# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-BB 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/aardrijkskunde/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

### Vraag 42 – Opgave 1

### Vraag 43 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2016
tijdvak 1
woensdag 25 mei
9.00 - 10.30 uur
aardsrijkskunde CSE BB
Naam kandidaat Kandidaatnummer
Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.
Dit examen bestaat uit 43 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 51 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
BB-0131-a-16-1-0

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
(1) A B C D
(2) A B C D
(3) A B C D
Weer en klimaat
bron 1
Weersverwachting voor Oost-Nederland, juni 2013
[FIGUUR: Graaf met op de y-as temperatuur in graden Celsius en op de x-as de dagen di, wo, do, vr, za, zo, ma, di, wo, do. Boven de staven staan de maximumtemperaturen aangegeven. De staven geven de hoeveelheid zonuren en neerslag weer.]
Legenda:
zonuren
neerslag (mm)
maximumtemperatuur
2p 1 Er worden drie uitspraken gedaan over bron 1.
→ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
juist | onjuist
De verwachte maximumtemperatuur op zaterdag 8 juni is 10 graden Celsius.
Hoe meer zonuren, hoe warmer.
De verwachting is dat dinsdag 4 juni een droge dag blijft.
BB-0131-a-16-1-o
2/32
lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 2 We maken onderscheid tussen weer en klimaat.
Welke bewering gaat alleen over het klimaat?
A De najaarsstorm heeft veel schade aangericht in het westen van het
land.
B De wintertemperaturen in Utrecht (Nederland) zijn gemiddeld hoger
dan in Moskou (Rusland).
C In Limburg viel er afgelopen zomer veel neerslag en dat leidde een
aantal keren tot wateroverlast.
D Vorige week vroor het 10 graden en lag er in het oosten van het land
veel sneeuw.

bron 2
Luchtdrukkaart van een deel van Europa, 22 november 2014

[FIGUUR: Luchtdrukkaart van een deel van Europa met isobaren, hogedruk- en lagedrukgebieden, en windrichtingpijlen. Locaties 1, 2, 3 en 4 zijn aangegeven met cirkels. Een hogedrukgebied (H) is boven Scandinavië zichtbaar. ]

Legenda:
L lagedrukgebied H hogedrukgebied -1020- luchtdruk windrichting

1p 3 Bij welk cijfer in bron 2 waait de wind het hardst?
A bij cijfer 1
B bij cijfer 2
C bij cijfer 3
D bij cijfer 4

1p 4 Bekijk bron 2.
In Nederland hadden we op 22 november 2014 overwegend oostenwind.
Wat voor weer was het in Nederland op 22 november 2014?
A Het was koud en droog.
B Het was koud en nat.
C Het was zacht weer en droog.
D Het was zacht weer en nat.

BB-0131-a-16-1-o 3 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 4

bron 3
Weerkaart

[FIGUUR: Een weerkaart van Nederland met temperatuur- en windindicaties.]

1p 5 Er worden drie uitspraken gedaan over bron 3.
Uitspraak 1: Boven Nederland waait een zwakke oostenwind.
Uitspraak 2: In het noorden van Nederland zijn de temperaturen lager dan in het zuiden van Nederland.
Uitspraak 3: In het zuiden van Nederland is het bewolkt.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 1 en uitspraak 3 zijn juist.
C Alleen uitspraak 2 is juist.
D Alleen uitspraak 2 en uitspraak 3 zijn juist.

BB-0131-a-16-1-o 4 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 5

bron 4
Gemiddeld aantal ijsdagen per jaar

[FIGUUR: Kaart van Nederland met gekleurde gebieden die verschillende gemiddelde aantallen ijsdagen per jaar weergeven, met legenda.]

Legenda:
aantal dagen met maximum-
temperatuur lager dan 0,0 °C
1981-2010
4 - 6
6 - 8
8 - 10
10 - 12
12 - 14

2p 6 Bekijk bron 4.
Ijsdagen zijn dagen waarop de maximumtemperatuur niet boven de
nul graden Celsius komt.
Op het Drielandenpunt (bij Vaals) in Zuid-Limburg komen gemiddeld meer
ijs-dagen per jaar voor dan in Den Haag.
→ Noem hiervan twee oorzaken.

oorzaak 1...............................................................................................
..........................................................................................................
oorzaak 2...............................................................................................
..........................................................................................................

BB-0131-a-16-1-o
5 / 32
lees verder

### Pagina 6

bron 5
Frys lân (Friesland)
[FIGUUR: Kaart van Friesland met eilanden, Waddeneilanden, en een fietsroute die in vier dagen wordt afgelegd.]
Legenda:
overnachtingsplaats
vierdaagse
fietsroute
-------- provinsiegrens
0
10
20 km
1p 7 Op de kaart in bron 5 is een vierdaagse fietsroute aangegeven. Een groep
vrienden gaat deze route fietsen. Ze starten in Dokkum. De fietsroute is
elke dag ongeveer 45 kilometer.
De weersverwachting is gunstig, maar op alle vier de fietsdagen staat er
een matige tot harde westenwind.
Op welke dag zal de groep vrienden veel tegenwind hebben?
A op dag 1
B op dag 2
C op dag 3
D op dag 4
BB-0131-a-16-1-o
6 / 32
lees verder

### Pagina 7

bron 6
Vier foto's

foto 1: steppe
[FIGUUR: Een weids, open landschap met bergen in de verte en enkele ronde tenten (yurts) en dieren op de voorgrond.]

foto 2: naald-
[FIGUUR: Een dichtbegroeid bos van naaldbomen met op de achtergrond een heuvel of berg met sneeuw of lichte begroeiing.]

foto 3: gemengd bos
[FIGUUR: Een bos met diverse soorten bomen, zowel loofbomen als naaldbomen, met zonlicht dat door de bladeren schijnt.]

foto 4: tropisch regenwoud
[FIGUUR: Een dichte, weelderige vegetatie met grote bladeren, varens en dikke takken die naar beneden hangen.]

1p 8 Op de foto's in bron 6 zie je de oorspronkelijke plantengroei in vier
vegetatiezones. Dit zijn de steppe, het naald-bos (taiga), het gemengd bos
(loof- en naald-bomen) en het tropisch regenwoud.
Welke foto laat de oorspronkelijke plantengroei zien die past bij het
huidige klimaat van Nederland?
A foto 1
B foto 2
C foto 3
D foto 4

BB-0131-a-16-1-o 7 / 32 lees verder ▶▶▶

### Pagina 8

bron 7
Verenigde Staten
[FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met hoogtelijnen, steden als Reno, St. Paul, Amarillo, New York en de Golf van Mexico. Een legenda toont hoogtes in meters en landsgrenzen.]
1p 9 Bekijk bron 7.
De winters in de stad Corpus Christi zijn warmer dan in de stad Amarillo.
Leerlingen bedennen drie oorzaken hiervan. Ze noemen:
1: Corpus Christi ligt op lagere breedte dan Amarillo.
2: Corpus Christi krijgt in de winter vaak relatief warm wind van zee en
bij Amarillo is de invloed van zee kleiner.
3: Corpus Christi ligt lager dan Amarillo.
Wat is juist?
A Alleen de oorzaken 1 en 2 zijn juist.
B Alleen de oorzaken 1 en 3 zijn juist.
C Alleen de oorzaken 2 en 3 zijn juist.
D Alle drie de oorzaken zijn juist.

bron 8
Klimaatgegevens van St. Paul, Minnesota
[FIGUUR: Tabel met klimaatgegevens voor St. Paul, Minnesota. Kolommen bevatten maand, gemiddelde maximumtemperatuur (°C), gemiddelde minimumtemperatuur (°C) en gemiddelde neerslag per maand (mm). De neerslag wordt weergegeven met druppelsymbolen.]
Legenda:
nihil 0 - 5 mm
6 - 30 mm
31 - 60 mm
61 - 100 mm
101 - 200 mm
meer dan 200 mm

BB-0131-a-16-1-o
8 / 32
lees verder

### Pagina 9

1p 10 De ligging van de stad St. Paul is aangegeven in bron 7.
Welk klimaat heeft St. Paul volgens de gegevens in bron 8?
A een gematigd zeeklimaat
B een landklimaat
C een sneeuw- en ijsklimaat
D een tropisch regen klimaat

bron 9
Klimaatgrafiek Reno

[FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as temperatuur in °C en neerslag in mm. Op de x-as staan de maanden JFMAMJJASOND. De temperatuurljjn loopt van ongeveer 5°C in januari tot ongeveer 25°C in juli. De neerslag wordt weergegeven met staven en is het laagst in de zomermaanden en het hoogst in de wintermaanden.]

1p 11 Bekijk de ligging van de stad Reno in bron 7 en bekijk de klimaatgrafiek
van Reno in bron 9. In de volgende tekst ontbreken twee woorden.
Bij zeewind ligt Reno aan de ... 1 ... (loefzijde / lijzijde) van de
Sierra Nevada.
Reno heeft een ... 2 ... (droog / nat) klimaat.
Achter welke letter staan de juiste woorden die bij 1 en 2 ingevuld moeten
worden?

    ... 1 ...   ... 2 ...
A loefzijde   droog
B loefzijde   nat
C lijzijde   droog
D lijzijde   nat

BB-0131-a-16-1-o 9 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

bron 10
Drie klimaatgrafieken

klimaatgrafiek 1
[FIGUUR: Klimatogram met temperatuur in graden Celsius op de y-as (rechter zijde) en neerslag in mm op de y-as (linker zijde). De x-as toont de maanden van het jaar (JFMAMJ JASON D). De temperatuurcurve begint rond de 0 graden in januari, stijgt naar een maximum rond 25 graden in juli en daalt weer naar ongeveer 5 graden in december. De neerslag wordt weergegeven met staven, met de meeste neerslag in de zomermaanden en de minste in de wintermaanden.]

klimatografiek 2
[FIGUUR: Klimatogram met temperatuur in graden Celsius op de y-as (rechter zijde) en neerslag in mm op de y-as (linker zijde). De x-as toont de maanden van het jaar (JFMAMJ JASON D). De temperatuurcurve begint rond de -5 graden in januari, stijgt naar een maximum rond 20 graden in juli en daalt weer naar ongeveer 0 graden in december. De neerslag wordt weergegeven met staven, met de meeste neerslag in de zomermaanden en de minste in de wintermaanden.]

klimaatgrafiek 3
[FIGUUR: Klimatogram met temperatuur in graden Celsius op de y-as (rechter zijde) en neerslag in mm op de y-as (linker zijde). De x-as toont de maanden van het jaar (JFMAMJ JASON D). De temperatuurcurve begint rond de 20 graden in januari, stijgt naar een maximum rond 30 graden in juli en daalt weer naar ongeveer 20 graden in december. De neerslag wordt weergegeven met staven, met een redelijke hoeveelheid neerslag gedurende het hele jaar, met een lichte piek in de zomermaanden.]

2p 12 De drie klimaattrafieken in bron 10 zijn van plaatsen
de Verenigde Staten.
→ Geef eerst aan welke klimaatgrafiek van New York is.
→ Geef daarna een argument voor de keuze, waarbij je ingaat op een
kenmerk van het klimaat van New York.
Klimatografiek (vul cijfer in) is van New York.
argument

BB-0131-a-16-1-o
10 / 32
lees verder

### Pagina 11

bron 11
Verenigde Staten

[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met de Midwesterse staten gemarkeerd in grijs.]

Legenda:
-- landsgrens
---- grens tussen de staten
het Middenwesten

1p 13 Bekijk bron 11.
In Het Middenwesten van de Verenigde Staten was het in de zomer van
2012 lange tijd erg droog. In dit gebied verbouwen de boeren veel
voedingsgewassen en veevoer. Deskundigen waarschuwden toen voor
stijging van de prijzen van voedsel en veevoer.
-> Noem twee gewassen die in het Middenwesten veel verbouwd worden.

gewas 1 .....................................................................................................
.....................................................................................................

gewas 2 .....................................................................................................
.....................................................................................................

