# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-BB 2004 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/aardrijkskunde/2004/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ### Vraag 31 – Opgave 31 ### Vraag 32 – Opgave 32 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30 -15.00 uur AARDRUKSKUNDE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 40 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden. 400030-2-637o ### Pagina 2 • Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). - Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3. (1) A B C D (2) A B C D (3) A B C D of • Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN figuur 1 Kringloop van het water [FIGUUR: Een stripverhaal dat de waterkringloop uitlegt. Panel 1: Een waterdruppel zit in een stoel en vertelt dat regen begint boven zee, verdampt door de zon en als damp in de lucht blijft hangen. Panel 2: De wind blaast de wolken boven land. Panel 3: De wolken laten regen los, die op een huis valt. Panel 4: Waterdruppels lopen over straat met paraplu's.] 1p • 1 In figuur 1 staat de kringloop van het water aangegeven. Er is een korte kringloop en een lange kringloop. Welke kringloop laat figuur 1 zien? A alleen de korte kringloop B alleen de lange kringloop C de korte en de lange kringloop 2p O 2 Het regenwater, dat op het land valt, gaat terug naar de zee. -> Op welke twee manieren gebeurt dat? 1 .......................................................................... .......................................................................... 2 .......................................................................... .......................................................................... 400030-2-637o 2 ga naar de volgende pagina ### Pagina 3 grafiek 1 Ontwikkelingen in het watergebruik in de wereld tussen 1900 en 2025 [FIGUUR: Een gecombineerde staaf- en lijngrafiek. De X-as toont de jaren van 1900 tot 2025, met intervallen van 10 jaar. De linker Y-as toont "miljoen mensen" van 0 tot 8000. De rechter Y-as toont "km³ water p/j" van 0 tot 8000. Grijze staven vertegenwoordigen de bevolking. Een stippellijn vertegenwoordigt het landbouwgebruik. Een gestippeld-streepjeslijn vertegenwoordigt het totale watergebruik. Een ononderbroken lijn vertegenwoordigt het huishoudelijk gebruik. Een gestippelde lijn vertegenwoordigt het industrieel gebruik. De legenda is onderaan de grafiek.] 2p O 3 Ellen uit klas 4 VMBO, heeft in haar werkstuk over water grafiek 1 geplakt. Deze grafiek laat de ontwikkelingen zien in het watergebruik in de wereld tussen 1900 en 2025. