# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-BB 2015 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/aardrijkskunde/2015/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 1 ### Vraag 3 – Opgave 1 ### Vraag 4 – Opgave 1 ### Vraag 5 – Opgave 1 ### Vraag 6 – Opgave 1 ### Vraag 7 – Opgave 1 ### Vraag 8 – Opgave 1 ### Vraag 9 – Opgave 1 ### Vraag 10 – Opgave 1 ### Vraag 11 – Opgave 1 ### Vraag 12 – Opgave 1 ### Vraag 13 – Opgave 1 ### Vraag 14 – Opgave 1 ### Vraag 15 – Opgave 1 ### Vraag 16 – Opgave 1 ### Vraag 17 – Opgave 1 ### Vraag 18 – Opgave 1 ### Vraag 19 – Opgave 1 ### Vraag 20 – Opgave 1 ### Vraag 21 – Opgave 1 ### Vraag 22 – Opgave 1 ### Vraag 23 – Opgave 1 ### Vraag 24 – Opgave 1 ### Vraag 25 – Opgave 1 ### Vraag 26 – Opgave 1 ### Vraag 27 – Opgave 1 ### Vraag 28 – Opgave 1 ### Vraag 29 – Opgave 1 ### Vraag 30 – Opgave 1 ### Vraag 31 – Opgave 1 ### Vraag 32 – Opgave 1 ### Vraag 33 – Opgave 1 ### Vraag 34 – Opgave 1 ### Vraag 35 – Opgave 1 ### Vraag 36 – Opgave 1 ### Vraag 37 – Opgave 1 ### Vraag 38 – Opgave 1 ### Vraag 39 – Opgave 1 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VMBO-BB 2015 tijdvak 1 vrijdag 22 mei 9.00 - 10.30 uur aardrijkskunde CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. BB-0131-a-15-1-0 ### Pagina 2 Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). - Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3. (1) A B C D (2) A B C D (3) A B C D Weer en klimaat bron 1 Weerkaart van Nederland [FIGUUR: Weerkaart van Nederland met temperatuur en weersymbolen aangegeven.] 1p 1 In bron 1 zie je een weerkaart van Nederland. $\rightarrow$ Noem een weerelement dat niet op de kaart is te zien. BB-0131-a-15-1-o 2 / 38 lees verder ### Pagina 3 bron 2 Weerkaart 12 maart 2014 12.00 uur [FIGUUR: Weerkaart van Europa met isobaren, hogedruk- en lagedrukgebieden, en fronten. Nederland ligt onder een hogedrukgebied en ten zuiden van een koudfront.] Legenda L lagedrukgebied H hogedrukgebied koufront warmtefront luchtdruk 1p 2 De weerkaart in bron 2 geeft het weerbeeld op 12 maart 2014. Welke beschrijving van het weer in Nederland op die dag is juist? A bewolkt, droog en zeer koud voor deze tijd van het jaar B bewolkt, veel sneeuwval en koud voor deze tijd van het jaar C onbewolkt, droog en zeer warm voor deze tijd van het jaar D onbewolkt, regenachtig en niet erg koud of warm voor deze tijd van het jaar BB-0131-a-15-1-0 3 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 4 bron 3 Klimaatgrafiek Amsterdam [FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as van links naar rechts neerslag in mm (0 tot 450) en temperatuur in °C (-50 tot +40). Op de x-as staan de maanden van het jaar (JFMAMJJASOND). Een curve geeft de temperatuur aan, een staafdiagram geeft de neerslag aan.] 1p 3 Er worden drie uitspraken gedaan naar aanleiding van bron 3. Uitspraak 1: Volgens deze grafiek is de gemiddelde temperatuur in Amsterdam in januari tussen 5 en 10 graden Celsius. Uitspraak 2: Volgens deze grafiek valt er in Amsterdam gemiddeld meer dan 50 millimeter neerslag per maand. Uitspraak 3: Volgens deze grafiek zijn december en januari de droogste maanden in Amsterdam. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 2 is juist. C Alleen uitspraak 2 en 3 zijn juist. D Alle uitspraken zijn juist. BB-0131-a-15-1-o 4 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 5 bron 4 Gemiddeld aantal vorstdagen per jaar in de periode 1981 - 2010 [FIGUUR: Een kaart van Nederland met de gemiddelde aantallen vorstdagen per jaar, weergegeven in verschillende grijstinten. De legenda toont de waarden die bij de grijstinten horen: 20-30, 30-40, 40-50, 50-60 en 60-70. Een schaalbalk geeft de afstand in kilometers aan.] 1p 4 In bron 4 is het gemiddeld aantal vorstdagen per jaar in Nederland aangegeven. Vorstdagen zijn dagen waarop de minimumtemperatuur lager is dan 0 °C. Naar aanleiding van bron 4 worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: Op de kaart is te zien dat hoe verder je van de kust afgaat, hoe kleiner het aantal vorstdagen is. Uitspraak 2: Op de kaart is de matigende invloed van de zee op het klimaat in Nederland te zien. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 2 is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist. BB-0131-a-15-1-o 5 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 6 bron 5 Gemiddelde hoeveelheid neerslag per jaar in millimeters in Nederland, 1981 - 2010 [FIGUUR: Kaart van Nederland met verschillende grijstinten die de gemiddelde hoeveelheid neerslag per jaar aangeven, met een legenda rechts. De legenda toont klassen van neerslaghoeveelheden: minder dan 725, 725 - 775, 775 - 825, 825 - 875, 875 - 925 en 925 of meer millimeters. Een schaalbalk met 0, 50 en 100 km is zichtbaar.] 1p 5 In bron 5 is de gemiddelde hoeveelheid neerslag per jaar in millimeters in Nederland in de periode 1981 - 2010 te zien. Wat is de oorzaak van het feit dat in gebied X meer neerslag valt dan gemiddeld in Nederland? A de breedteligging B de hoogteligging C de ligging aan de Maas D de overheersende wind uit het zuidoosten BB-0131-a-15-1-o 6/38 lees verder ► ► ► ### Pagina 7 bron 6 Gemiddeld aantal uren zon in juni, juli en augustus [FIGUUR: Een kaart van Nederland met isolijnen die het gemiddelde aantal zonuren in juni, juli en augustus aangeven. Een legenda geeft de verschillende gradaties van zonuren aan, van 620 of meer tot 520 - 540. Een schaalbalk geeft een afstand van 80 km aan.] 1p 6 Naar aanleiding van bron 6 worden vier uitspraken gedaan. Welke uitspraak op basis van bron 6 is juist? A In de zomer hebben strandtoeristen meer kans op zon in Zeeland dan op de Wadden. B In de zomer hebben strandtoeristen meer kans op zon aan zee dan aan het IJsselmeer. C In de zomer heeft West-Nederland de meeste kans op droogte. D In de zomer hebben de boeren langs de rivieren de meeste kans op droogte. BB-0131-a-15-1-o 7 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 8 bron 7 Waterbalans: gemiddelde neerslag en verdamping per maand in De Bilt [FIGUUR: Staafdiagram met op de y-as de neerslag in mm van 0 tot 100, en op de x-as de maanden van januari (J) tot december (D). Er zijn twee soorten staven, donkergrijs voor neerslag en lichtgrijs voor verdamping.] bron 8 Tekst over de waterbalans Van april tot en met augustus is de ... 1 ... groter dan de ... 2 .... Er is dan sprake van een ... 3 .... Boeren passen dan vaak ... 4 ... toe. 2p 7 Bekijk bron 7. In de tekst over deze waterbalans in bron 8 is een aantal woorden weggelaten. -> Welke woorden horen bij de cijfers 1, 2, 3 en 4 in de tekst? Kies uit de volgende woorden: neerslag, verdamping, neerslagvoerschot, neerslagtekort, irrigatie en drainage. Let op: je hoeft niet alle woorden te gebruiken. 1: .................................................................................. 2: .................................................................................. 3: .................................................................................. 4: .................................................................................. BB-0131-a-15-1-0 8 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 9 bron 9 Oorspronkelijke plantengroei in Europa. [FIGUUR: Een kaart van Europa met verschillende patronen die oorspronkelijke plantengroei aangeven. Steden zoals Oslo, Londen, Parijs, Madrid, Rome, Athene, Berlijn, Kiev en Moskou zijn gemarkeerd. Een legenda toont de betekenis van de patronen: hooggebergtevegetatie, toendra, gemengd bos en een onbekende vegetatie aangeduid met stippellijnen.] Legenda: hooggebergtevegetatie toendra gemengd bos ................. ................. 1p 8 Bekijk de kaart in bron 9 over de oorspronkelijke plantengroei in Europa. De legenda is maar gedeeltelijk ingevuld. Welke oorspronkelijke plantengroei hoort bij Nederland? A grassteppe B loofbos C mediterrane plantengroei D naald bos BB-0131-a-15-1-o 9/38 lees verder ► ► ► ### Pagina 10 bron 10 Noord-Amerika [FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met de locaties Anchorage, Phoenix, New York en Miami gemarkeerd. Een schaalbalk is aanwezig.] Legenda: --- landsgrens bron 11 Klimaatgrafiek [FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as de neerslag in mm (van 0 tot 450) en de temperatuur in °C (van -50 tot +40). Op de x-as de maanden JFMAMJJASOND. Een lijn toont de temperatuurcyclus en staven tonen de neerslaghoeveelheden per maand.] 1p 9 Bij welke stad uit bron 10 hoort de klimaatgrafiek van bron 11? A Anchorage B Miami C New York D Phoenix BB-0131-a-15-1-o 10 / 38 lees verder ### Pagina 11 bron 12 De Verenigde Staten [FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met de locatie Duluth gemarkeerd, de grote meren en de landsgrens met Canada zijn zichtbaar.] Legenda: --- landsgrens bron 13 Klimaatgrafiek Duluth [FIGUUR: Klimaatgrafiek met op de y-as de neerslag in mm (0-450) en temperatuur in °C (-50 tot 40). Op de x-as staan de maanden J, F, M, A, M, J, J, A, S, O, N, D.] 1p 10 Bekijk de kaart in bron 12 en de klimaatgrafiek in bron 13. Welk klimaat heeft de plaats Duluth? A een droog klimaat B een landklimaat C een sneeuw- en ijsklimaat D een tropisch regenKlimaat BB-0131-a-15-1-0 11 / 38 lees verder ### Pagina 12 bron 14 Klimaatbeschrijvingen van Austin, Miami Beach en Yuma Austin: Het klimaat van Austin kenmerkt zich door hete zomers met geregeld zeer warme wind die afkomstig is van de Golf van Mexico. De winters zijn meestal zacht met een gemiddelde maximumtemperatuur van 15 tot 18 graden Celsius en nachten waarin vorst meestal niet voorkomt. Sneeuw is zeldzaam. Miami Beach: De wintermaanden zijn het hoogseizoen voor Miami Beach. In de periode december tot en met maart zijn er veel overwinteraars in Miami. Het weer is dan vrijwel alle dagen zonnig met aangename temperaturen overdag van zo'n 20 tot 25 graden Celsius. Zelfs 's nachts daalt de temperatuur zelden onder de 10 graden Celsius. Yuma: De temperaturen in Yuma zijn het hele jaar hoog met een piek tijdens de zomermaanden. Het is er bijna nooit bewolkt. Tijdens de zomermaanden kan het meer dan 50 graden Celsius worden. Tijdens de wintermaanden kan hier lichte vorst voorkomen. 1p 11 In bron 14 worden klimaatbeschrijvingen gegeven van de plaatsen Austin, Miami Beach en Yuma. Welke plaats ligt in een gebied met een droog klimaat? A Austin B Miami Beach C Yuma BB-0131-a-15-1-0 12 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 13 bron 15 Gemiddelde jaarlijkse neerslag in de Verenigde Staten gebied 1 [FIGUUR: Kaart van de Verenigde Staten met kleurgradaties die de gemiddelde jaarlijkse neerslag weergeven. Verschillende steden zijn aangegeven met een punt en naam. Een legenda met neerslagklassen (0-250, 250-750, 750-1000, meer dan 1000 mm) en een schaalbalk in kilometers.] Legenda: gemiddelde jaarlijkse neerslag in mm 0 - 250 250 - 750 750 - 1000 meer dan 1000 2p 12 Bekijk bron 15. In gebied 1 valt veel neerslag. Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over gebied 1 op de kaart van bron 15. -> Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. | | juist | onjuist | |---|---|---| | Door de ligging op hoge breedte valt alle neerslag in gebied 1 in de vorm van sneeuw. | | | | In gebied 1 waait er meestal een wind uit het binnenland. | | | | In gebied 1 valt vooral stuwingsneerslag. | | | BB-0131-a-15-1-o 13 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 14 bron 16 Gemiddelde neerslag en temperatuur in Noord-Amerika in januari [FIGUUR: Kaart van Noord-Amerika met isothermen en neerslagzones. De kaart toont lijnen voor -10°C, -20°C, -30°C, 0°C en 10°C. Er zijn ook gebieden ingekleurd met legendes voor neerslaghoeveelheden (0-50, 50-200, 200-300, 300 en meer). Steden als Denver, Chicago, New York en Miami zijn aangegeven. De Noordpoolcirkel en de Kreeftskeerkring zijn ook getekend. Een schaalbalk toont de afstand in kilometers.] Legenda: temperatuur en neerslag in januari 0 - 50 50 - 200 200 - 300 300 en meer Isotherm bron 17 Foto van een Amerikaanse stad [FIGUUR: Foto van een straat met aan beide zijden hoge palmbomen en gebouwen op de achtergrond. Er rijden auto's op de weg.] 1p 13 In welke plaats op de kaart uit bron 16 is de foto uit bron 17 genomen? A in Chicago B in Denver C in Miami D in New York BB-0131-a-15-1-o 14 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 15 bron 18 Landbouw in de Verenigde Staten [FIGUUR: Kaart van een deel van de Verenigde Staten met verschillende landbouwgebieden aangegeven met patronen en kleuren, en met plaatsnamen.] Legenda: Improductief 1 Intensieve veeteelt Extensieve veeteelt 2 Sojabonen, maïs, varkens- en rundveemesterijen Overige akkerbouw, veeteelt 3 1p 14 Op de kaart in bron 18 zijn drie omschrijvingen in de legenda vervangen door de cijfers 1, 2 en 3. Achter welke letter staan de juiste omschrijvingen bij de cijfers uit de legenda? legenda cijfer 1 | legenda cijfer 2 | legenda cijfer 3 ------- | -------- | -------- A | bos | granen | groenten, fruit en wijnbouw B | bos | groenten, fruit en | granen wijnbouw C | granen | bos | groenten, fruit en wijnbouw D | groenten, fruit en | granen | bos wijnbouw BB-0131-a-15-1-0 15 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 16 Water bron 19 Smeltwater in de bovenloop van een rivier in Zwitserland [FIGUUR: Een bergachtig landschap met sneeuw op de hellingen en een rivier met rotsen en stromend water op de voorgrond.] 1p 15 Op de foto van bron 19 is het smeltwater in de bovenloop van een rivier in Zwitserland te zien. Een deel van dit smeltwater komt terecht in sommige Nederlandse rivieren. In welke twee rivieren in Nederland komt dit smeltwater uiteindelijk terecht? A in de Maas en de Waal B in de Maas en de IJssel C in de Rijn en de IJssel D in de Rijn en de Schelde BB-0131-a-15-1-o 16 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 17 bron 20 Stroomgebieden van rivieren die In Nederland in zee uitmonden [FIGUUR: Kaart van Nederland en omliggende landen met riviersystemen en stroomgebieden aangeduid met schaduw.] 2p 16 Naar aanleiding van bron 20 worden drie uitspraken gedaan. -> Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. | | juist | onjuist | |---|---|---| | De letter X op de kaart in bron 20 staat in de bovenloop van de rivier. | | | | De grens tussen twee stroomgebieden noemen we een waterscheiding. | | | | Op de kaart van bron 20 is te zien dat de Maas het grootste stroomgebied heeft. | | | BB-0131-a-15-1-o 17 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 18 bron 21 Herkomst van het drinkwater in Nederland naar belangrijkste bron en de ligging van spaarbekkens [FIGUUR: Kaart van Nederland met verschillende grijstinten en stippen, aangeeft waterbronnen. Een legenda toont de betekenis van de grijstinten (1 en 2) en spaarbekkens.] 1p 17 Op de kaart van bron 21 zie je de herkomst van het drinkwater in Nederland. In de legenda zijn twee omschrijvingen vervangen door de cijfers 1 en 2. Achter welke letter staan de juiste omschrijvingen bij de cijfers uit de legenda van bron 21? legenda- cijfer 1 | legenda- cijfer 2 ---|--- A drinkwater vooral uit de uitwaarden | drinkwater vooral uit oppervlaktewater B drinkwater vooral uit grondwater | drinkwater vooral uit de uitwaarden C drinkwater vooral uit grondwater | drinkwater vooral uit oppervlaktewater D drinkwater vooral uit oppervlaktewater | drinkwater vooral uit grondwater BB-0131-a-15-1-o 18 / 38 lees verder ➢►► ### Pagina 19 1p 18 Op de kaart van bron 21 is een aantal spaarbekkens aangegeven. Wat is de belangrijkste functie van deze spaarbekkens? A het opslaan van irrigatiewater voor de landbouw B het opslaan van water voor gebruik door elektriciteitscentrales C het opslaan van water voor drinkwaterproductie D het opslaan van vervuild water afkomstig uit de industrie bron 22 Ontwikkeling leidingwater en Nederlandse bevolking, 1990 – 2006 [FIGUUR: Lijndiagram met op de y-as van 80 tot 115 en op de x-as van 1990 tot 2006. Er zijn drie lijnen: een doorgetrokken lijn voor 'omvang bevolking', een gestippelde lijn voor 'totale watergebruik huishoudens' en een streepjeslijn voor 'watergebruik bedrijven'.] Legenda: omvang bevolking totale watergebruik huishoudens watergebruik bedrijven 1990 = 100 115 110 105 100 95 90 85 80 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2p 19 In de aardrijkskundeles bestuderen drie leerlingen de grafiek van bron 22. Ze doen er ieder een uitspraak over. → Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. juist onjuist Het totale watergebruik door huishoudens in Nederland is tussen 1990 en 2006 met ruim tien procent toegenomen. De omvang van de bevolking is tussen 