# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-BB 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/aardrijkskunde/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VMBO-BB
2009
tijdvak 1
woensdag 3 juni
9.00 - 10.30 uur
aardrijkskunde CSE BB

Naam kandidaat
Kandidaatnummer

Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 45 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

913-0131-a-BB-1-o

### Pagina 2

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.

(1)
[FIGUUR: Cirkel rond B, met A, C en D eronder]
A
◎B
C
D
(2)
[FIGUUR: Cirkel rond C, met A, B en D eronder]
A
B
◎C
D
(3)
[FIGUUR: Cirkel rond B, met A, C en D eronder]
A
◎B
C
D

Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.

De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

bron 1
Hoofdgebouw Schiphol Airport
[FIGUUR: Zwart-wit foto van een gebouw met "SCHIPHOL AIRPORT" erop, met een auto en mensen met koffers ervoor.]

1p 1 Rond 1950 gingen er nog maar weinig Nederlanders met vakantie. Toch gingen
er rond 1950 al wel mensen met het vliegtuig met vakantie. Op bron 1 staat een
gezin dat vanaf Schiphol Airport met vakantie ging.
Welke twee begrippen hebben betrekking op deze bron uit 1950?
A duurzaam toerisme en kleinschalig toerisme
B duurzaam toerisme en massatoerisme
C elitetoerisme en kleinschalig toerisme
D elitetoerisme en massatoerisme

913-0131-a-BB-1-o 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

bron 2
Strandvakantie aan de
Middellandse Zeekust
[FIGUUR: Ligstoelen en parasols op een zonnig strand.]
bron 3
Vakantie op de camping in
Nederland
[FIGUUR: Overzicht van een camping met caravans en tenten, met op de voorgrond twee personen die uitkijken over het landschap.]
bron 4
Fietsvakantie in Nederland
[FIGUUR: Een persoon op een fiets beladen met bagage.]
1p 2 De bronnen 2, 3 en 4 laten drie soorten vakanties zien.
Hieronder staat een uitspraak over elk van deze drie bronnen.
1 Bron 2 is aan de kust van de Middellandse Zee genomen.
Dit is een voorbeeld van massatoerisme.
2 Bron 3 is genomen op een camping ergens in Nederland.
Dit is een voorbeeld van dagrecreatie.
3 Bron 4 is een fietsvakantie in Nederland.
Dit is een voorbeeld van een passieve vakantie.
Welke uitspraak is juist?
A uitspraak 1
B uitspraak 2
C uitspraak 3
913-0131-a-BB-1-o
lees verder ►►►

### Pagina 4

bron 5
Aantal bezoekers van drie verschillende attractieparken in Nederland, in 2000

[FIGUUR: Kaart van Nederland met attractieparken aangegeven met stippen en cirkels van verschillende groottes, met een legenda die de types attractieparken en bezoekersaantallen weergeeft.]

Legenda
attractieparken:
dierenparken
musea of historische
bouwwerken
attractiepunten
pretparken
1 miljoen of meer
500 000 - 1 miljoen
200 000 - 500 000

1p 3 Op bron 5 staan drie verschillende attractieparken aangegeven. Welk attractiepark in Noord-Brabant (zie de legenda) trekt de meeste bezoekers?
A de dierenparken
B de musea of historische bouwwerken
C de attractiepunten, pretparken

913-0131-a-BB-1-o 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

bron 6
Nationale Parken in Nederland, 2007
[FIGUUR: Kaart van Nederland met de locaties van Nationale Parken aangegeven met groene cirkels en namen. De legenda toont een groene cirkel met de tekst 'Nationale Parken'. De schaalbalk geeft 0, 30, en 60 km aan.]

