# Eindexamen Economie VMBO-BB 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/economie/2023/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2023
tijd vak 1
woensdag 24 mei
13.30 - 15.00 uur
economie CSE BB
Naam kandidaat
Kandidaatnummer
Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 42 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
BB-0233-a-23-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
— Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

[FIGUUR: Opties A, B, C, D voor vraag 1 met B omcirkeld]
(1)
[FIGUUR: Opties A, B, C, D voor vraag 2 met A en C doorgestreept]
(2)
[FIGUUR: Opties A, B, C, D voor vraag 3 met A en D doorgestreept]
(3)

Sabine
[FIGUUR: Een jonge vrouw in een koksuniform, staande met de armen over elkaar]

2p 1 Sabine heeft deze maand de volgende inkomsten:
— het salaris dat zij ontvangt van het restaurant
— een verkoopopbrengst van studieboeken die zij heeft verkocht aan een
medestudent
— de zorgtoeslag die zij ontvangt van de overheid
→ Welke vormen van inkomen ontvangt Sabine? Zet telkens een kruisje
in de juiste kolom.

| | inkomen uit arbeid | inkomen uit bezit | inkomen uit overdracht |
|---|---|---|---|
| salaris restaurant |  |  |  |
| verkoop studieboeken |  |  |  |
| zorgtoeslag |  |  |  |

1p 2 Sabine is vaak 's avonds laat klaar met werken. Met de fiets of bus terug
naar huis is dan niet makkelijk. Sabine wil daarom een auto kopen. Zij
heeft alleen nog niet genoeg gespaard. Misschien kan zij een lening
afsluiten.
Welk leenmotief heeft Sabine?
A Zij wil lenen voor de opvang van een calamiteit.
B Zij wil lenen voor een duurzaam consumptiegoed.
C Zij wil lenen voor een onroerend goed.

BB-0233-a-23-1-0 2 / 16 lees verder ► ►►

### Pagina 3

2p 3 Maak van de volgende zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te noteren. Kies uit de woorden die tussen de haakjes staan.

Als Sabine geld wil lenen voor de aanschaf van een auto, dan leent zij voor een ...(1)... (basisbehoefte / overige behoefte). Zij moet vervolgens rente en aflossing betalen aan de bank. Het rentebedrag berekent de bank over de ...(2)... (aflossing / rente / schuld). Door de ...(3)... (aflossing / rente) wordt de schuld steeds lager.

(1) ....................................................................................................................................
(2) ....................................................................................................................................
(3) ....................................................................................................................................

Informatiebron 1

[FIGUUR: Tabel met persoonlijke lening gegevens. Kolommen: kredietbedrag, 12 maanden, 24 maanden, 36 maanden, 48 maanden. Rijen met bedragen: € 1.000, € 1.500, € 2.000, € 2.500 en de bijbehorende maandelijkse termijnbedragen.]

Let op! Geld lenen kost geld. [FIGUUR: Icon van een persoon die wegrent met een schild.]

1p 4 Gebruik informatiebron 1.
Sabine vindt op internet een mooie auto. De auto kost € 7.000. Sabine heeft al flink gespaard. Om de auto te kunnen kopen, moet zij € 2.000 lenen bij de bank. De looptijd van de lening is twee jaar. Welk bedrag moet Sabine dan meer terugbetalen dan het geleende bedrag?
A € 760
B € 2.000
C € 2.760
D € 4.760

### Pagina 4

2p 5 Maak van de volgende zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te noteren. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De moeder van Sabine zegt: "Geld lenen? Je weet niet eens waar je geld blijft. Maak eerst een ...(1)... (begroting / besparing / reservering) waarin je zorgt dat je verwachte ...(2)... (inkomsten / uitgaven) hoger zijn dan je verwachte ...(3)... (inkomsten / uitgaven)."
(1)
(2)
(3)
BB-0233-a-23-1-o 4 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 5

Ga door op de volgende pagina.
BB-0233-a-23-1-o 5 / 16 lees verder ▶▶▶

### Pagina 6

Kapotte smartphone? Wij fixen het!

"Wij zijn dé specialist voor de reparatie van zowel mobiele telefoons als tablets. Voor het vervangen van een scherm of batterij kun je bij ons terecht”, zegt eigenaar Mustafa van Smartphone Repair.
[FIGUUR: Cartoon van een jongen met een pet die een duim omhoog geeft naast een smartphone en gereedschap.]

Informatiebron 2

Omzetverdeling Smartphone Repair, maand maart
[FIGUUR: Staafdiagram met op de x-as euro's (x €1.000) van 0 tot 25,0. Op de y-as is de omzetverdeling weergegeven. Twee secties zijn zichtbaar: 'inkoopprijs verkopen' en 'bedrijfskosten', gevolgd door een lege sectie met '...(1)...'.]
0 2,5 5,0 7,5 10,0 12,5 15,0 17,5 20,0 22,5 25,0
→ euro's (x €1.000)

1p 6 Gebruik informatiebron 2.
De grafiek toont de verdeling van de omzet van Smartphone Repair over de maand maart.
Welk gegeven ontbreekt in de grafiek en moet bij ...(1)... ingevuld worden?
A accijns
B afzet
C btw
D nettowinst

BB-0233-a-23-1-o 6 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 7

7 (1p) Gebruik informatiebron 2.
In maart bedroeg de omzet van Smartphone Repair € 25.000.
→ Bereken het bedrag van de brutowinst over maart. Schrijf je
berekening op.
.........................................................................................
.........................................................................................
8 (1p) Gebruik informatiebron 2.
In maart bedroeg de omzet van Smartphone Repair € 25.000. Een deel
van deze omzet bestaat uit bedrijfskosten.
→ Bereken hoeveel procent van de omzet in maart bestaat uit
bedrijfskosten. Schrijf je berekening op.
.........................................................................................
.........................................................................................
9 (2p) Bij welke soort bedrijfskosten horen de volgende omschrijvingen? Zet
telkens een kruisje in de juiste kolom.
[FIGUUR: Tabel met de volgende rijen en kolommen:
Rijen: "de huur van het winkelpand", "de kosten van een advertentie op social media", "het salaris van een invalkracht"
Kolommen: "huisvestingskosten", "inkoopkosten", "loonkosten", "verkoopkosten"]
10 (1p) Mustafa van Smartphone Repair zegt: "Tijdens de laatste economische
crisis zagen we dat veel consumenten hun telefoon lieten repareren in
plaats van dat ze een nieuwe kochten."
→ Noem een reden waarom consumenten tijdens een economische crisis
eerder kiezen voor reparatie dan voor aanschaf van een nieuwe
smartphone.
BB-0233-a-23-1-o 7/16 lees verder ►►►

### Pagina 8

De avocado

[FIGUUR: Twee hele en een halve avocado op een witte achtergrond.]

De avocado is een vrucht afkomstig uit Middenen Zuid-Amerika, grotendeels uit Peru. Nederland is binnen de Europese Unie (EU) hetland dat de meeste avocado’s invoert.

2p 11 Maak van de volgende zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te noteren. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
De avocado’s die Peru levert aan Nederland zijn onderdeel van de...(1)...(export / import) van Peru. Bij deze leveringen spelen wissekoersen...(2)...(geen / wel een) rol. De EU heft invoerrechten op avocado’s,hierdoor stijgt de...(3)...(inkoopprijs van de importeur / omzet van deexporteur).
(1) .....................................................................................................................
(2) .....................................................................................................................
(3) .....................................................................................................................