1990 en 2006 meer toegenomen dan het totale watergebruik door huishoudens. Bedrijven zijn tussen 1990 en 2006 minder leidingwater gaan gebruiken. BB-0131-a-15-1-o 19 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 20 bron 23 Dammen in Zuidwest-Nederland [FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met waterwegen, dammen, kanalen en bruggen. In een legenda worden de symbolen voor landsgrens, dam, kanaal en brug uitgelegd. Een schaalbalk geeft 0 tot 20 km aan.] 1p 20 Zie bron 23. Na de watersnoodramp in 1953 werden onder andere de Haringvlietdam en de Brouwersdam gebouwd. De Westerschelde en de Nieuwe Waterweg werden niet met een vaste dam afgesloten. → Noem de reden hiervoor. De reden is .......................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................................... BB-0131-a-15-1-o 20 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 21 bron 24 Ruimte voor de rivier [FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met rivieren, steden en aanduidingen voor uiterwaardafgraving, dijkverlegging en obstakelverwijdering. De schaal is aangegeven.] Legenda: - Uiterwaardafgraving - Dijkverlegging - Obstakelverwijdering 1p 21 Op de kaart in bron 24 is te zien dat langs de rivieren op een aantal plaatsen de uiterwaarden worden afgegraven. Er worden drie uitspraken gedaan over deze afgravingen. Uitspraak 1: Bij uiterwaardafgraving wordt het gebied tussen de zomer dijk en de winter dijk verlaagd. Uitspraak 2: Als de zomerdijken ook worden verlaagd, dan zullen door uiterwaardafgraving de uiterwaarden vaker en langer onder water staan. Uitspraak 3: Uiterwaardafgraving vermindert de veiligheid in het rivierengebied. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 1 en 2 zijn juist. C Alleen uitspraak 2 en 3 zijn juist. D Alle uitspraken zijn juist. BB-0131-a-15-1-0 21 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 22 bron 25 Gemiddelde jaarlijkse neerslag in het Midden-Oosten [FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met gekleurde zones die de gemiddelde jaarlijkse neerslag in mm aangeven. De legenda toont de schaal: 0-250 mm (lichtgrijs), 250-750 mm (middengrijs), meer dan 750 mm (donkergrijs). Landen zoals Turkije, Egypte, Syrië, Irak, Iran en Saudi-Arabië zijn aangeduid. De rivieren Tigris en Eufraat zijn ook zichtbaar. Een schaalbalk geeft 0, 400 en 800 km aan.] bron 26 Reliëf in het Midden-Oosten [FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met gekleurde zones die de hoogte in meters aangeven. De legenda toont de schaal: 0-200 m (wit), 200-1000 m (lichtgrijs), 1000 m en hoger (donkergrijs). Landen zoals Turkije, Libië, Egypte, Syrië, Irak, Iran en Oman zijn aangeduid. Een schaalbalk geeft 0, 400 en 800 km aan.] BB-0131-a-15-1-o 22 / 38 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 23 2p 22 Bekijk de kaarten in bron 25 en bron 26. → Vul in onderstaande tekst over de rivier de Eufraat de twee juiste begrippen in. Kies uit de volgende begrippen: gemengde rivier, regenrivier, het voorjaar, de winter. De Eufraat is een De bovenloop van deze rivier zal in het meeste water afvoeren. 2p 23 Water wordt een steeds groter probleem in het Midden-Oosten. → Noem twee oorzaken waardoor er in het Midden-Oosten een steeds groter watertekort ontstaat. oorzaak 1 oorzaak 2 BB-0131-a-15-1-0 23 / 38 lees verder ### Pagina 24 bron 27 Deel van het Midden-Oosten met de hoogteligging [FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met hoogteligging, rivieren (Eufraat en Tigris) en steden (Samarra, Tikrit, Ramadi, Baquba, Bagdad). Een legenda toont hoogtes van 0-200m, 200-1000m en 1000m en hoger. Een schaalbalk is aanwezig.] 1p 24 Stel je voor dat een fabriek in de stad Samarra (zie bron 27) giftige stoffen loost in de rivier de Tigris. Waar zal het rivierwater door deze lozing het meest vervuild zijn? A bij Bagdad B bij Baquba C bij Ramadi D bij Tikrit BB-0131-a-15-1-o 24 / 38 lees verder ▶▶▶ ### Pagina 25 bron 28 Komkommerkweker in een kas in Israël [FIGUUR: Man in een kas met komkommers, die naar de planten kijkt. De kas is bedekt met plastic en bevat een druppelsysteem.] De kas op de foto, waarin komkommers gekweekt worden, bestaat uit een ijzeren geraamte dat is overdekt met stevig plastic. In een grote ondergrondse opslagplaats verzamelt de komkommerkweker water van het dak van zijn kas. Hij pompt dat water op naar een tank die op een verhoging staat. Van daaruit worden de komkommers met een druppelirrigatiesysteem bevloeid. 