# Eindexamen Natuur- en scheikunde 1 VMBO-BB 2004 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/nask1/2004/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examenopgaven VMBO-BB
2004
tijdvak 1
dinsdag 25 mei
9.00 – 10.30 uur
NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB
Naam kandidaat
Kandidaatnummer
Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Gebruik het BINAS tabellenboek.
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 56 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
400009-1-649o

### Pagina 2

- Merkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
(1) [FIGUUR: A, B, C, D met B omcirkeld]
(2) [FIGUUR: A, C, D met A en C omcirkeld]
(3) B [FIGUUR: A, B, D met A en B omcirkeld]
- Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee
redenen worden gevraagd geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee
redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening. Als een gedeelte van de berekening goed is kan dat
punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

ZWERFVUIL

De overheid voerde in 2003 de actie
'Nederland schoon'.
De bedoeling was de hoeveelheid
zwerfvuil te verminderen.
Zij deed dit onder andere door het
plaatsen van posters zoals in de
afbeelding hiernaast.
[FIGUUR: Zwart-wit poster met tekst "Een blikje op de grond zwerft nog 50 jaar rond."]

1p O 1 De meeste frisdrankblikjes bestaan voor een groot deel uit ijzer.
Na een aantal jaren zal van het blikje niet veel meer over zijn.
→ Hoe noem je de chemische reactie waardoor van het blikje niet veel meer over blijft?

1p O 2 Sommige frisdrankblikjes zijn van aluminium gemaakt.
Deze blikjes blijven nog veel langer rondzweven als je ze achterlaat in de natuur.
→ Hoe komt dat het aluminium blikjes nog veel langer blijven rondzweven?

1p O 3 De actie heeft ook de tekst: "Met hetzelfde gemak gooi je het in de afvalbak."
Behalve dat het veel netter staat als er geen afval op straat ligt, is er nog een groot
voordeel van het in de afvalbak gooien van blikjes.
→ Schrijf dat voordeel op.

400009-1-6490
2 ga naar de volgende pagina


### Pagina 3

FIETSVERLICHTING
Een fiets is onder andere voorzien van een dynamo, een koplamp en een achterlicht.
Hieronder zijn drie schakelschema's getekend. G stelt de dynamo voor.

[FIGUUR: Schakelschema A met een dynamo (G) in serie met een lampje.]
figuur A
[FIGUUR: Schakelschema B met een dynamo (G) parallel geschakeld met twee lampjes.]
figuur B
[FIGUUR: Schakelschema C met een dynamo (G) in serie met twee lampjes.]
figuur C

1p 4 In welke figuur is de schakelschema van de fietsverlichting juist weergegeven?
A in figuur A
B in figuur B
C in figuur C

Op het lampje van het achterlicht staat: 6V; 0,05A
Het vermogen van een lampje kan worden berekend met de woordformule:
vermogen = spanning x stroomsterkte
Hierin is vermogen in W, spanning in V en stroomsterkte in A.

2p O 5 Bereken het vermogen van het lampje bij 6 V.

400009-1-649o 3 ga naar de volgende pagina

### Pagina 4

WATER EN IJS
6 1p ● Saïda zet een fles water in de koelkast om te laten koelen.
Wat gebeurt er met de snelheid van de watermoleculen?
A de snelheid van de watermoleculen blijft gelijk
B de snelheid van de watermoleculen wordt groter
C de snelheid van de watermoleculen wordt kleiner

7 2p ○ De temperatuur in de koelkast wordt door een thermostaat op 4 °C gehouden.
De temperatuur van het vriesvak is 6 °C onder het vriespunt.
→ In de thermometers hieronder is een gedeelte van de vloeistof in de buis al
weergegeven.
Kleur in de thermometers hieronder de vloeistof in de buis tot de juiste temperaturen.
vriesvak:
[FIGUUR: Thermometer met schaal van -10°C tot 40°C, vloeistof staat tot boven de 0°C markering.]
koelkast:
[FIGUUR: Thermometer met schaal van -10°C tot 40°C, vloeistof staat rond de 10°C markering.]