BB-0131-a-16-1-o 11 / 32 lees verder

### Pagina 12

bron 12
Verenigde Staten, neerslag
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met kleurschakeringen die de gemiddelde jaarlijkse neerslag weergeven, met een legenda die de neerslaghoeveelheden per kleurschakering aangeeft.]
bron 13
Verenigde Staten, temperatuur
[FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met kleurschakeringen die de gemiddelde jaartemperatuur weergeven, met een legenda die de temperatuurintervallen per kleurschakering aangeeft.]
1p 14 De boeren in gebied X (zie bron 12 en bron 13) verbouwen veel
citrusvruchten (zoals bijvoorbeeld sinaasappels).
Met behulp van bron 12 en bron 13 noemen twee leerlingen een kenmerk
van het klimaat in gebied X.
Anne zegt: “Er valt in gebied X meer dan 1000 millimeter neerslag per
jaar."
Bart zegt: "Het is in gebied X gemiddeld warmer dan 20 graden."
Wat is juist?
A Alleen de uitspraak van Anne is juist.
B Alleen de uitspraak van Bart is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.
BB-0131-a-16-1-o
12 / 32
lees verder

### Pagina 13

Water

bron 14
Drie foto's van de Rijn

foto 1 foto 2 foto 3
[FIGUUR: Drie foto's van een rivierlandschap.]

1p 15 Welke foto uit bron 14 laat een deel van de benedenloop van de Rijn
zien?
A foto 1
B foto 2
C foto 3

bron 15
Gemiddelde afvoer van water in de Rijn en de Maas in kubieke meter per
seconde

[FIGUUR: Liggendiagram met op de y-as de afvoer in m³/s en op de x-as de maanden van het jaar. Twee lijnen geven de afvoer van de Rijn en de Maas weer.]

1p 16 Bekijk bron 15.
In de grafiek zie je dat de afgevoerde hoeveelheid water als het zomer
wordt steeds afneemt. Alleen bij de Rijn daalt de waterafvoer van half mei
tot half juni niet. De waterafvoer neemt dan zelfs een beetje toe.
→ Noem de oorzaak waardoor de waterafvoer van de Rijn in deze
periode een beetje toeneemt.
BB-0131-a-16-1-0 13 / 32 lees verder ▶►►

### Pagina 14

bron 16
Productie drinkwater in Nederland uit oppervlaktewater, duinwater en grondwater, in miljoen kubieke meters

[FIGUUR: Lijnendiagram met op de x-as de jaren van 1950 tot 2009 en op de y-as de productie in m³/jaar (x mln) van 0 tot 1400. Drie gebieden zijn gestapeld: het onderste grijze gebied, het middelste donkere grijze gebied en het bovenste donkergrijze gebied met een zwarte lijn. Er zijn drie legendacijfers (1, 2, 3) aangegeven op de grafiek.]

1p 17
In de grafiek in bron 16 is te zien dat het drinkwater in Nederland uit drie verschillende bronnen wordt geproduceerd. In alfabetische volgorde zijn dit: duinwater, grondwater en oppervlaktewater. Achter welke letter staan de juiste drinkwaterbronnen bij de legendacijfers 1, 2 en 3 uit bron 16?

| | legacjajfer 1 | legacjajfer 2 | legacjajfer 3 |
|---|---|---|---|
| A | duinwater | grondwater | oppervlaktewater |
| B | duinwater | oppervlaktewater | grondwater |
| C | oppervlaktewater | duinwater | grondwater |
| D | oppervlaktewater | grondwater | duinwater |

1p 18
Bekijk bron 16. Het gebruik van duinwater heeft voor drinkwaterwaterbedrijven een voordeel in vergelijking met het gebruik van oppervlaktewater. Wat is dit voordeel?
A De duinen hebben minder snel last van verdroging dan de riviergebieden.
B De voorraad duinwater is groter dan de voorraad oppervlaktewater.
C Het duinwater is al op een natuurlijke manier gezuiverd.

BB-0131-a-16-1-o 14 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 15

bron 17
Drinkwatergebruik naar toepassing, 2013
[FIGUUR: cirkeldiagram met verschillende segmenten die verschillende toepassingen van drinkwater weergeven.]
kleding wassen, hand 1%
baden, douche 2%
afwassen, machine 2%
overig 3%
afwassen, hand 3%
wastafel 4%
toiletspoeling 28%
douche 43%
kleding wassen,
machine 12%
1p 19 In het cirkeldiagram in bron 17 is te zien waarvoor Nederlandse
huishoudens het drinkwater gebruikten in het jaar 2013.
Voor sommige doeleinden kunnen we ook grijs water gebruiken in plaats
van drinkwater.
-> Geef een voordeel voor het milieu van het gebruik van grijs water.
BB-0131-a-16-1-o
15/32
lees verder