1p 4 Op bron 6 zie je de Nationale Parken in Nederland zijn.
Hieronder staan drie mogelijke redenen waarom deze parken een Nationaal
Park geworden zijn.
1 Het zijn allemaal natuurgebieden.
2 Het zijn allemaal heuvelachtige gebieden.
3 Het zijn allemaal waterrijke gebieden.
Welke reden is juist?
A reden 1
B reden 2
C reden 3

1p 5 In het algemeen gaat er een heel ander publiek naar de Nationale Parken dan
naar de attractieparken, zoals de Efteling.
Wat is het voornaamste verschil tussen de bezoekers van Nationale Parken en
de bezoekers van attractieparken, zoals bijvoorbeeld de Efteling?
A Bezoekers van attractieparken blijven er meerdere dagen.
B Bezoekers van attractieparken zijn vooral jongeren en jonge gezinnen.
C Bezoekers van Nationale Parken komen alleen uit de eigen regio.

913-0131-a-BB-1-o 5 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

bron 7
Tocht door het oerwoud in Costa Rica
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een persoon die door een dichtbegroeid regenwoud loopt.]
bron 8
Zwemmen op Antarctica
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van mensen die in een waterige omgeving zwemmen, met besneeuwde bergen op de achtergrond.]
1p 6
Bron 7 en 8 zijn twee voorbeelden van totaal verschillende verre vakanties.
Toch hebben deze vakanties iets gemeenschappelijks.
Wat hebben beide vakanties gemeenschappelijk?
A Het zijn kleinschalige vakanties en cultuurvakanties.
B Het zijn elite vakanties en natuurvakanties.
C Het zijn georganiseerde vakanties en cultuurvakanties.
D Het zijn grootschalige vakanties en natuurvakanties.
913-0131-a-BB-1-o
6
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

bron 9
Wat kost een vakantie in ...
land van
kosten per
bestemming
persoon
1 België € 186,-
2 Luxemburg € 212,-
3 Duitsland € 286,-
4 Denemarken € 344,-
5 Tsjechië € 424,-
6 Gr.-Brittannië/ € 471,-
Ierland
7 Frankrijk € 480,-
8 Zwitserland € 531,-
9 Zweden € 551,-
10 Hongarije € 557,-
11 Oostenrijk € 621,-
12 Italië € 706,-
13 Turkije € 724,-
14 Kroatië € 760,-
15 Spanje € 764,-
16 Portugal € 823,-
17 Griekenland € 825,-
18 Egypte € 998,-
19 Noorwegen € 1189,-
20 Ver. Staten € 1880,-
21 Australië € 3300,-

In totaal geven Nederlanders jaarlijks zo'n 12,4 miljard euro
uit aan vakantievieren. Het overgrote deel, 78 procent,
daarvan gaat naar het buitenland. In Nederland op vakantie
gaan is een stuk goedkoper dan in het buitenland.
Een vakantie in het buitenland kost gemiddeld 622 euro.
Een vakantie in Nederland kost gemiddeld 145 euro.

1p 7 Op bron 9 staat Australië met € 3300 kosten per persoon helemaal onderaan.
Het is daarmee het duurste vakantieland.
Wat is de belangrijkste reden dat Australië voor Nederlandse toeristen zo duur
is?
A de reis
B het eten
C het verblijf

913-0131-a-BB-1-0 7 lees verder

### Pagina 8

bron 10
Europa
[FIGUUR: Kaart van Europa met Portugal, Italië, Oostenrijk en Turkije gemarkeerd.]
0 200 400 km

1p 8 De heer Van den Berg bespreekt bron 9 in zijn klas en doet hierover de
volgende uitspraak: "Er zijn wel uitzonderingen maar meestal is het zo: hoe
verder weg de vakantiebestemming, hoe duurder."
Welk van onderstaande landen zou voor Nederlanders dan het duurste moeten
zijn (zie bron 10)?
A Italië
B Oostenrijk
C Portugal
D Turkije

2p 9 Australië staat bekend als een duur vakantieland. Toch reizen er heel wat
jongeren uit Nederland en West-Europa rond.
Hieronder staan drie vormen van toerisme.
Kruis in het schema aan of deze vormen van toerisme wel of niet op deze
rondtrekkende jongeren van toepassing zijn.