8 1p ● Met welke thermometer kan Saïda de temperatuur van het vriesvak meten?
[FIGUUR: Vier thermometers A, B, C en D.
Thermometer A: Schaal van 0°C tot 50°C, vloeistof staat net boven de 10°C.
Thermometer B: Schaal van 0°C tot 100°C, vloeistof staat net boven de 10°C.
Thermometer C: Schaal van 0°C tot 120°C, vloeistof staat net boven de 20°C.
Thermometer D: Schaal van -20°C tot 120°C, vloeistof staat net boven de 0°C.]

A met thermometer A
B met thermometer B
C met thermometer C
D met thermometer D
400009-1-6490
ga naar de volgende pagina

### Pagina 5

1p 9 Een ijsblokje blijft drijven in water. Zie de foto.
[FIGUUR: Een glas met water en ijsblokjes erin. De ijsblokjes drijven op het water.]
Waarom drijft ijs op water?
A De dichtheid van ijs is kleiner dan de dichtheid van water.
B De dichtheid van ijs is groter dan de dichtheid van water.
C De dichtheid van ijs is even groot als de dichtheid van water.
400009-1-649o 5 ga naar de volgende pagina

### Pagina 6

JAM POT-OPENER

De deksel van een nieuwe pot jam is vaak moeilijk open te draaien.
Met een jam pot-opener gaat dit gemakkelijker omdat je meer grip op de deksel hebt. Zie
de foto. Er is nog een reden waarom het met een opener gemakkelijker gaat.

[FIGUUR: Een hand met een ring gebruikt een potopener om een glazen potje met een deksel te openen.]

2p O 10 $\rightarrow$ Leg uit wat de tweede reden is waarom het openen van een jam pot gemakkelijker gaat
met een opener.

......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................

400009-1-649o 6 ga naar de volgende pagina $\longrightarrow$


### Pagina 7

RECORDDPOGING VRIJE VAL
Hieronder staat een artikel over een recordpoging vrije val. Lees het artikel.

De Gelderlander
woensdag 26 juli 2000

Een Fransman wil binnenkort als eerste mens in vrije val de
geluidsbarrière doorbreken. Hij laat zich door een weerballon op 40
kilometer hoogte boven de aarde brengen om dan met zijn hoofd vooruit
naar beneden te storten.
Het opstijgen duurt twee uur.

2p O 11 Het opstijgen van de ballon naar 40 km hoogte duurt twee uur.
→ Bereken de gemiddelde snelheid van de ballon tijdens het opstijgen.

Het artikel gaat verder met de volgende tekst:

Volgens wetenschappers bereikt de man na 37 seconden een snelheid van
1224 kilometer per uur, wat op die hoogte de geluidssnelheid is. De
Fransman gaat daarna nog sneller. Op 7000 meter hoogte wil hij zijn
parachute openen. In totaal duurt de val 8,5 minuut.

2p O 12 Volgens wetenschappers bereikt de man na een tijdje een snelheid van 1224 km/uur.
→ Bereken deze snelheid in m/s.

Het laatste gedeelte van het artikel gaat over het pak dat de man aan heeft.

De 54-jarige Michel Fournier trekt voor zijn recordpoging een speciaal
pak aan, dat beschermt tegen temperaturen tot 110 °C.

1p O 13 Tijdens de vrije val loopt de temperatuur op tot 65 °C.
→ Waardoor loopt de temperatuur op tijdens de vrije val?

400009-1-6490 7 ga naar de volgende pagina


### Pagina 8

SMELTPUNT

Een blokje wordt verwarmd. Tijdens het verwarmen smelt het blokje.
De temperatuur wordt in een diagram uitgezet tegen de tijd.
Zie de figuur hieronder.