### Pagina 16

bron 18
Verleggen van dijken in het rivierengebied
[FIGUUR: Schematische tekening van dijken.]
1p 20 Bron 18 laat een dijkverlegging in het rivierengebied zien. Over deze
dijkverlegging worden twee uitspraken gedaan.
→ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
juist onjuist
Een reden voor deze dijkverlegging is dat de
binnenvaartschepen steeds meer ruimte nodig hebben.
Een reden voor deze dijkverlegging is dat er na
dijkverlegging meer ruimte komt voor woningbouw in de
uitwaarden.
bron 19
Grondsoorten in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met legenda: veen, zand, zeeklei, rivierklei, löss.]
1p 21 De landbouw in Nederland heeft door de klimaatverandering steeds meer
last van extreem droge en extreem natte perioden in het groeiseizoen.
Op de kaart in bron 19 zijn drie gebieden aangegeven.
In welk gebied zal bij droogte waarschijnlijk het eerst irrigatie moeten
plaatsvinden?
A in gebied 1
B in gebied 2
C in gebied 3
BB-0131-a-16-1-0
16 / 32
lees verder ▶▶▶

### Pagina 17

bron 20
Waterplein
[FIGUUR: Bovenste deel toont een zonnige dag met een paar mensen en een fietser naast een gebouw. Onderste deel toont regen met mensen met paraplu's en een waterplas voor de gebouwen.]
1p 22 Bekijk bron 20.
In steden worden steeds vaker waterpleinen aangelegd.
Wat is de belangrijkste functie van waterpleinen?
A drinkwatervoorziening bij langdurige droogte
B een tijdelijke opvang van regenwater bij hevige stortbuien
C Het water van waterpleinen wordt gebruikt als koelwater.
D Het water van waterpleinen wordt gebruikt als grijs water voor het
wassen van auto’s.
BB-0131-a-16-1-o 17 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 18

bron 21
Midden-Oosten

[FIGUUR: Topografische kaart van het Midden-Oosten met hoogtelimieten.]

1p 23 Bekijk de kaart in bron 21.
Wat is juist?
A Het water uit gebied 1 wordt via de Eufraat naar het noordwesten
afgevoerd.
B Het water uit gebied 1 wordt via de Eufraat naar het zuidoosten
afgevoerd.
C Het water uit gebied 1 wordt via de Tigris naar het noordwesten
afgevoerd.
D Het water uit gebied 1 wordt via de Tigris naar het zuidoosten
afgevoerd.

1p 24 Bekijk de kaart in bron 21.
Er worden twee uitspraken gedaan over de rivieren de Eufraat en de
Tigris.
→ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

| | juist | onjuist |
|---|---|---|
| De Eufraat en de Tigris krijgen in het voorjaar beide smeltwater uit de bergen. |  |  |
| De Atatürkdam in Turkije leidt tot waterschaarste in Israël. |  |  |

BB-0131-a-16-1-o 18 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 22
Oppervlakte-irrigatie

[FIGUUR: Een foto van een landbouwveld met water, rijstplanten en op de achtergrond bergen.]

1p 25 Zie bron 22.
In Egypte wordt in de landbouw veel oppervlakte-irrigatie toegepast.
Wat is een veelvoorkomend nadeel van deze vorm van irrigatie?
A De bodem gaat verzilten.
B De erosie zal toenemen.
C Er vindt meer sedimentatie plaats.
D Landbouwgewassen gaan sneller rotten.

BB-0131-a-16-1-o 19 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 20

bron 23
Een deel van het Midden-Oosten

[FIGUUR: Kaart van Egypte en Soedan met de Nijl rivier. De kaart toont de lands- en riviergrenzen en de steden Aswan en Aswan dam.]