1p 12 De avocado’s uit Peru komen aan in de Rotterdamse haven. Een kleindeel van deze invoer is bedoeld voor de Nederlandse markt. Hetovergrote deel verlaat Nederland vrijwel direct weer per vrachtwagen naarandere landen van de EU.Welk economisch begrip hoort bij de avocado’s die Nederland direct weerverlaten?
A aanvoer
B afvoer
C doorvoer
D invoer

BB-0233-a-23-1-o 8 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

1p 13 In 2021 voerde Nederland 515 miljoen kilogram avocado's in. Wereldwijd voerden de Verenigde Staten (VS) in 2021 de meeste avocado's in, namelijk 1,1 miljard kilogram. Hoeveel keer is de invoer van de VS groter dan die van Nederland?
A ongeveer 0,2 keer zo groot
B ongeveer 2 keer zo groot
C ongeveer 20 keer zo groot
D ongeveer 200 keer zo groot

1p 14 In Nederland worden geen avocado's verbouwd, terwijl dit wél zou kunnen. Kassen kunnen precies het klimaat nadoen van Zuid-Amerika, waardoor in Nederland avocado's van dezelfde kwaliteit verbouwd kunnen worden.
[FIGUUR: Een lange kas met een glazen dak en zijkanten, gefotografeerd vanaf de zijkant onder een bewolkte hemel.]
→ Noem een economische reden waarom in Nederland, ondanks de grote vraag, bijna geen avocado's worden verbouwd.

2p 15 Nederland is gespecialiseerd in de internationale handel van avocado's. Na de VS voert Nederland de meeste avocado's in. Daarnaast voert Nederland de meeste avocado's ter wereld uit.
→ Zijn de volgende uitspraken over exportwaarde van avocado's waar of niet waar? Zet telkens een kruisje in de juiste kolom.

| | waar | niet waar |
|---|---|---|
| De infrastructuur in Nederland draagt bij aan de hoge exportwaarde. |  |  |
| De werkgelegenheid in Nederland neemt af bij een toenemende exportwaarde. |  |  |
| De internationale concurrentiepositie van Nederland draagt bij aan de hoge exportwaarde. |  |  |

BB-0233-a-23-1-o 9 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 10

Zonnebrandcrème

Binnenkort is het weer zomer. Een zonnebrandcrème is dan echt onmisbaar. Het zorgt ervoor dat de huid minder snel verbrandt. Bijkomende voordelen zijn dat de huid minder snel veroudert en dat het lekker ruikt. Kort geleden is een vergelijkend warenonderzoek over zonnebrandcrème verschenen.

[FIGUUR: Een flesje zonnebrandcrème met de tekst 'SUN CREAM' en een zonnetje erop.]

Informatiebron 3
Vergelijkend warenonderzoek zonnebrandcrème

| Merk  | Consumentenprijs | Inhoud verpakking (in ml) | Testoordeel | Bescherming | Gebruiksgemak | Intrekken | Waterbestendig |
|-------|-------------------|---------------------------|-------------|--------------|---------------|-----------|-----------------|
| Grierna | € 15,00 | 200 | 7,4 | 7,4 | 7,4 | 7,5 | ++ |
| Venia | € 17,50 | 300 | 7,3 | 7,2 | 7,6 | 7,2 | ++ |
| Chivy | € 20,90 | 350 | 7,2 | 7,2 | 7,4 | 7,1 | + |
| Bulkval | € 8,00 | 400 | 6,9 | 6,9 | 7,1 | 7,3 | + |
| Hame | € 8,00 | 200 | 6,0 | 6,5 | 6,0 | 7,2 | + - |
| Dr. Clar | € 25,00 | 125 | 3,1 | 7,0 | 2,3 | 3,7 | + - |
| Profit | € 3,75 | 300 | 2,8 | 6,9 | 6,4 | 7,0 | - |
| Clique | € 24,50 | 125 | 2,0 | 7,1 | 6,7 | 6,0 | - |

1p 16 Welke uitspraak over vergelijkende warenonderzoeken is juist?
A De Consumentenbond stelt vergelijkende warenonderzoeken op in opdracht van bedrijven.
B In een vergelijkend warenonderzoek worden gelijksoortige producten van verschillende merken onderzocht.
C In een vergelijkend warenonderzoek wordt onderzocht welke producten de consument in de winkel wil hebben.

