# Eindexamen Economie VMBO-BB 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/economie/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2006
tijdvak 1
donderdag 1 juni
9.00 – 10.30 uur
ECONOMIE CSE BB
Naam kandidaat
Kandidaatnummer
Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 42 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
600013-1-652o

### Pagina 2

- Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
[FIGUUR: (1) met opties A, B, C, D. Optie B is omcirkeld.]
[FIGUUR: (2) met opties A, C, D. Opties A en C zijn doorgestreept.]
[FIGUUR: (3) met opties B, D. Optie B is doorgestreept.]
APPELDAM KIEST VOOR HET MILIEU
De gemeente Appeldam gaat een aantal weilanden opkopen om daar een
industrieterrein aan te leggen.

1p O 1 Aan het aanleggen van nieuwe industrieterreinen worden meestal twee eisen gesteld:
1 niet in het centrum van een plaats;
2 aan de rand van een plaats.
→ Geef daarvoor een verklaring.

2p O 2 Voor ondernemers is de vestigingsplaats van een bedrijf van groot belang.
→ Maak de volgende zinnen kloppend door het juiste woord te omcirkelen:

In het centrum van de stad kunnen ondernemers makkelijker / moeilijker uitbreiden.

De grondprijzen zullen aan de rand van de stad hoger / lager zijn dan in het centrum.

600013-1-6520
2
ga naar de volgende pagina


### Pagina 3

Appeldam en omgeving

[FIGUUR: Een kaart van Appeldam en omgeving. De kaart toont een meer genaamd 'Appelmeer', omringd door land. Een rivier loopt door het gebied. Er zijn verschillende genummerde locaties: 1 bij een verbindingsweg, 2 in een natuurgebied aan de rand van het Appelmeer, 3 aan een rondweg ten noorden van Appeldam, en 4 op een kruispunt van de rondweg. Een autosnelweg loopt door het gebied ten oosten van Appeldam.]

1p ● 3 Bekijk het kaartje van Appeldam en omgeving. Sinds enige jaren bestaat in Appeldam de Vereniging Bescherming Appelmeer. Op welke locatie zal de Vereniging Bescherming Appelmeer het industrieterrein zeker niet willen?
 A locatie 1
 B locatie 2
 C locatie 3
 D locatie 4

2p ○ 4 De Vereniging Bescherming Appelmeer is bang dat er op het industrieterrein milieuverontreiniging zal ontstaan. Luchtvervuiling, watervervuiling en bodemvervuiling kunnen het milieu aantasten.
 → Vul achter elke zin in onderstaand kader in van welke vorm van vervuiling er sprake zal kunnen zijn. (N.B. Een vorm van vervuiling kan meer dan één keer voorkomen.)

 1 Ondanks filters op schoorstenen komt er CO₂ vrij.
 2 Via het riool komt er warm water in het Appelmeer.
 3 Door lekkage in een leiding komt er olie in de grond.
 4 Door de vrachtauto's komen er uitlaatgassen vrij.

600013-1-652o 3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

1p 5 In Nederland worden aan de producenten strengere milieueisen gesteld dan in veel andere landen. De Nederlandse producenten zeggen dat maatregelen tegen milieuverontreiniging geld kosten. Hierdoor zal volgens hen de werkgelegenheid in Nederland afnemen.

Hieronder staan drie stappen. Zet deze stappen in de juiste volgorde, zodat de redenering van de Nederlandse producenten goed wordt weergegeven.
1 De afzet van het bedrijf neemt af.
2 De verkoopprijs van het product wordt hoger.
3 De consumenten kopen de producten bij andere producenten uit het buitenland.