Legenda
- lands grens
- rivier

BB-0131-a-16-1-o 20 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 21

bron 24
De stuwdam in de Nijl bij Aswan

[FIGUUR: Een dronefoto van een grote dam met een stuwmeer erachter. Het is een zonnige dag en er zijn bergen in de verte.]

bron 25
Tekst

De aanleg van een dam in de Nijl bij Aswan heeft ervoor gezorgd dat de
mogelijkheden voor irrigatie in het gebied rond het stuwmeer zijn
... 1 ... (afgenomen / toegenomen).
Door de dam kan het waterpeil voor de scheepvaart stroomafwaarts van
de dam ... 2 ... (beter / slechter) geregeld worden.
De dam zorgt ervoor dat de afzetting van slib langs de Nijl stroomafwaarts
van de dam ... 3 ... (meer / minder) is geworden.

2p 26 Zie bron 23, 24 en 25.
Bij Aswan is een stuwdam in de Nijl gebouwd. Dit heeft een aantal
gevolgen gehad.
→ Kies het juiste woord dat tussen haakjes staat bij de cijfers 1, 2 en 3 in
de tekst van bron 25.

1 ..............................................................................
2 ..............................................................................
3 ..............................................................................

BB-0131-a-16-1-o 21 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 22

bron 26
Midden-Oosten, irrigatie

[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met cirkeldiagrammen bij verschillende landen die de verhouding tussen geïrrigeerd en niet-geïrrigeerd landbouwgrond weergeven. Een schaal met cirkels die landbouwoppervlaktes van 500 tot 25.000 ha vertegenwoordigen is ook aanwezig.]

Legenda:
oppervlakte van de grond
geschikt voor landbouw
(x 1000 ha)
25.000
10.000
2.500
500
percentage van de grond
geschikt voor landbouw dat
geïrrigeerd wordt (per land, 2003)
geïrrigeerd
niet-geïrrigeerd

0 400 800 km

2p 27 Er worden drie uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 26.
→ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

juist onjuist
Saudi-Arabië heeft meer hectare geïrrigeerde grond dan
Egypte.
Irak heeft ongeveer tien miljoen hectare geïrrigeerde
grond.
Van de landen in bron 26 heeft Turkije de meeste geschikte
grond die geschikt is voor landbouw.

BB-0131-a-16-1-o 22 / 32 lees verder ▶ ▶ ▶

### Pagina 23

bron 27
Krantenartikel

Water duurder dan olie in het Midden-Oosten
De landen uit het Midden-Oosten zijn op zoek naar nieuwe, duurzame en
minder kostbare manieren om schoon drinkwater te produceren.
De machines in de waterzuiveringsinstallaties gebruiken veel brandstof.
Alleen al in Saudi-Arabië zijn anderhalf miljoen olievoorraden per dag nodig
om de waterzuiveringsinstallaties te laten draaien. De gevolgen voor het
milieu zijn groot.

1p 28 Lees bron 27.
Landen in het Midden-Oosten willen water gaan zuiveren op een manier
die beter is voor het milieu.
→ Geef een voorbeeld van een energiebron die men beter zou kunnen
gebruiken dan olie om het water te zuiveren.

1p 29 In het Midden-Oosten neemt de waterschaarste toe. Leerlingen doen twee
uitspraken over de mogelijke oorzaken hiervan.
→ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Het opwekken van elektriciteit met waterkracht leidt tot
meer waterschaarste.
De groei van de welvaart in oliestaten zoals
Saudi-Arabië leidt tot meer waterschaarste.

juist
onjuist

BB-0131-a-16-1-o
23 / 32
lees verder ►►►


### Pagina 24

Bevolking en ruimte

bron 28
Bevolkingscijfers van de gemeente Den Haag in 2013

[FIGUUR: Tabel met bevolkingscijfers. Kolommen: "Aantal inwoners", "Gebootecijfer", "Sterftecijfer", "Geboorteoverschot", "Vestigingscijfer", "Vertrekcijfer", "Migratiesaldo". Rijen bevatten getallen of vraagtekens.]