BB-0233-a-23-1-o 10 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 11

1p 17 Gebruik informatiebron 3.
De moeder van Famke heeft zonnebrandcrème nodig. Ze heeft wel eisen.
De bescherming en het testoordeel moeten minimaal een 7 scoren. En als
meerdere zonnebrandcrèmes hieraan voldoen, dan wil ze de crème die
per 100 ml het goedkoopst is.
Welk merk zonnebrandcrème voldoet volledig aan de eisen van Famkes
moeder?
A Grierna
B Venia
C Chivy
D Bulkvat
E Hame

Informatiebron 4.
[FIGUUR: Een cirkel met daarin het cijfer 2 en de tekst 'HALVE PRIJS']

1p 18 Gebruik informatiebron 4.
Famke gaat naar de winkel om de zonnebrandcrème te kopen. Alle
zonnebrandcrèmes zijn in de aanbieding en voorzien van deze sticker.
Famke koopt twee verpakkingen.
Hoeveel procent korting ontvangt Famke op de totaalprijs van twee
verpakkingen zonnebrandcrème?
A 25%
B 33,3%
C 50%
D 75%

1p 19 Famke is 13 jaar. Zonnebrandcrème is niet direct een product waar zij in
geïnteresseerd is. Voor veel andere fabrikanten zijn tieners wél een
belangrijke groep consumenten.
→ Noem een reden waarom tieners voor fabrikanten een belangrijke
consumentengroep zijn.
BB-0233-a-23-1-o 11 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 12

1p 20 Famke is 13 jaar. Zonnebrandcrème is niet direct een product waar zij in geinteresseerd is. Over een aantal jaar kan dat heel anders zijn, bijvoorbeeld als Famke zonder haar ouders op vakantie gaat.
Famke zegt: "De behoeften van consumenten zijn dus afhankelijk van hun leeftijd."
→ Noem nog een andere oorzaak waardoor de behoefte van een consument door de jaren heen kan veranderen.

BB-0233-a-23-1-0
12 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 13

Een nieuwe carrière voor Jessie?

1p 21 Jessie werkt in een kledingwinkel in Helmond. De laatste tijd komen er weinig klanten in de winkel. De eigenaar ontslaat daarom een deel van het personeel. Jessie raakt hierdoor haar baan kwijt. Welke vorm van werkloosheid is op Jessie van toepassing?
A conjuncturele werkloosheid
B seizoenwerkloosheid
C structurele werkloosheid

2p 22 Jessie gaat na ontslag direct naar het UWV.
→ Zijn de volgende werkzaamheden een taak van het UWV? Zet telkens een kruisje in de juiste kolom.

|  | ja | nee |
|---|---|---|
| advies geven bij het zoeken naar vacatures |  |  |
| helpen bij het vinden van sociale contacten |  |  |
| registreren van de werkloosheid |  |  |

1p 23 Door het ontslag van Jessie verandert de arbeidsmarkt in Helmond. Welke uitspraak is hierover juist?
A De vraag naar arbeid neemt af.
B De vraag naar arbeid neemt toe.
C Het aanbod van arbeid neemt af.
D Het aanbod van arbeid neemt toe.

1p 24 Jessie heeft recht op een werkloosheidsuitkering. Waarom is de hoogte van de werkloosheidsuitkering niet voor iedereen gelijk?
A Het laatst verdiende loon is afhankelijk van de sociale premies.
B Het laatst verdiende loon is te weinig om van rond te komen.
C Het laatst verdiende loon is van iedereen anders.

1p 25 In de eerste maand van het werkloos zijn, ontvangt Jessie een werkloosheidsuitkering van 75% van het laatstverdiende loon. Haar laatstverdiende maandloon bedroeg € 1.800.
→ Bereken het bedrag van de werkloosheidsuitkering in de eerste maand. Schrijf je berekening op.

BB-0233-a-23-1-0 13 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

Informatiebron 5
Tekort aan verpleegkundigen

AMSTERDAM - Er is op de arbeidsmarkt een tekort aan verpleegkundigen en dat tekort neemt de komende jaren alleen maar toe. Bijvoorbeeld door de vergrijzing, steeds meer ouderen hebben zorg nodig.

Gebruik informatiebron 5.

2p 26 Na het lezen van het nieuwsbericht zegt Jessie: "Misschien is een carrière in de zorg wel iets voor mij."
→ Maak van de volgende zinnen een economisch juiste tekst door de juiste woorden te noteren. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.