actieve vakantie
passieve vakantie
rugzaktoerisme

wel van toepassing
niet van toepassing

913-0131-a-BB-1-o
8
lees verder ► ►►

Voor alle
eindexamens,
Voor
de perfecte
voorbereiding
op je
eindexamen
ina: zie 240

### Pagina 9

bron 11
Familie-uitje
Ieder jaar gaan we er een weekendje op uit met de familie. Die familie bestaat
uit: opa en oma, vader en moeder en drie kleine kinderen. Met zo’n club denk je
niet gelijk aan wadlopen (zie bron 12).
Toch, maar eens geïnformeerd. Ze hebben een geweldig weekend voor ons
geregeld! Zo werd er door de modder gelopen en over droogvallende zandplaten
gewandeld. Iedereen heeft een geweldige tijd gehad.

bron 12
Een voorbeeld van wadlopen
[FIGUUR: Een groep mensen loopt over een modderig strand met hier en daar plassen water en her en der wat kleine verheffingen in de modder. Op de achtergrond is een donkere lucht met wolken en in de verte een groenige horizon.]

1p 10
Bron 11 gaat over een familie-uitje (zie ook bron 12).
Wat voor soort uitje is dit?
A korte, actieve vakantie
B korte, passieve vakantie
C lange, actieve vakantie
D lange, passieve vakantie

913-0131-a-BB-1-o 9 lees verder

### Pagina 10

bron 13
Stoomtrein Hoorn-Medemblik
[FIGUUR: Zwart-witfoto van een stoomlocomotief met aangekoppelde passagierswagons op een spoor.]
bron 14
Het wassenbeeldenmuseum van Madame Tussaud
[FIGUUR: Close-up van een wassen beeld van een gezicht, met een kunstenaar die bezig is met het afwerken met een instrument.]
2p 11 Marc wordt 10 jaar. Als verjaardagscadeau mag hij met opa en oma een dagje
uit. 's Morgens maken ze een ritje met de oude stoomtrein van Hoorn naar
Medemblik (zie bron 13).
's Middags gaan ze naar het wassenbeeldenmuseum van Madame Tussaud in
Amsterdam (zie bron 14).
→ Kruis in het schema aan of deze begrippen wel of niet van toepassing zijn op
dit dagje uit van Marc met zijn opa en oma.
wel van toepassing
niet van toepassing
korte vakantie
passieve vakantie
dagrecreatie
913-0131-a-BB-1-0
10
lees verder
Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.

### Pagina 11

bron 15
Een stukje van de spoorlijn tussen Hoorn en Medemblik

[FIGUUR: Een kaart met verschillende landschapselementen, waaronder spoorlijnen, wegen, waterpartijen en bebouwing. Een legenda specificeert de symbolen voor spoor, akkers, weilanden, gebouwen en water. De schaal wordt aangegeven met een balk van 0 tot 1000 m.]

Legenda:
---- spoor
akkers
weilanden
=== gebouwen
water
bos/park

Een deel van de spoorlijn van de oude stoomtrein staat weergegeven op bron 15.

2p 12 Kruis in het schema aan wat Marc en zijn grootouders tijdens dit gedeelte vooral
kunnen zien vanuit de trein.

|       | wel | niet |
|-------|-----|-------|
| bos/park |     |       |
| weilanden |     |       |
| gebouwen |     |       |

913-0131-a-BB-1-o 11 lees verder ► ► ►


### Pagina 12

bron 16
Toeristische veerponten in de provincie Zeeland

[FIGUUR: Kaart van Zeeland met de Oosterschelde, Noordzee, en omliggende provincies. Verschillende steden, dorpen, toeristische veerponten, provinciegrenzen en kanalen zijn aangegeven.]