25 In de tekst van bron 28 worden twee voorbeelden gegeven van duurzaam watergebruik. → Geef deze twee voorbeelden van duurzaam watergebruik. voorbeeld 1 ........................................................................ voorbeeld 2 ........................................................................ BB-0131-a-15-1-o 25 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 26 bron 29 Gemiddelde jaarlijkse neerslag in Israël/Palestina [FIGUUR: Een kaart van Israël en Palestina met verschillende tinten grijs die de gemiddelde jaarlijkse neerslag aangeven. Verschillende steden en regio's zijn gelabeld. Er is een schaalbalk en een legenda.] Legenda: gemiddelde jaarlijkse neerslag in mm 0 - 200 200 - 600 meer dan 600 Meer van Kinneret Kiryat Shmona Galilea Haifa Nazareth Bet She'an Nablus Tel Aviv- Jaffa Westelijke Jordaansoever Jeruzalem Dode Zee Gaza Kiryat Gat Be'er Sheva Dimona Neg e v Araba Elat 0 30 60 km BB-0131-a-15-1-o 26 / 38 lees verder ▶►► ### Pagina 27 bron 30 Tekst De mensen in het dorp wonen eenvoudig en beschikken niet over een waterleiding. Veel gezinnen zijn aangewezen op een put vlak buiten het dorp. Ze komen met lege jerrycans en halen het water van heel diep. Het waterpeil van de dorpsput staat al een paar maanden heel erg laag. Volgens sommige bewoners komt dat omdat er een kilometer verderop een put van honderden meters diep is geslagen om de mensen boven op de heuvel van water te voorzien. [FIGUUR: Een meisje zit op een stoep met naast haar een aantal jerrycans. Op de achtergrond is een muur met opschriften en een raam te zien, en ook een rij jerrycans.] 1p 26 Bekijk bron 29 en lees bron 30 over de watervoorziening in een dorp bij Jeruzalem. De daling van de grondwaterstand door het winnen van water uit nieuwe putten in de omgeving is niet de enige oorzaak voor het droogvallen van de put in het dorp. Wat is een andere oorzaak voor het droogvallen van de put? A De dichte begroeiing op de hellingen neemt veel water op. B De doorlatendheid van de grond is toegenomen door ontbossing. C Door het droge klimaat wordt het grondwater maar langzaam aangevuld. BB-0131-a-15-1-o 27 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 28 Bevolking en ruimte bron 31 Percentage 0- tot 19-jarigen per provincie, 1950 en 2025 [FIGUUR: Kaart van Nederland in 1950 met provincies gekleurd naar percentage 0-19 jarigen, en een soortgelijke kaart voor 2025. Beide kaarten hebben een legenda met kleurverdeling van "minder dan 20" tot "41 of meer". Onder de kaart van 1950 staat "Nederland gemiddeld: 38%". Onder de kaart van 2025 staat "Nederland gemiddeld: 23,7%".] 1p 27 Op de kaarten van bron 31 is het (verwachte) percentage van de 0- tot 19-jarigen per provincie weergegeven. In welke provincie is de ontgroening tussen 1950 en 2025 volgens bron 31 het grootst? A Flevoland B Limburg C Overijssel D Zeeland BB-0131-a-15-1-o 28 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 29 bron 32 Leeftijdsopbouw in Nederland in 1950 en in 2009 [FIGUUR: Twee bevolkingspiramides, links voor 1950 en rechts voor 2009. De horizontale assen zijn gelabeld met x1000 en lopen van 0 tot 150. De verticale assen tonen leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+. Elke piramide toont de verdeling tussen mannen (links) en vrouwen (rechts).] 1p 28 In bron 32 zie je dat de leeftijdsopbouw in Nederland in 2009 niet gelijk is aan die van 1950. Er worden drie uitspraken gedaan over de verschillen. Uitspraak 1: In 2009 werden er meer kinderen geboren dan in 1950. Uitspraak 2: In 2009 is het aantal 65-plussers groter dan in 1950. Uitspraak 3: In zowel 1950 als in 2009 zijn er meer vrouwen dan mannen bij de 65-plussers. Wat is juist? A Alleen uitspraak 1 is juist. B Alleen uitspraak 1 en 2 zijn juist. C Alleen uitspraak 2 en 3 zijn juist. D Alle uitspraken zijn juist. BB-0131-a-15-1-o 29 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 30 bron 33 Leeftijdsopbouw naar leeftijd per provincie, 2012 Groningen Friesland Drenthe Noord-Holland Flevoland Overijssel Zuid-Holland Utrecht Gelderland Zeeland Noord-Brabant Limburg 0 20 40 60 80 100 percentage van de bevolking Legenda: 0-19 jaar 20-64 jaar 65 jaar of ouder 1p 29 In welke twee provincies is de vergrijzing in 2012 het grootst volgens bron 33? A Groningen en Friesland B Overijssel en Noord-Holland C Utrecht en Flevoland D Zeeland en Limburg BB-0131-a-15-1-o 30 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 31 bron 34 Herkomst van verhuisde personen naar Flevoland, 1996 – 2011 [FIGUUR: Horizontale staafdiagrammen die de herkomst van verhuisde personen naar Flevoland weergeven, onderverdeeld naar bestemming binnen Flevoland (totaal Flevoland, Almere, Lelystad, overig Flevoland). De staven zijn gestapeld op basis van herkomstprovincie: Amsterdam, Noord-Holland (excl. Amsterdam), en overige 10 provincies.] Legenda: uit Amsterdam uit Noord-Holland (behalve uit Amsterdam) uit overige 10 provincies 30 Bekijk bron 34 en lees bron 35. Wat was de belangrijkste reden dat veel inwoners van Amsterdam naar Flevoland verhuisden? A Er waren meer banen in Flevoland. B Er waren meer betaalbare, ruime woningen met een tuin in Flevoland. C Er waren meer scholingsmogelijkheden in Flevoland. D Er waren meer voorzieningen in Flevoland, zoals winkels en musea. bron 35 Veel inwoners uit Amsterdam verhuisden naar Flevoland De grootste verhuisstroom naar Flevoland kwam vanuit de provincie Noord-Holland, vooral uit Amsterdam. Van de 233.000 personen die zich in de periode 1996 – 2011 van buiten Flevoland in Flevoland vestigden, is één op de vier afkomstig uit de hoofdstad. 1p BB-0131-a-15-1-o 31 / 38 lees verder ### Pagina 32 bron 36 Bevolkingsgroei in Nederland, 1970 – 2010 [FIGUUR: Grafiek met op de x-as de jaren 1970, 1980, 1990, 2000, 2010 en op de y-as de bevolkingsgroei in x 1000, variërend van -50 tot 300. Er worden drie lijnen weergegeven: de totale bevolkingsgroei (gestippeld), het geboorteoverschot (doorlopende lijn) en het migratieoverschot (stippellijn). De legenda toont de betekenis van de lijnen.] Legenda: Totale bevolkingsgroei Geboorteoverschot Migratieoverschot 2p 31 Drie leerlingen doen ieder een uitspraak over de grafiek van bron 36. → Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. | | juist | onjuist | |---|---|---| | De totale bevolkingsgroei is de som van het geboorteoverschot en het migratieoverschot. | | | | Het geboorteoverschot en het migratieoverschot zijn in de periode 1970 – 2010 sterk gedaald. | | | | In 2005 groeide de Nederlandse bevolking meer door het geboorteoverschot dan door het migratieoverschot. | | | 1p 32 Vanaf 1950 kwamen er in bepaalde periodes grote groepen immigranten naar Nederland. Ze waren onder andere afkomstig uit, in alfabetische volgorde, Indonesië, Marokko, Suriname en Turkije. Uit welk van de genoemde landen kwam de eerste groep immigranten? A Indonesië B Marokko C Suriname D Turkije BB-0131-a-15-1-o 32 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 33 bron 37 Bodemgebruik Nederland 1900 – 2007 [FIGUUR: Lijn-grafiek met op de y-as "x 1000 hectare" en op de x-as de jaren van 1900 tot 2000. De legenda toont vier lijnen: een gestippelde lijn voor landbouw, een puntjeslijn voor bos, een doorgetrokken lijn voor bebouwd, en een streepjeslijn voor natuur.] Legenda: - - - landbouw ...... bos — bebouwd - - natuur 2p 33 Het bodemgebruik in Nederland is veranderd in de periode 1900 – 2007 (zie bron 37). Drie leerlingen doen ieder een uitspraak naar aanleiding van bron 37. → Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. | | juist | onjuist | |---|---|---| | De daling van het bodemgebruik voor natuur is het gevolg van de langere periodes van droogte. | | | | Het agrarisch bodemgebruik is na 1950 vooral gedaald door toenemend bodemgebruik voor bebouwing. | | | | De oppervlakte bebouwing is in de periode 1970 – 1990 gestegen door de suburbanisatie. | | | BB-0131-a-15-1-o 33 / 38 lees verder ### Pagina 34 bron 38 