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as 'temperatuur (K)' van 290 tot 340, en op de x-as 'tijd in minuten' van 0 tot 50. De grafiek toont een stijgende lijn van (0, 290) naar (10, 300), een horizontale lijn van (10, 300) naar (25, 300), een stijgende lijn van (25, 300) naar (45, 330).]

1p O 14 → Bij welke temperatuur begint de meting?

1p O 15 Na enige tijd gaat de stof smelten en blijft de temperatuur constant.
→ Om welke stof gaat het?

1p ● 16 Wat is de toestand van de stof als het blokje 20 minuten is verwarmd?
A vast
B vloeibaar
C vast en vloeibaar

400009-1-6490


### Pagina 9

STRAATLANTARNS OP ZONNE-ENERGIE
Overdag is er voldoende licht om via zonnecellen elektrische
energie op te wekken.
In de avond en nacht moeten straatlantaarns branden.
Het lijkt dus onlogisch om straatlantaarns op zonne-energie te
laten branden.
Toch gebeurt dat wel, zie de foto hiernaast.
[FIGUUR: Een straatlantaarn met een zonnepaneel erop gemonteerd]

1p 17 Op welke manier kan de overdag opgewekte energie worden opgeslagen?
A in een accu
B met een dynamo
C met een transformator

3p O 18 De gebruikte zonnecellen hebben elk een oppervlakte van 1 m².
Op een mooie dag schijnt de zon gedurende 8 uur.
De zonnecel levert gemiddeld 100 W per m².
→ Bereken hoeveel kWh elektrische energie één zonnecel in 8 uur levert.

400009-1-6490
9
ga naar de volgende pagina


### Pagina 10

Van de opvallende zonne-energie wordt maar een gedeelte omgezet in elektrische
energie. Dit heeft te maken met het rendement van de zonnecel.
Zie de tabel hieronder.

[FIGUUR: Tabel met de opbrengst van verschillende soorten zonnecellen en -panelen begin 2001, met kolommen: Uitvoering, Materiaal, Omschrijving, Maximaal rendement zonnecellen in laboratorium, Typisch rendement commerciële zonnepanelen. Rijen: Cellen Monokristallijn silicium c-Si 25% 13-16%, Cellen Polykristallijn silicium mc-Si 20% 12-14%, Dunne film Amorf silicium a-Si 14% 6-8%, Dunne film Koperindiumdiselenide CIS 19% 9-11%, Dunne film Cadmiumtelluride CdTe 16% 7-9%. Bron: Philips Solar.]

1p O 19 → Welk materiaal levert het hoogste maximale rendement?

1p O 20 → Maak de zin hieronder af.

Een belangrijk voordeel van het gebruik van zonnecellen ...

400009-1-649o 10 ga naar de volgende pagina →


### Pagina 11

SUPERGELEIDING

Een docent deelt in de klas een krantenknipsel uit. Zie de tekst hieronder.

[FIGUUR: Een grijze box met de titel "Lithium blijkt supergeleider" en daaronder tekst over de supergeleidende eigenschappen van lithium.]

Lithium blijkt
supergeleider
Lithium, een van de simpleste metalen,
lijkt sterk op waterstof en is een
supergeleider. Bij afkoeling tot 20
graden boven het absolute nulpunt
verliest het zijn elektrische weerstand
volledig. Dat melden Japanse
onderzoekers in het blad Nature.

2p O 21 In het knipsel staat dat lithium een metaal is.
→ Schrijf twee andere metalen op.
1 ...................................................................
2 ...................................................................

1p O 22 Verder gaat het over een temperatuur van 20 graden boven het absolute nulpunt.
In het tabellenboek BINAS staan gegevens over het absolute nulpunt.
→ Hoeveel graden Celsius is het absolute nulpunt?