A maatregelen tegen milieuvervuiling -1-2-3- de werkgelegenheid neemt af
B maatregelen tegen milieuvervuiling -1-2-3- de werkgelegenheid neemt af
C maatregelen tegen milieuvervuiling -2-3-1- de werkgelegenheid neemt af
D maatregelen tegen milieuvervuiling -2-1-3- de werkgelegenheid neemt af

1p O 6 Tijdens een discussie op school zegt Mirjam dat de strengere milieuregels ook werkgelegenheid opleveren.
→ Geef een voorbeeld waaruit blijkt dat Mirjam gelijk heeft.

600013-1-6520
4
ga naar de volgende pagina

### Pagina 5

MENSEN EN MACHINES

Wouter is eigenaar van een kistenfabriek in Appeldam. Wouter heeft elf mensen in dienst. Wouter heeft een schema getekend dat aangeeft welke functies er zijn. Uit dit schema kan je aflezen of dit leidinggevende of uitvoerende functies zijn.

Schema kistenfabriek:
[FIGUUR: Een organisatieschema met vakjes genummerd 1 tot en met 12. Vakje 1 staat bovenaan. Daaronder hangen twee vakjes, genummerd 2 en 3. Onder vakje 2 hangen drie vakjes, genummerd 4, 5 en 6. Onder vakje 3 hangen vier vakjes, genummerd 7, 8, 9, 10, 11 en 12.]

1p ● 7 Bekijk het schema. Wouter heeft een bedrijfsleider voor de afdeling productie en een bedrijfsleider voor de afdeling verkoop.
Hoeveel personen hebben bij de kistenfabriek een leidinggevende functie?
A 1 persoon
B 2 personen
C 3 personen
D 9 personen

1p O 8 Op de afdeling productie werken vijf mensen en op de afdeling verkoop werken vier mensen.
→ Op welke plek in het schema zit de bedrijfsleider van de afdeling verkoop?
Noteer het nummer.

600013-1-652o 5 ga naar de volgende pagina


### Pagina 6

9 Op dit moment zijn er voor de kistenfabriek te veel opdrachten. Als alle opdrachten
worden aangenomen, is er meer personeel nodig.
Wouter denkt:
[FIGUUR: Een tekstwolk met de tekst "Ik kan de productiefactor arbeid uitbreiden."]
-> Hoe kan Wouter de productiefactor arbeid uitbreiden?
Zet bij elk van de volgende beweringen een kruisje in de juiste kolom.
juist onjuist
De productiefactor arbeid kan worden uitgebreid door
meer werknemers in dienst te nemen.
De productiefactor arbeid kan worden uitgebreid door
meer werknemers te laten overwerken.
De productiefactor arbeid kan worden uitgebreid door
meer werknemers in deeltijd te laten werken.

10 Wouter denkt:
[FIGUUR: Een tekstwolk met de tekst "Ik kan ook de productiefactor kapitaal uitbreiden."]
Hieronder staan drie beweringen.
-> Zet bij elke bewering een kruisje in de juiste kolom.
juist onjuist
Een voorbeeld van het uitbreiden van de productiefactor
kapitaal is het lenen van geld.
Een voorbeeld van het uitbreiden van de productiefactor
kapitaal is de aanschaf van machines.
Een voorbeeld van het uitbreiden van de productiefactor
kapitaal is het huren van machines.

6 ga naar de volgende pagina
600013-1-652o

### Pagina 7

1p O 11 In de kistenfabriek werken vijf werknemers fulltime aan vijf dezelfde machines.
De bedrijfsleider van de afdeling productie zegt:
[FIGUUR: Tekstballon met de volgende inhoud: "We hebben te veel opdrachten. Als we alle opdrachten aannemen dan hebben we veel meer werk dan we nu aankunnen. Ik heb een voorstel: We nemen één extra werknemer aan. En we kopen er net zo'n machine bij als we al hebben."]
Wouter denkt na over dit voorstel.
→ Met hoeveel procent kan de productie worden uitgebreid als Wouter het voorstel van de bedrijfsleider volgt? Laat de berekening zien.
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
1p O 12 Er is een nieuw type machine op de markt gekomen. Deze machine kan tweemaal zoveel
produceren als de bestaande machines. Deze machine kan door één werknemer worden
bediend. Wouter denkt erover dit soort machines te kopen.
→ Wat kan Wouter nu het beste doen volgens jou?
Wouter kan de machines wel / niet vervangen.
Omcirkel jouw mening en geef daarvoor een argument.
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
..................................................................................
600013-1-652o 7 ga naar de volgende pagina →