Het tekort op de arbeidsmarkt van verpleegkundigen betekent ...(1)... (een overschot / schaarste) aan personeel. De oorzaak is dat het aanbod van arbeid in de zorg ...(2)... (groter / kleiner) is dan de vraag naar arbeid in de zorg. De verwachting is dat het aantal vacatures voor verpleegkundigen in de toekomst ...(3)... (afneemt / toeneemt).

(1) ............................................................................
(2) ............................................................................
(3) ............................................................................

1p 27 Het UWV biedt Jessie de mogelijkheid om verpleegkundige te worden via een leer-werkbaan. Ze volgt dan een opleiding tot verpleegkundige en werkt daarnaast in het ziekenhuis. Jessie weet dat het salaris van een verpleegkundige lager is dan in veel andere beroepen. "De hoogte van het salaris vind ik niet het belangrijkste motief bij een baan", zegt Jessie.
→ Noem, behalve salaris, een ander arbeidsmotief.
............................................................................

BB-0233-a-23-1-o
14 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 15

Made in Bangladesh
Bangladesh is de op een
na grootste exporteur van
kleding in de wereld. In
dit ontwikkelingsland
draait alles om de
kledingindustrie.
Bangladesh is
concurrenten van
andere Aziatische landen.
Kledingmerken doen
daarom graag zaken met
bedrijven in Bangladesh.
[FIGUUR: Kaart van Europa en delen van Azië en Afrika, met Nederland en Bangladesh gemarkeerd.]
1p 28 Het lage minimumloon is een van de oorzaken dat Bangladesh
concurrenten dan andere landen.
→ Noem nog een andere oorzaak waardoor het ene land concurrenten-
kan zijn dan een ander land.
1p 29 De muntenheid van Bangladesh is de taka. Het minimumloon van
fabrieksarbeiders in Bangladesh is 8.000 taka per maand, terwijl het
leefbare loon 15.000 taka per maand is. Met een leefbaar loon kan
iemand goed in zijn basisbehoeften voorzien.
Welk gevolg heeft dit voor de fabrieksarbeiders?
A Veel fabrieksarbeiders leven in armoede.
B Veel fabrieksarbeiders leven in welvaart.
C Veel fabrieksarbeiders zijn werkloos.
1p 30 Het minimumloon van fabrieksarbeiders in Bangladesh is 8.000 taka per
maand, terwijl het leefbare loon 15.000 taka per maand is.
→ Bereken hoeveel procent het minimumloon van een fabrieksarbeider
moet stijgen, zodat het gelijk is aan het leefbare loon. Schrijf je
berekening op.
BB-0233-a-23-1-0
15 / 16
lees verder

### Pagina 16

1p 31 Het minimumloon van fabrieksarbeiders in Bangladesh is 8.000 taka per
maand. 100 euro is gelijk aan 10.000 taka.
→ Bereken het minimumloon per maand omgerekend in euro's. Schrijf je
berekening op.
................................................................................
................................................................................
1p 32 De wereldmarktprijs voor kleding is laag. Kledingproducenten in
Bangladesh zouden graag zien dat die wereldmarktprijs stijgt.
Wat kan een oorzaak zijn van de lage kledingprijzen?
A te grote productie van kleding
B te grote vraag naar kleding
C te hoge productiekosten van kleding
D te hoge verkoopprijzen van kleding
2p 33 Veel ouders in Bangladesh willen niet dat hun kinderen later ook in een
kledingfabriek gaan werken. Scholing is dan de uitweg naar een beter
leven.
→ Maak van de volgende zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te noteren. Kies uit de woorden die tussen haakjes staan.
Scholing leidt tot ...(1)... (meer / minder) analfabetisme en biedt ...(2)...
(meer / minder) kans op een beter betaalde baan. De toenemende
bestedingen zorgen vervolgens voor ...(3)... (een economische crisis /
economische groei).
(1) ................................................................................
(2) ................................................................................
(3) ................................................................................
BB-0233-a-23-1-o 16 / 16 einde