1p 30 Zie bron 28.
De gemeente Den Haag had in 2013 een geboorteoverschot van 5,1 per
1000 inwoners.
Hoe groot was het geboortecijfer per 1000 inwoners?
A 2,8
B 5,8
C 10,9
D 13,0

BB-0131-a-16-1-o 24 / 32 lees verder

### Pagina 25

bron 29
De bevolkingsdichtheid in Nederland, 2012

[FIGUUR: Tabel met provincies van Nederland en hun bevolkingsdichtheid.]
|             | Bevolkingsdichtheid |
|-------------|---------------------|
| Nederland   | 497                 |
| per provincie |                     |
| Groningen   | 249                 |
| Friesland   | 194                 |
| Drenthe     | 185                 |
| Overijssel  | 343                 |
| Flevoland   | 281                 |
| Gelderland  | 406                 |
| Utrecht     | 899                 |
| Noord-Holland | 1020                |
| Zuid-Holland| 1266                |
| Zeeland     | 213                 |
| Noord-Brabant | 503                 |
| Limburg     | 522                 |

1p 31 Zie bron 29.
In 2012 was de bevolkingsdichtheid in Nederland 497.
Wat wordt daarmee bedoeld?
A de manier waarop de bevolking verspreid is over Nederland
B het aantal mensen dat gemiddeld op een km² woont
C het aantal mensen dat in Nederland woont x 1000
D dat in het ene gebied in Nederland meer mensen wonen dan in het andere gebied

1p 32 Leerlingen doen twee uitspraken naar aanleiding van bron 29.
Uitspraak 1: de provincies waarin de Randstad ligt, zijn het dichtstbevolkt.
Uitspraak 2: de provincies die aan België grenzen, zijn het dunstbevolkt.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

BB-0131-a-16-1-o
lees verder ► ► ►

### Pagina 26

bron 30
Buitenlandse migratie, 1965-1974

[FIGUUR: Een diagram dat immigratie en emigratie weergeeft van en naar Nederland gedurende 1965-1974. Immigratie is opgesplitst in Indonesië, Suriname en Ned. Antillen, Europa en Rest van de wereld. Emigratie is opgesplitst in Nederland, Europa en Rest van de wereld. Er is een legenda die aangeeft dat 0,5 mm pijldikte gelijk staat aan 10.000 mensen.]

1p 33 Naar aanleiding van de grafiek in bron 30 worden drie uitspraken gedaan.
Welke uitspraak is juist?
A Er vertrokken in de periode 1965-1974 meer mensen vanuit Nederland naar Suriname en de Nederlandse Antillen dan andersom.
B In de periode 1965-1974 gingen meer dan 800.000 Nederlanders in de rest van Europa wonen.
C In de periode 1965-1974 was in Nederland de immigratie groter dan de emigratie.

BB-0131-a-16-1-o 26 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 27

bron 31
Huishoudensgrootte, 1975-2000

[FIGUUR: Liggende staafgrafiek met op de y-as "gemiddeld aantal personen per huishouden" en op de x-as de jaren 1975 tot 2000. Een neerwaartse lijn toont een afname van het aantal personen per huishouden.]

1p 34 In de grafiek in bron 31 zie je dat het gemiddelde aantal personen per huishouden in Nederland tussen 1975 en 2000 veranderd is.
Welke bewering is juist?
A Door gezinshereniging neemt het aantal personen per huishouden af.
B Door een toename van het aantal echtscheidingen neemt het aantal personen per huishouden af.
C Doordat jongeren steeds later zelfstandig gaan wonen, neemt het aantal personen per huishouden af.
D Doordat ouderen steeds langer zelfstandig blijven wonen, neemt het aantal personen per huishouden toe.

2p 35 Er worden drie uitspraken gedaan over landelijke en stedelijke gebieden in Nederland.
→ Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

| | juist | onjuist |
|---|---|---|
| In landelijke gebieden ver van de stad wonen meer mensen van buitenlandse afkomst dan in gebieden dicht bij de stad. |  |  |
| In landelijke gebieden is het voorzieningenniveau hoger dan in stedelijke gebieden. |  |  |
| Een oorzaak van het ontstaan van grote winkelcentra aan de rand van de stad is de afgenomen bereikbaarheid van de stadscentra met de auto. |  |  |

BB-0131-a-16-1-o 27 / 32 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie www.alleexames.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl Leiden.nl. Pagina: 71

### Pagina 28

bron 32
Geboortecijfer
[FIGUUR: Kaart van Nederland met regionaal ingekleurde gebieden die verschillende geboortecijfers weergeven, met een legenda.]
Legenda:
aantal levend geborenen per
1000 inwoners, per regio, 2010
minder dan 9
9 - 10
10 - 11
11 - 12
12 - 13
13 of meer
Nederland: gemiddeld 11

1p 36 Drie leerlingen doen een uitspraak naar aanleiding van bron 32.
Welke uitspraak is juist?
A Flevoland heeft een hoog geboortecijfer door de remigratie van
buitenlanders.
B Flevoland heeft een hoog geboortecijfer door een jonge
bevolkingsopbouw.
C Flevoland heeft een hoog geboortecijfer omdat Flevoland dunbevolkt
is.