Legenda:
----- toeristische veerpont
roze vlak stad
⚫ dorp
----- provinciegrens
----- kanaal

1p 13 Angela en Steven wonen in Sluis. Zij willen vanuit hun woonplaats een
fietsvakantie houden in Zeeland. Zij willen heel Zeeland tijdens hun vakantie
zien.
Zij maken alleen gebruik van hun fiets en de kleine pontjes die in de zomer
varen.
Kunnen zij vanaf Sluis met de fiets heel Zeeland bezoeken?
Angela en Steven bekijken bron 16 en geven hun mening:
Angela zegt: "Dit is mogelijk."
Steven zegt: "Dit is niet mogelijk."
→ Wie heeft er gelijk?
A Angela
B Steven

913-0131-a-BB-1-o 12 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

bron 17
Plaats in Zeeland
[FIGUUR: Een foto van appartementencomplexen langs een boulevard met op de achtergrond de zee en een grijze lucht.]
1p 14 Bij deze fietstocht steken Angela en Steven de Westerschelde over vanuit Zeeuws-Vlaanderen.
Bij welke aankomsthaven (zie bron 16) van de veerpont is bron 17 gemaakt?
A Hansweert
B Hoedekenskerke
C Vlissingen
913-0131-a-BB-1-o 13 lees verder ►►►

### Pagina 14

bron 18
Spitsbergen
[FIGUUR: Kaart van het noordpoolgebied met omringende landen, waaronder Groenland, IJsland, Scandinavië en Spitsbergen. De Noordpool is aangeduid met een kruis.]
1p 15 Spitsbergen ligt boven de noordpoolcirkel.
Op Spitsbergen (zie bron 18) zul je zeker geen massatoerisme tegenkomen.
Mogelijke redenen hiervoor zijn:
1 Door de noordelijke ligging is het niet aantrekkelijk voor strandtoerisme.
2 Het is een goedkope vakantiebestemming.
Wat is juist?
A Alleen 1 is juist.
B Alleen 2 is juist.
C 1 en 2 zijn juist.
D 1 en 2 zijn onjuist.
913-0131-a-BB-1-o 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

bron 19
Europa
bron 20
Een cruisevakantie

[FIGUUR: Kaart van Europa met drie genummerde locaties: 1 in Spanje, 2 in Noorwegen, 3 in Zweden/Noorwegen.]
[FIGUUR: Foto van een cruiseschip dat door een smalle rivier of fjord vaart, omringd door hoge rotswanden.]

1p 16 Op bron 20 zie je een foto van een cruiseschip.
Op bron 19 staan drie mogelijkheden waar deze foto gemaakt kan zijn.
Op welke plaats is bron 20 gemaakt?
A op plaats 1
B op plaats 2
C op plaats 3

913-0131-a-BB-1-o 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 16

bron 21
Spanje
[FIGUUR: Kaart van Spanje met vier genummerde locaties en een schaalbalk van 0 tot 290 km. De Middellandse Zee wordt aangeduid.]
1p 17 Aan de Spaanse kust ligt een groot aantal costa's.
De Costa Brava en de Costa del Sol zijn twee hele bekende costa's.
Op bron 21 staan vier costa's aangegeven met de cijfers 1, 2, 3 en 4.
Met welke twee cijfers worden de Costa Brava en de Costa del Sol op deze bron
aangegeven?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 2 en 4
D 3 en 4
913-0131-a-BB-1-o 16 lees verder ►►►

### Pagina 17

bron 22
Aantal vakanties van Nederlanders in het buitenland, 2003

[FIGUUR: Kaart van Europa met cirkels en cirkelsegmenten die het aantal vakanties van Nederlanders in verschillende landen weergeven. Een legenda toont de schaal voor het aantal vakanties en de betekenis van gekleurde cirkelsegmenten (zomervakanties en wintervakanties).]