### Pagina 8

DE KAZENFABRIEK IN NOOD

Peter is de eigenaar van een kazenfabriek in Appeldam. De laatste jaren gaat het niet goed met zijn bedrijf. Peter heeft een aantal gegevens verzameld. Die staan in onderstaand overzicht.

[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: jaartal (2003, 2004, 2005), afzet (30.000 kilogram, 28.000 kilogram, 22.000 kilogram), gemiddelde verkoopprijs (€ 6,00 per kilogram, € 6,30 per kilogram, € 6,50 per kilogram), totale loonkosten (€ 60.000, € 75.000, € 88.000), gemiddelde inkoopprijs van de grondstoffen (€ 2,00 per kilogram, € 2,50 per kilogram, € 3,00 per kilogram).]

2p O 13 Hoeveel is in euro's de omzet in 2005 gedaald ten opzichte van 2003?
Laat de berekening zien.

1p O 14 Door de slechtere gang van zaken heeft Peter zijn werknemer Remmelt moeten ontslaan. Voor en na het ontslag van Remmelt zijn de volgende gegevens bekend over de loonkosten.

[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: voor ontslag, na ontslag. Rijen zijn: aantal werknemers (4, 3) en totale loonkosten (€ 88.000, € 66.000).]

Zijn de loonkosten per werknemer na het ontslag van 1 persoon gedaald, gelijk gebleven of gestegen?
A De loonkosten per werknemer zijn gedaald.
B De loonkosten per werknemer zijn gelijk gebleven.
C De loonkosten per werknemer zijn gestegen.

600013-1-652o 8 ga naar de volgende pagina


### Pagina 9

2p O 15 Peter heeft nog een overzicht gemaakt.
[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: "aantal werknemers", "totale loonkosten", "productie en afzet" en twee regels met "voor ontslag" en "na ontslag". Onder "voor ontslag" staan de waarden 4, € 88.000, 22.000 kilogram kaas. Onder "na ontslag" staan de waarden 3, € 66.000, 20.000 kilogram kaas.]
Met hoeveel euro dalen de loonkosten per kilogram kaas na Remmelts ontslag?
Laat de berekening zien.
................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

### Pagina 10

DE VERVUILER BETAALT!
Een bericht uit de krant:
Tot 2005 betaalde je in Appeldam een vast bedrag voor het ophalen van huisvuil.
De gemeenteraad heeft besloten vanaf 2006 de huishoudens een vast bedrag per
jaar te laten betalen voor het ophalen van het huisvuil. Daarnaast moet ook nog
een bedrag worden betaald voor elke keer dat de container wordt geleegd.

1p O 19 Leg uit dat bij het nieuwe systeem 'de vervuiler betaalt' van toepassing is.

[FIGUUR: Een kraanvogel en een kikker op gras.]

Het scheiden van afval zal
toenemen door invoering van
het nieuwe systeem.
De hoeveelheid zwerfvuil zal sterk stijgen
door invoering van het nieuwe systeem.

1p O 20 Leg met een voorbeeld uit dat het scheiden van afval zal toenemen door invoering van
het nieuwe systeem waar het krantenartikel het over heeft.

600013-1-652o 10 ga naar de volgende pagina

### Pagina 11

1p O 21 Tegenstanders van het nieuwe afvalsysteem verwachten dat de hoeveelheid zwerfvuil juist sterk zal stijgen.
→ Geef hiervoor een argument.