1p ● 23 Bij een temperatuur van 20 graden boven het absolute nulpunt verliest het materiaal zijn
elektrische weerstand volledig.
Wat gebeurt er als materiaal zijn elektrische weerstand volledig verliest?
A Het materiaal brandt door.
B De stroom door het materiaal verliest geen energie.
C De stroom door het materiaal kan in maar één richting lopen.

1p ● 24 Sommige stoffen hebben een zeer hoge weerstand.
Hoe noemen we die stoffen?
A geleiders
B isolatoren
C transformatoren

400009-1-6490
11
ga naar de volgende pagina


### Pagina 12

AFKOELEN

In het natuurkundelokaal is het 20 °C.
Twee leerlingen doen de volgende proef.
Twee bekers, A en beker B, zijn beide geïsoleerd.
Ze worden gevuld met water van 80 °C.
Om de twee minuten meten de leerlingen de
temperatuur van het water in de beide bekers.

De wanden van beide bekers zijn geïsoleerd met verschillende materialen.
Na 20 minuten heeft het water in beide bekers verschillende temperaturen. Zie de tabel
hieronder.

[FIGUUR: Twee bekers, A en B, met de label A en B eronder.]

Tijd (min.) | Temperatuur (°C) Beker A | Temperatuur (°C) Beker B
------- | -------- | --------
0 | 80 | 80
20 | 27 | 31

1p ● 25 Welk materiaal isoleert het beste?
A het materiaal van beker A
B het materiaal van beker B
C Dat kun je niet weten.

In de tabel hieronder staan de metingen van de temperatuur van beker A.

Tijd (min.) | Temperatuur (°C) Beker A
------- | --------
0 | 80
2 | 69
4 | 59
6 | 52
8 | 46
10 | 41
12 | 37
14 | 34
16 | 31
18 | 29
20 | 27

400009-1-6490
12
ga naar de volgende pagina

### Pagina 13

4p O 26 → Teken in het diagram hieronder de grafiek van het afkoelen van beker A.
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as temperatuur in graden Celsius (van 0 tot 100) en op de x-as tijd in minuten (van 0 tot 20). De assen zijn onderverdeeld in vakjes.]
1p ● 27 Marieke zegt dat de temperatuur van het water in de bekers op den duur gelijk wordt aan de temperatuur van het lokaal.
Heeft Marieke gelijk?
A Ja, de temperatuur van het lokaal en het water in beide bekers wordt gelijk.
B Nee, het water in beker B blijft warmer dan de temperatuur van het lokaal.
C Nee, het water in beker A wordt kouder dan de temperatuur van het lokaal.
400009-1-6490
13 ga naar de volgende pagina

### Pagina 14

NAGELKNIPPER
Op de foto hieronder zie je een nagelknipper.
De nagelknipper bestaat uit een hefboom, een bovenblad en een onderblad.
Met de wijsvinger wordt een kracht van 2 N op de hefboom uitgeoefend.
[FIGUUR: Foto van een nagelknipper in gebruik met een hand. De hefboom, het bovenblad en het onderblad zijn gemarkeerd. Een wijsvinger drukt op de hefboom.]
3p O 28 → Teken in de foto de kracht van de wijsvinger op de hefboom.
De krachtenschaal is 1 cm = 0,5 N.
1p ● 29 Wat kun je zeggen over de kracht in punt P op het bovenblad van de knipper?
A Deze kracht is kleiner dan de kracht die je met je hand uitoefent.
B Deze kracht is even groot als de kracht die je met je hand uitoefent.
C Deze kracht is groter dan de kracht die je met je hand uitoefent.
400009-1-649o 14 ga naar de volgende pagina

### Pagina 15

Voor de kracht waarmee de mesjes van de knipper op elkaar knijpen, geldt de volgende
woordformule.

Kracht van de mesjes = kracht $F \times \frac{l_2}{l_1}$
Hierin zijn de beide krachten in N en $l_1$ en $l_2$ in cm. Zie de foto hieronder.