BB-0131-a-16-1-o 28 / 32 lees verder ► ► ►

### Pagina 29

bron 33
Affiche eenkindpolitiek

[FIGUUR: Een poster met Chinese tekst en een afbeelding van een gezin met een baby en een panda-knuffel.]

1p 37 In 1979 stelde de Chinese regering de eenkindpolitiek in (zie bron 33).
-> Wat was de belangrijkste reden voor de Chinese regering om de
eenkindpolitiek in te stellen?

1p 38 Tot 2008 werden in Nederland meer meisjes dan jongens uit China
geadopteerd.
-> Noem hiervan een oorzaak die te maken heeft met de eenkindpolitiek.

BB-0131-a-16-1-o 29 / 32 lees verder ►►►

### Pagina 30

bron 34
China, binnenlandse migratie

[FIGUUR: Kaart van China met pijlen die migratiestromen aangeven tussen verschillende regio's. Een legenda toont de omvang van de migratiestromen. Er is ook een schaalbalk.]

Legenda:
belangrijkste migratiestroom
→ 0,25 - 0,5 mln
→ 0,5 - 1 mln
→ 1 - 2,5 mln
→ 2,5 mln of meer

39 Op de kaart in bron 34 is de omvang van de binnenlandse migratie in
China te zien. Mensen hebben verschillende redenen om te migreren. Ze
maken een afweging tussen aantrekkingsfactoren en afstotingsfactoren.
→ Geef van de volgende vier kenmerken aan of ze een
aantrekkingsfactor van de stad zijn of een afstotingsfactor van het
platteland.

kenmerk | aantrekkingsfactor
van de stad | afstotingsfactor
van het platteland
laag voorzieningenniveau | |
uitgebreide infrastructuur | |
veel opleidingsmogelijkheden | |
werk voor hoger opgeleiden | |

40 Bekijk bron 34.
Naar welk deel van China trokken de meeste binnenlandse migranten en
waarom?
A naar het noordoosten om er te werken in de industrie
B naar het noordoosten om er te werken in het toerisme
C naar het zuidoosten om er te werken in de landbouw
D naar het zuidoosten om er te werken in de industrie

BB-0131-a-16-1-o 30/32 lees verder ► ► ►

### Pagina 31

bron 35
China, energieverbruik in miljoen ton
[FIGUUR: Lijn die de toename van energieverbruik (in miljoen ton) in China tussen 2000 en 2009 weergeeft.]
1p 41 De grafiek in bron 35 gaat over het energieverbruik van China tussen
2000 en 2009. Een oorzaak van de groei van het energieverbruik is de
bevolkingsgroei.
-> Geef nog een oorzaak.

1p 42 Er worden twee uitspraken gedaan over de verstedelijking in China.
Uitspraak 1: doordat veel Chinezen naar de stad trekken, neemt de
vergrijzing in de stad toe.
Uitspraak 2: mechanisatie in de landbouw is een afstotingsfactor van het
Chinese platteland.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C Beide uitspraken zijn juist.
D Beide uitspraken zijn onjuist.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
BB-0131-a-16-1-o
31 / 32
lees verder ▶▶▶

### Pagina 32

bron 36
Een miljoenentad in China

[FIGUUR: Zwart-witfoto van extreem dichte verkeersdrukte op een snelweg in een stad, met veel auto's, bussen en vrachtwagens.]

2p 43 Er werden drie uitspraken gedaan naar aanleiding van de foto in bron 36.
-> Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

|  | juist | onjuist |
|---|---|---|
| De luchtvervuiling in Chinese steden tast de leefbaarheid aan. |  |  |
| Het woon-werkverkeer is een oorzaak van de files in Chinese steden. |  |  |
| Op de foto is sprake van verkeerscongestie. |  |  |

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
BB-0131-a-16-1-o
32 / 32
einde