, 5) en eindigt bij (0,5; 0).]

[FIGUUR: Grafiek B toont snelheid (y-as, in m/s van 0 tot 6) als functie van tijd (x-as, in s van 0 tot 0,6). De grafiek is een horizontale rechte lijn bij v = 5 m/s.]

[FIGUUR: Grafiek C toont snelheid (y-as, in m/s van 0 tot 6) als functie van tijd (x-as, in s van 0 tot 0,6). De grafiek is een stijgende rechte lijn die begint bij (0,0) en eindigt bij (0,5; 5).]

A grafiek A
B grafiek B
C grafiek C

1p O 24 Toria herhaalt de proef met een papiersnipper.
Na korte tijd valt de papiersnipper met constante snelheid naar beneden.
Wat kun je zeggen over de netto-kracht op de papiersnipper in die situatie?
A De netto-kracht op de papiersnipper is naar beneden gericht.
B De netto-kracht op de papiersnipper is naar boven gericht.
C De netto-kracht op de papiersnipper is dan gelijk aan 0 N.

600051-2-661o 11 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 12

2 SECONDEN AFSTAND

Het ministerie van Verkeer en
Waterstaat is in 2003 gestart met
de publieks-campagne
'Houd 2 seconden afstand'.

TV - spots, billboards en
een internetsite wijzen op de
gevaren van het bumperkleven.
[FIGUUR: Zwart vlak met witte tekst "2 sec." en een witte auto, gevolgd door een pijl naar een witte SUV. Daaronder gele tekst "Daar kun je mee THUIS komen".]

1p 25 Waarom moet je de '2 seconden afstand' houden?
A Die '2 sec.' afstand heb je nodig om zonder ongelukken tot stilstand te komen.
B Het duurt minstens '2 sec.' voordat je gaat remmen.
C Het duurt minstens '2 sec.' voordat je voorligger gaat remmen.
D Je moet altijd in '2 sec.' tot stilstand kunnen komen.

Verder staat er in het artikel de onderstaande tabel.

| snelheid | remweg | stopafstand |
|---|---|---|
| 80 km/h | 31 meter | 64 meter |
| 90 km/h | 39 meter | 77 meter |
| 100 km/h | 48 meter | 90 meter |
| 110 km/h | 58 meter | 115 meter |
| 120 km/h | 69 meter | 135 meter |

1p 26 In de tabel staat de stopafstand vermeld.
De woordformule voor de stopafstand is:

stopafstand = reactieafstand + remweg

Wat wordt er bedoeld met de reactieafstand?
A de afstand die je nodig hebt om te stoppen
B de afstand die je aflegt tussen het moment dat je iets ziet en gaat remmen
C de afstand die je tijdens het remmen aflegt

600051-2-661o 12 ga naar de volgende pagina


### Pagina 13

3p O 27 Teken in onderstaand diagram de grafiek van de stopafstand uitgezet tegen de
snelheid.
De gegevens staan in de tabel op de vorige bladzijde.
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as "stopafstand (m)" van 0 tot 140 en op de x-as "snelheid (km/h)" van 0 tot 140.]

1p 28 Op de snelweg rijden auto's met een snelheid van 120 km/h.
Hoeveel meter legt een auto in 2 seconden af bij een snelheid van 120 km/h?
A 33,3 m
B 66,7 m
C 100,0 m
D 133,3 m

2p O 29 Kruis in de onderstaande tabel aan welke oorzaken de reactietijd groter maken.

oorzaak
oververmoeidheid
brijdraged
alcoholgebruik
koffiegebruik

600051-2-661o 13 ga naar de volgende pagina


### Pagina 14

MP3-SPELER
[FIGUUR: Een MP3-speler met oordopjes en kabels.]
1p ● 30 Ronald wil nagaan of zijn MP3-speler gevaar oplevert voor zijn gehoor.
Ronald krijgt een decibelmeter (geluidssterktemeter), waarmee hij de sterkte van het
geluid uit zijn MP3-speler kan meten.
Waar moet Ronald deze meter houden?
A bij de oordopjes
B bij de microfoon
C bij de volumeknop
2p O 31 → Zoek in het BINAS informatieboek op, vanaf welk geluidsniveau een apparaat gevaar
oplevert voor het gehoor.
1p ● 32 Wat gebeurt er als je je MP3-speler harder zet?
A De geluidssterkte neemt af en de toonhoogte wordt hoger.
B De geluidssterkte neemt toe en de toonhoogte wordt lager.
C De geluidssterkte neemt toe en de toonhoogte blijft gelijk.
D De geluidssterkte neemt af en de toonhoogte blijft gelijk.
600051-2-661o 14 ga naar de volgende pagina

### Pagina 15

GITAAR

Op een gitaar zitten 6 snaren.
Deze snaren zijn even lang, maar geven een verschillende toonhoogte.
Op de hals zitten fretten: dit zijn metalen staafjes waar je de snaar tegenaan kunt drukken.
Het trillende stuk van de snaar wordt daardoor korter.
Zie de afbeelding hieronder.

[FIGUUR: Een akoestische gitaar met pijlen die wijzen naar de klankkast en een fret.]

1p O 33 -> Wat gebeurt er met de toonhoogte van een trillende snaar als die korter wordt gemaakt?