[FIGUUR: Een foto van een hand die een nagelknipper gebruikt. Een pijl met de letter F wijst naar beneden vanaf een draaipunt, met eronder de afstanden $l_1$ en $l_2$ aangegeven.]

2p O 30 In de nagelknipper hierboven zijn de afstanden $l_1 = 8,1$ cm en $l_2 = 6,5$ cm.
→ Bereken de kracht van de mesjes als de kracht $F = 10$ N.

................................................................................

................................................................................

400009-1-6490
15 ga naar de volgende pagina


### Pagina 16

WASHMACHINE
Hieronder is het typeplaatje van een wasmachine afgebeeld.
[FIGUUR: Typeplaatje met '230V/2500W ~ 50 Hz', 'type 245A25' en het KEMA EUR keurmerk.]
1p 31 Hoe groot is het vermogen van deze wasmachine?
A 50 Hz
B 230 V
C 2500 W
1p O 32 Op het typeplaatje hoort een symbool te staan dat betekent dat de machine geaard is.
-> Welk symbool is dat?
..........
1p ● 33 Waarvoor wordt randaarde toegepast bij sommige apparaten?
A Om te zorgen dat er geen kortsluiting komt.
B Om te zorgen dat het apparaat niet wordt overbelast.
C Om te zorgen dat het apparaat veilig te gebruiken is
D Om de stroomsterkte in het apparaat niet te groot te laten worden.
1p O 34 De motor van de wasmachine is aangesloten op de spanningsbron.
Met een schakelaar kun je de motor aan- en afzetten.
Hieronder zie je getekende symbolen van de spanningsbron, de schakelaar en de motor.
[FIGUUR: Symbool voor spanningsbron (wisselspanning), symbool voor een schakelaar, en symbool voor een motor.]
spanningsbron schakelaar motor
-> Teken hiervan een compleet schakelschema.
400009-1-649o 16 ga naar de volgende pagina

### Pagina 17

IN VIJF MINUTEN NAAR DE OVERKANT
Op 14 maart 2003 werd de Westerscheldetunnel geopend.
Op de website van de tunnel staat dat reizen naar de overkant nog slechts 5 minuten in beslag neemt.

In 5 minuten naar de overkant
De centrale ligging van de Westerscheldetunnel zorgt voor een snelle verbinding tussen de havensteden Vlissingen-Terneuzen-Gent. Nederland en België komen dichter binnen je bereik.
Reizen via de Westerscheldetunnel neemt nog slechts 5 minuten in beslag. Met het veer kostte je dit vroeger een half uur.
Geen wachttijden, snel passeren op het tolplein, in 5 minuten naar de overkant. Je bespaart tijd en geld

3p O 35 De tunnel is 6,6 km lang.
Bereken de gemiddelde snelheid van een auto die in 5 minuten door de tunnel reist.

400009-1-649o 17 ga naar de volgende pagina

### Pagina 18

BOUWMATERIALEN
uitzetting van stoffen
[FIGUUR: Staafdiagram met de uitzettingscoëfficiënt van verschillende materialen (aluminium, glas, vuren, plexiglas, ijzer) per graad Celsius.]
1p O 36 Als een stof wordt verwarmd zet deze uit. Hoeveel die stof uitzet, hangt af van de soort
stof, de afmetingen en de temperatuurstijging.
In het diagram hierboven zie je van 5 verschillende materialen de uitzetting van een staaf
van 1 meter bij een temperatuurstijging van $1^\circ$C.
→ Welk materiaal zet bij gelijke lengte en temperatuurstijging het meest uit?
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

### Pagina 19

GOOTSTEENONTSTOPPER

Op een fles gootsteenontstopper staan
twee pictogrammen.
De tekst onder de pictogrammen is
weggehaald.
Zie de foto hiernaast.

[FIGUUR: Fles met een dop, label met pictogrammen van vuur en een schadelijk symbool, tekst en barcode.]

2p 39 Wat moet er onder deze pictogrammen staan?
1
2

400009-1-6490*
einde