1p 18 Sander en Ellen bekijken bron 22 over de buitenlandse vakanties van
Nederlanders in Europa. Zij kijken daarbij vooral naar de wintervakanties.
Zij doen hierover de volgende twee uitspraken:
1 Naar Oostenrijk gaan in de winter meer Nederlanders op vakantie dan in de
zomer.
2 Bijna 40% van de Nederlandse toeristen gaat voor de wintersport naar
Spanje.
→ Kruis in het schema aan of deze uitspraken juist zijn of onjuist.

uitspraak 1
uitspraak 2
juist
onjuist

913-0131-a-BB-1-o
17
lees verder

### Pagina 18

bron 23
Een skipiste

[FIGUUR: Een weids panoramabeeld van een besneeuwde berghelling met skipistes en bomen, een skigebied met gebouwen op de top en een skilift.]

2p 19 Op bron 23 zie je een skipiste. Het toerisme levert zowel voordelen als nadelen
op voor de Alpenlanden.
Hieronder staan vijf gevolgen van het toerisme voor de Alpenlanden.
1 Er is meer werkgelegenheid in hotels en restaurants.
2 De skigebieden zijn beter bereikbaar geworden.
3 Meer natuurgebieden hebben te maken met bodemerosie.
4 Er is meer geluidsoverlast voor dieren in de gebergten door alle skiërs.
5 Er is meer luchtvervuiling door de auto's van de toeristen.
→ Kruis in het schema aan of de vijf gevolgen een voordeel of een nadeel zijn
voor de Alpenlanden.

| | voordeel | nadeel |
|---|---|---|
| 1 |  |  |
| 2 |  |  |
| 3 |  |  |
| 4 |  |  |
| 5 |  |  |

913-0131-a-BB-1-0 18 lees verder ►►►

### Pagina 19

bron 24
Overnachtingen in Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met per provincie gestapelde staafdiagrammen. De staafdiagrammen bestaan uit rode en gele segmenten. Een legenda geeft aan dat de staafdiagrammen het aantal overnachtingen (x miljoen) per provincie in 2000 weergeven. Rood staat voor "in hotels en pensions" en geel staat voor "op campings en bungalowparken".]
1p 20 Op bron 24 staat het aantal overnachtingen in miljoenen per provincie
aangegeven. De overnachtingen zijn verdeeld naar hotels en pensions, en naar
campings en bungalowparken.
Annouk en Inez bekijken de kaart en doen naar aanleiding daarvan de volgende
uitspraken:

Annouk zegt: "In Noord- en Zuid-Holland zijn er veel meer hotelovernachtingen
dan in de andere provincies van Nederland. Veel buitenlanders komen hier voor
een stedentrip."

Inez zegt: "In het zuiden en oosten van Nederland zijn de meeste
overnachtingen op campings en bungalowparken. De meeste mensen komen
vanwege de rust en de ruimte."

-> Kruis in het schema aan of de uitspraken van Annouk en Inez juist zijn of
onjuist?
juist
onjuist
Annouk
Inez

913-0131-a-BB-1-o
19
lees verder ► ► ►

### Pagina 20

Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

bron 25
De kringloop van het water

[FIGUUR: Schematische weergave van de waterkringloop met genummerde pijlen die verschillende processen aanduiden.]

1p 21 Bron 25 geeft de kringloop van het water weer. In bron 25 staan een aantal
cijfers.
Bij welk cijfer vindt condensatie plaats?
A bij 1
B bij 3
C bij 4
D bij 7

1p 22 We kennen de korte en de lange kringloop.
Wat wordt er in bron 25 weergegeven?
A alleen de korte kringloop
B alleen de lange kringloop
C zowel de lange als de korte kringloop

913-0131-a-BB-1-o 20 lees verder ►►►

### Pagina 21

bron 26
Cirkeldiagrammen 1, 2, 3 en 4
Verhouding tussen zoet water en zout water op aarde

[FIGUUR: Cirkeldiagram met een geel segment van 25% en een groen segment van 75%, gelabeld met '1' aan de onderkant.]
[FIGUUR: Cirkeldiagram met een geel segment van 50% en een groen segment van 50%, met een legenda die groen associeert met 'zoet' en geel met 'zout', gelabeld met '2' aan de onderkant.]
[FIGUUR: Cirkeldiagram met een geel segment van 75% en een groen segment van 25%, gelabeld met '3' aan de onderkant.]
[FIGUUR: Cirkeldiagram met een groen segment van 2,5% en een geel segment van 97,5%, gelabeld met '4' aan de onderkant.]