1p ● 34 Aan het eind van de hals zitten draaiknoppen.
Daarmee kun je de spanning van de snaar veranderen.
Wat gebeurt er met de toonhoogte van een snaar als de spanning wordt vergroot?
A Deze wordt lager.
B Deze wordt hoger.
C Deze wordt zachter.
D Deze wordt harder.

1p ● 35 Het geluid van een trillende snaar, zonder klankkast, is zeer zwak.
Een gitaar heeft daarom een klankkast.
Zie de afbeelding hierboven.
Waardoor is het geluid van de snaar sterker als die op een klankkast gespannen zit?
A De snaar trilt anders, waardoor het geluid sterker wordt.
B De lucht in de kast trilt mee, waardoor het geluid sterker wordt.
C De kast zorgt voor stevigheid, waardoor het geluid sterker wordt.

600051-2-6610
15 ga naar de volgende pagina


### Pagina 16

VLIETUIG
1p O 36 Jan hoort een vliegtuig overvliegen.
Bij het horen van het geluid kijkt hij direct naar boven.
Hij ziet dan het vliegtuig, maar niet op de plaats die hij verwacht.
→ Waarom ziet hij het vliegtuig niet op de plaats die hij verwacht?

TRILFUNCTIE
1p O 37 Frank heeft voor z'n verjaardag een nieuwe mobiele telefoon gekregen.
Hij leest in het instructieboekje dat dit toestel een trilfunctie heeft.
Je kunt dan voelen of je wordt gebeld, zonder dat iemand het hoort.
Wat is de toonhoogte van deze trilfunctie?
A kleiner dan 20 Hz
B tussen de 20 Hz en de 200 Hz
C groter dan 200 Hz
600051-2-661o 16 ga naar de volgende pagina

### Pagina 17

ECHOMETINGEN
Met ultrasone geluid kan vanuit een schip de diepte van het water worden gemeten.
De tijd die verstrijkt tussen het uitzenden van een geluidssignaal en het opvangen van het
teruggekaatste signaal wordt gemeten.
Dit heet een echometing.
[FIGUUR: Een schip met een pijl die de vaarrichting aangeeft. Een pijl gaat vanaf het schip omlaag met "echosignaal" ernaast en eindigt bij een lijn met de nummers 1, 2 en 3. Het water wordt steeds dieper naar rechts toe.]

1p 38 Het schip vaart op zee naar dieper water. Zie de tekening.
Regelmatig wordt een signaal uitgezonden en de echo weer opgevangen.
Men tekent een diagram van de plaats van het schip en het gemeten tijdsverschil.
Hieronder zijn drie diagrammen getekend.
Welk diagram geeft de metingen goed weer?
[FIGUUR: Drie grafieken A, B en C. De x-as toont "plaats van het schip" met nummers 1, 2 en 3. De y-as toont "tijds-verschil" met een pijl omhoog.]

1p 39 Op een bepaalde plaats is de waarde van de echometing 40 ms (0,040 s).
De geluidssnelheid van geluid in zeewater is 1500 m/s.
Wat is de diepte van de zee op die plaats?
A 30 m
B 40 m
C 60 m
D 80 m
600051-2-661o 17 ga naar de volgende pagina

### Pagina 18

KRACHT METEN
1p 40 Op de foto hiernaast zie je een krachtmeter.
Hoe wordt zo'n krachtmeter ook wel genoemd?
A balans
B veerunster
C weegschaal
[FIGUUR: Een verticale krachtmeter met een schaal van 0 tot 3 N. De schaalverdeling is in 0,5 N intervallen aangegeven. De nulstand van de veer is zichtbaar.]

1p 41 Aan de krachtmeter hangt een voorwerp met een gewicht van 1,75 N.
In welke afbeelding is de aanwijzing van de krachtmeter juist?
[FIGUUR: Vier verticale krachtmeters, A, B, C en D, elk met een schaal van 0 tot 3 N.
Afbeelding A: de veer wijst naar 1,75 N.
Afbeelding B: de veer wijst naar 1,5 N.
Afbeelding C: de veer wijst naar 2,0 N.
Afbeelding D: de veer wijst naar 2,25 N.]
A in afbeelding A
B in afbeelding B
C in afbeelding C
D in afbeelding D

600051-2-661o 18 ga naar de volgende pagina ➔

### Pagina 19

3p O 42 Aan een krachtmeter hangt een blokje met een gewicht
van 2 N.
Zie de foto hiernaast.
De krachtenschaal is 1 cm $\stackrel{\wedge}{=}$ 0,5 N
→ Teken in de figuur de zwaartekracht op het blokje.
[FIGUUR: Een krachtmeter met een schaalverdeling van 0 tot 3 N, waarop een blokje hangt. De schaalverdeling toont 0, 0.5, 1.0, 1.5, 2.0, 2.5, 3.0 N. De naald wijst naar iets boven de 0.5 N markering.]

1p • 43 Een voorwerp heeft een gewicht van 5 N.
Johan heeft de beschikking over 2 krachtmeters met een
meetbereik van 3 N.
Hoe kan Johan hiermee het gewicht van het voorwerp meten?

[FIGUUR: Twee krachtmeters naast elkaar, beide met een schaalverdeling van 0 tot 3 N. Onder elke krachtmeter hangt een blokje.]
foto 1 foto 2

A als op foto 1
B als op foto 2
C Op geen van beide manieren is het gewicht van het voorwerp te meten.

600051-2-6610* 19 einde ■