Leeftijdsdiagram van China in 2010 [FIGUUR: Staafdiagram dat de bevolking van China in 2010 weergeeft per leeftijdsgroep en geslacht, met de x-as "x miljoen" en de y-as leeftijdsgroepen van 0-4 tot 100+.] mannen vrouwen 1p 34 Naar aanleiding van het leeftijdsdiagram van China in 2010 (bron 38) worden twee uitspraken gedaan. → Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. juist onjuist Er zijn meer jongens dan meisjes in de leeftijdsgroep 0-10 jaar. De vergrijzing zal de komende jaren toenemen. BB-0131-a-15-1-o 34 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 35 bron 39 Bevolkingdichtheid China [FIGUUR: Een kaart van China met gebieden ingekleurd in verschillende grijstinten, wat de bevolkingsdichtheid aangeeft. Rechtsonder de kaart staat een legenda met schaal. Er is ook een schaalbalk van 0 tot 900 km.] Legenda: Inwoners per km² 0 - 50 50 - 200 meer dan 200 1p 35 Op de kaart van bron 39 zie je dat sommige gebieden in China dichtbevolkt zijn en sommige gebieden dunbevolkt. Wat is hiervan een oorzaak? A Het oosten van China heeft veel meer werkgelegenheid dan het westen. B Het oosten van China heeft veel minder landbouwgronden dan het westen. C Het westen van China heeft een beter klimaat om in te wonen dan het oosten. D Het westen van China trekt veel meer toeristen dan het oosten. 1p 36 Veel boeren in China verhuisden naar de steden. Wat is de belangrijkste reden dat steeds meer boeren van het platteland naar de steden trekken? A De veiligheid voor hun gezin is er groter. B De boeren kunnen daar een hogere opleiding volgen. C Er was veel werkgelegenheid in de industrie. D Er zijn grotere en goedkopere woningen beschikbaar. BB-0131-a-15-1-o 35 / 38 lees verder ### Pagina 36 bron 40 Gemiddelde jaarlijkse bevolkingsgroei per provincie in China, 2000 – 2010 [FIGUUR: Een kaart van China met verschillende provincies gekleurd om de bevolkingsgroei aan te geven, met een legenda die de kleuren koppelt aan bevolkingsgroeipercentages en een schaalbalk.] Legenda: Gemiddelde jaarlijkse bevolkingsgroei in procenten, 2000-2010 Z7 afname [Kleurvlak 0 - 0,5] [Kleurvlak 0,5 - 1] [Kleurvlak 1 - 2] [Kleurvlak 2 of meer] Yunnan Guangxi Guangdong 1p 37 Zie bron 40. In welke provincie zal het bevolkingsaantal in de periode 2000 – 2010 het meest gegroeid zijn door de vestiging van binnenlandse migranten? A Yunnan B Guangxi C Guangdong BB-0131-a-15-1-o 36 / 38 lees verder ► ► ► ### Pagina 37 bron 41 Snelle verstedelijking in China In 1980 had China 51 steden met meer dan een half miljoen inwoners. De verwachting is dat er in 2025 meer dan 300 steden met minstens een half miljoen inwoners zullen zijn. In 1980 woonde 19 procent van de Chinezen in steden en de verwachting is dat dit in 2025 zal oplopen tot 59 procent. [FIGUUR: Een zwart-witfoto van een dichtbebouwde stad met veel hoge gebouwen en bomen.] 1p 38 Lees de tekst van bron 41. Wat is de belangrijkste oorzaak van deze snelle verstedelijking in China sinds 1980? A de eenkindpolitiek B de snelle industrialisatie C het goede openbaar vervoer D het tekort aan landbouwgronden Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina. BB-0131-a-15-1-o 37 / 38 lees verder ►►► ### Pagina 38 bron 42 Krantenartikel Milieu in China: de grote sprong achterwaarts Donderdag 23 augustus 2007. Zestien van de twintig meest vervuilde steden ter wereld liggen in China. Luchtvervuiling is er één van de grootste problemen. [FIGUUR: Mensen met mondkapjes op straat, met op de voorgrond een vrouw met een fiets met mand.] 2p 39 Lees de tekst in bron 42. → Noem naar aanleiding van de tekst in bron 42 twee belangrijke oorzaken van de vervuilde lucht in veel Chinese steden. oorzaak 1 ........................................................................................... .................................................................................................... oorzaak 2 ........................................................................................... .................................................................................................... Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. BB-0131-a-15-1-0 38 / 38 einde