1p 23 Welke van de cirkeldiagrammen in bron 26 geeft de juiste verdeling weer van de
hoeveelheid zoet water en zout water op aarde?
A cirkeldiagram 1
B cirkeldiagram 2
C cirkeldiagram 3
D cirkeldiagram 4

bron 27
Oppervlaktewater

[FIGUUR: Een foto van een meer of rivier met bomen op de achtergrond en een muur langs de waterkant.]

1p 24 Op bron 27 zie je een voorbeeld van oppervlaktewater.
Naast oppervlaktewater kennen we ook grondwater.
Welke uitspraak is juist?
A De kwaliteit van oppervlaktewater is altijd beter dan die van grondwater.
B In Nederland is er vaak een tekort aan oppervlaktewater.
C Voor de drinkwaterwinning wordt in Nederland alleen oppervlaktewater
gebruikt.
D Zowel oppervlaktewater als grondwater wordt aangevuld door neerslag.

913-0131-a-BB-1-o 21 lees verder ► ► ►


### Pagina 22

bron 28
Drie soorten gebruikers van water

[FIGUUR: Een afbeelding van een kanaal met aan de ene kant een kade met verschillende boten en aan de andere kant huizen en bomen.]

1p 25 We kennen veel gebruikers van water. Op bron 28 zijn drie soorten gebruikers te
onderscheiden.
Welke gebruikers van water zie je op de bron?
A beroepsschippers, huishoudens, industrieën
B beroepsschippers, recreanten, huishoudens
C huishoudens, industrieën, landbouwers
D industrieën, landbouwers, recreanten

bron 29
Laagwater bij Lobith

[FIGUUR: Een afbeelding van een droge rivierbedding met schepen die op het water liggen. De oevers zijn uitgedroogd en gebarsten.]

1p 26 Op bron 29 zie je een hele lage waterstand in de Rijn bij Lobith afgebeeld.
Waardoor wordt deze lage waterstand veroorzaakt?
A de geringe regenval in België
B de geringe regenval in Duitsland
C de geringe regenval in Nederland

913-0131-a-BB-1-o 22 lees verder ► ► ►

### Pagina 23

bron 30
Een spaarbekken
[FIGUUR: Foto van een spaarbekken met water en schepen op de achtergrond.]
bron 31
Een stuwdam
[FIGUUR: Luchtfoto van een stuwdam in een bosrijke omgeving met een reservoir.]
1p 27 In tijden van waterschaarste kunnen we toch over voldoende drinkwater
beschikken in Nederland.
De Nederlandse overheid kan dit op verschillende manieren doen.
Mieke zegt: “Dat doet de Nederlandse overheid door de aanleg van grote
spaarbekkens.” (zie bron 30)
Aisha zegt: “Dat doet de overheid door de aanleg van grote stuwdammen.”
(zie bron 31).
Wie heeft er gelijk?
A alleen Mieke
B alleen Aisha
C zowel Mieke als Aisha
D geen van beiden
1p 28 Soms wordt er voor de winning van drinkwater te veel grondwater uit de bodem
gehaald. Dit heeft grote nadelen.
Han zegt: “Een nadeel is het stijgen van de grondwaterstand.”
Arzu zegt: “Een nadeel is verdroging.”
→ Kruis in het schema aan of de nadelen die Han en Arzu hebben genoemd
juist zijn of onjuist.
| Han | juist | onjuist |
| Arzu |  |  |
913-0131-a-BB-1-o
23
lees verder

### Pagina 24

bron 32
Toestand van het water in 1970
Legenda:
weinig
|
veel

[FIGUUR: Kaart van Nederland met waterwegen en gebieden gekleurd naar de hoeveelheid water. Linker kaart toont de situatie in 1970.]
0 40 80 km

bron 33
Toestand van het water in 1985
Legenda:
weinig
|
veel

[FIGUUR: Kaart van Nederland met waterwegen en gebieden gekleurd naar de hoeveelheid water. Rechter kaart toont de situatie in 1985.]
0 40 80 km

1p 29 De bronnen 32 en 33 hebben betrekking op hetzelfde waterprobleem.
Bron 32 geeft de situatie weer in 1970 en bron 33 de situatie in 1985.
Op welk waterprobleem hebben de beide kaarten betrekking?
A op het probleem van de verdroging
B op het probleem van de vervuiling
C op het probleem van de verzilting

913-0131-a-BB-1-o
24
lees verder

### Pagina 25

bron 34
Een stukje van de Maas
bron 35
Een stukje van de Maas
[FIGUUR: Luchtfoto van een rivier die door een stedelijk gebied kronkelt.]
[FIGUUR: Kaart van Zuid-Limburg met de Maas, steden zoals Venlo, Roermond, Maasbracht en Echt, en schaalindicatie. Een pijl geeft de kijkrichting aan.]
1p 30 Op bron 35 is een stukje van de Maas in Zuid-Limburg getekend.
Bron 34 is genomen langs de Maas.
Op welke plaats langs de Maas (zie bron 35) is bron 34 genomen?
A bij X
B bij Y
C bij Z

bron 36
Doorsnede van een rivier
[FIGUUR: Doorsnede van een rivierbedding die de verschillen toont tussen zomerbed en winterbed. De zomerbedding is dieper en smaller, met een zomerverdieping. Het winterbed is breder en ondieper, met aanleggeulen. De diagram toont ook de waterstanden bij laagwater en hoogwater.]

1p 31 Op bron 36 is een aantal maatregelen in het zomerbed en winterbed van een
rivier weergegeven.
Deze maatregelen zijn vooral bedoeld om problemen met:
A verdroging te voorkomen.
B de waterkwaliteit te verhogen.
C teveel water te voorkomen.

913-0131-a-BB-1-o 25 lees verder ► ► ►

### Pagina 26

bron 37
Nederland en Bangladesh
[FIGUUR: Een kaart van Europa en delen van Azië en Afrika, met Nederland en Bangladesh gemarkeerd.]
1p 32 Nederland en Bangladesh (zie bron 37) zijn voorbeelden van natte landen.
Wat is kenmerkend voor natte landen zoals Nederland en Bangladesh?
A Nederland en Bangladesh zijn dichtbevolkt en welvarend.
B Nederland en Bangladesh hebben een zeeklimaat.
C Nederland en Bangladesh zijn hoog gelegen.
D Nederland en Bangladesh hebben periodes met veel regen.

2p 33 De strijd tegen het water is voor Bangladesh een groter probleem dan voor
Nederland.
Mogelijke redenen daarvoor zouden kunnen zijn:
1 Bangladesh is een arm land.
2 De bevolking van Bangladesh heeft onvoldoende technische kennis en
machines.
3 Cyclonen zorgen in Bangladesh vaak voor overstromingen.
→ Welke redenen zijn juist?

913-0131-a-BB-1-o 26 lees verder ►►►

### Pagina 27

bron 38
Bangladesh
[FIGUUR: Kaart van Bangladesh en omringende landen.]
bron 39
WC's in Bangladesh
[FIGUUR: Zwart-witfoto van een rij fonteintjes/wc's.]
1p 34 Met behulp van de Novib worden er in Bangladesh (zie bron 38) bij de mensen
thuis wc's gebouwd (zie bron 39).
Dit is een voorbeeld van ... 1 ... hulp
Hierdoor hoopt men de kwaliteit van het ... 2 ... zodanig te verbeteren dat de
mensen minder vaak ziek worden.
In bovenstaande zinnen is op de plaatsen 1 en 2 de tekst opengelaten.
Wat moet er op de plaatsen 1 en 2 worden ingevuld?
1 2
A grootschalige grondwater
B grootschalige oppervlaktewater
C kleinschalige grondwater
D kleinschalige oppervlaktewater
913-0131-a-BB-1-o 27
lees verder ►►►

### Pagina 28

bron 40
Stukje bos weg
[FIGUUR: Een foto van een bos met daarin zichtbare bodemerosie. De grond is afgetakeld en er is weinig begroeiing te zien.]