1p ● 22 Tegenstanders van het nieuwe afvalsysteem zeggen ook dat invoering van het nieuwe afvalsysteem de kosten voor de burgers zal verhogen.
Zet de volgende denkstappen van de tegenstanders van het nieuwe afvalsysteem in de juiste volgorde.
1 Er ontstaat meer zwerfvuil.
2 De maatschappelijke kosten stijgen.
3 Het opruimen van zwerfvuil kost geld.

A Invoering nieuwe afvalsysteem -1-2-3- de kosten voor de burgers gaan omhoog.
B Invoering nieuwe afvalsysteem -1-3-2- de kosten voor de burgers gaan omhoog.
C Invoering nieuwe afvalsysteem -2-3-1- de kosten voor de burgers gaan omhoog.
D Invoering nieuwe afvalsysteem -3-1-2- de kosten voor de burgers gaan omhoog.
600013-1-652o 11 ga naar de volgende pagina →

### Pagina 12

[FIGUUR: Cirkeldiagram met naast een vuilnisbak, met percentages van afvalsoorten.]
Legenda:
afval dat gescheiden wordt
aangeleverd
restafval
1p O 23 In bovenstaande afbeelding kun je zien dat gemiddeld 35% van het afval in de container gescheiden kan worden. In een container zit gemiddeld 50 kilogram afval. Ga bij de berekeningen uit van de gemiddel-den.
Hoeveel kilogram groente, fruit, en tuinafval zou er gescheiden kunnen worden?
Laat de berekening zien.

1p O 24 Jan zet per jaar 20 keer de container aan de weg.
Hoeveel kilogram afval zou hij per jaar kunnen scheiden?
Laat de berekening zien.

600013-1-652o 12 ga naar de volgende pagina

### Pagina 13

DERDE PAASDAG AFschaffen

Een bericht uit de krant:

Appeldamse werkgevers willen snel af van derde paasdag

Appeldam – Als een van de weinige plaatsen in Nederland kent Appeldam derde
paasdag. In 1623 werden op 7 april (de dag na tweede paasdag) de Spanjaarden
verslagen op de Kromme Appeldijk. Sindsdien is derde paasdag in Appeldam een
vrije dag geweest.

1p O 25 De directeur van N.V. Appeldam, John Hiemstra, zegt:

[FIGUUR: Een tekstballon met de tekst "Die derde paasdag kost ons te veel!"]

→ Geef een argument voor de mening van John Hiemstra.

1p O 26 Directeur John Hiemstra zegt:

[FIGUUR: Een tekstballon met de tekst "Ik ben geen voorstander van die derde paasdag. Die verslechtert onze concurrentiepositie in vergelijking met de buurgemeentes."]

→ Waarom verslechtert derde paasdag de concurrentiepositie van de Appeldamse
werkgevers?

600013-1-652o 13 ga naar de volgende pagina


### Pagina 14

1p ● 27 In de CAO die voor N.V. Appeldam geldt, staat niets over derde paasdag. Mag derde paasdag daarom wel door de werkgevers gegeven worden?
A Ja, want dat is de gewoonte in Appeldam.
B Ja, want derde paasdag betekent een verbetering voor de werknemers.
C Ja, want er mag altijd van een CAO worden afgeweken.
D Nee, want het staat niet in de CAO.
1p ● 28 De onderhandelingen voor een nieuwe CAO moeten binnenkort beginnen. Wie voeren de onderhandelingen bij de CAO-besprekingen?
A vertegenwoordigers van de werkgevers en van de overheid
B vertegenwoordigers van de werknemers en van de overheid
C vertegenwoordigers van de werknemers en van de werkgevers
1p ○ 29 Over de gevolgen van het afschaffen van derde paasdag wordt verschillend gedacht. Als de werknemers op hun ‘vrije dag’ verplicht moeten komen werken dan
[FIGUUR: Een rechthoek met '1' ernaast]
de arbeidsvreugde.
Hierdoor 2
[FIGUUR: Een rechthoek met 'Hierdoor 2' ernaast]
de totale productie per jaar.
→ Vul in op plaats 1: daalt / stijgt / blijft onveranderd
→ Vul in op plaats 2: daalt / stijgt / blijft onveranderd
1p ○ 30 John Hiemstra zegt:
Ik stel voor om voor eens en altijd derde paasdag af te schaffen. In ruil daarvoor ben ik bereid in 2006 alle werknemers een bonus te geven van € 400!
Donald Janssens, een werknemer bij N.V. Appeldam zegt: “Dat vind ik een goed voorstel, want zoveel verdien ik niet op één dag!”
→ Welke denkfout maakt Donald?
600013-1-652o 14 ga naar de volgende pagina