1p 35 Meneer Pinas laat in de aardrijkskundeles een foto (zie bron 40) zien.
Op de voorgrond is bos verdwenen.
Hieronder staan twee uitspraken over bron 40.
1 Op de foto zie je een voorbeeld van verzilting.
2 Op de foto zie je een voorbeeld van bodemerosie.
-> Kruis in het schema aan of deze uitspraken juist zijn of onjuist.

|          | juist | onjuist |
|----------|-------|---------|
| uitspraak 1 |       |         |
| uitspraak 2 |       |         |

913-0131-a-BB-1-o 28 lees verder ► ► ►

### Pagina 29

bron 41
Druppelirrigatie
[FIGUUR: Een foto van een boomgaard met druppelirrigatiesystemen. Er zijn slangen zichtbaar die langs de bomen lopen en water geven. In de verte is de zee of een groot water te zien.]

1p 36 Van druppelirrigatie, zoals te zien is op bron 41, wordt veel verwacht in
ontwikkelingslanden.
Lisanene noemt een aantal nadelen van dit systeem.
Een aantal nadelen van dit systeem zijn:
1 De aanleg van het systeem is duur.
2 Het water moet erg zuiver zijn, want anders raken de openingen in de buizen
verstopt.
3 Als het systeem kapotgaat, dan zullen de planten snel doodgaan.
Welk nadeel zal of welke nadelen zullen zeker gelden voor ontwikkelingslanden?
A alleen nadeel 1
B zowel nadeel 1 als 2
C alleen nadeel 3
D zowel nadeel 1, 2 als 3

1p 37 Bij alle vormen van irrigatie komt het water niet allemaal bij de planten terecht.
Maarten en Rachel denken te weten hoe dat komt.
Maarten zegt: "Ik denk dat het water voor een deel verdampt."
Rachel zegt: "Ik denk dat het water voor een deel terechtkomt in het
grondwater."
Wie heeft er gelijk?
A alleen Maarten
B alleen Rachel
C zowel Maarten als Rachel
D geen van beiden

Let op: de laatste opdrachten van dit examen staan op de volgende pagina.
913-0131-a-BB-1-o 29

### Pagina 30

bron 42
Klimaten in Zuidelijk Afrika
[FIGUUR: Kaart van Zuidelijk Afrika met verschillende klimaatgebieden en stedelijke aanduidingen zoals Kaapstad, Durban, Johannesburg en Maputo. De kaart bevat ook een legenda met verschillende klimaattypes en een schaalbalk.]
Legenda:
steppeklimaat
woestijnklimaat
gematiigd klimaat met droge zomer
gematiigd klimaat met neerslag in alle jaargetijden
tropisch klimaat

1p 38 Op bron 42 staan de verschillende klimaten van Zuidelijk Afrika weergegeven.
De landbouw in Zuidelijk Afrika is voor een deel afhankelijk van irrigatie.
In welk gebied zal volgens de legenda vooral druppelirrigatie worden toegepast?
A in het gebied rond Kaapstad
B in het gebied rond Durban
C in het gebied rond Maputo

2p 39 In ons land werd in 2006 per persoon per dag gemiddeld 122 liter kraanwater
gebruikt. Dat is heel veel. We zouden best wel kunnen besparen.
Noem drie manieren om op het gebruik van kraanwater te besparen.
1..
2..
3..

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
913-0131-a-BB-1-o*
einde