### Pagina 15

PRIJSTENOORLOG IN DE SUPERMARKT

Paul werkt al 30 jaar op de vleesafdeling bij supermarkt Gerritsen. In 1976 werden de vleeswaren nog met de hand en een snijmachine gesneden. In 2006 gebeurt dit met een elektronische snijmachine, die het vlees ook automatisch inpakt.

1p O 31 -> Welke productiefactor op de vleesafdeling is belangrijker geworden, welke is minder belangrijk geworden en welke is even belangrijk gebleven?
Zet bij iedere productiefactor een kruisje in de juiste kolom.

[FIGUUR: Tabel met in de eerste kolom de productiefactoren 'natuur', 'arbeid', 'kapitaal'. De volgende kolommen zijn 'belangrijker', 'minder belangrijk' en 'even belangrijk'.]

In 2005 is supermarkt Gerritsen begonnen met grote prijsverlagingen. Het doel was het bereiken van een hogere omzet.
Over de jaren 2004 en 2005 zijn de volgende gegevens verzameld.

[FIGUUR: Tabel met de kopjes '2004' en '2005'. Eerste rij: 'totale omzet', € 2.000.000, € 2.160.000. Tweede rij: 'gemiddelde omzet per winkelbezoek per klant', € 25, € 24.]

1p O 32 -> Met hoeveel procent is de omzet in 2005 gestegen ten opzichte van 2004?
Laat de berekening zien.

........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

600013-1-652o 15 ga naar de volgende pagina ->


### Pagina 16

1p O 33 In de tabel bij opgave 32 wordt de totale omzet van supermarkt Gerritssen en de gemiddelde omzet per winkelbezoek per klant weergegeven. Uit de tabel blijkt dat de totale omzet is gestegen, maar de gemiddelde omzet per winkelbezoek per klant is gedaald.
-> Geef hiervoor een verklaring.

1p O 34 Naast supermarkt Gerritssen staat supermarkt Joosten. Dit zijn de enige twee supermarkten in Appeldam. De consumenten besteden in totaal evenveel als vroeger, maar de omzet van supermarkt Gerritssen stijgt. Maak de volgende zin af door het juiste woord te omcirkelen.
-> De omzet van supermarkt Joosten zal hierdoor dalen / stijgen / gelijk blijven.
Leg je antwoord uit.

1p ● 35 De directeur van supermarkt Joosten merkte dat zijn concurrentiepositie verslechterde. Hij verlaagde in 2005 zijn prijzen. De nettowinst per product bleef gelijk. Wat is daarvan de oorzaak?
A De afzet is gestegen.
B De bedrijfskosten zijn gedaald.
C De inkoopwaarde van de producten is gelijk gebleven.
D De omzet is gestegen.

1p O 36 In 2005 is supermarkt Gerritssen begonnen met grote prijsverlagingen. Supermarkt Joosten heeft de prijzen ook sterk verlaagd. Kees werkt bij supermarkt Gerritssen. Hij is nu bang dat hij straks zijn baan kwijtraakt.
-> Leg uit waardoor de werkgelegenheid bij supermarkt Gerritssen kan dalen als de prijzen bij supermarkt Joosten dalen.

600013-1-6520*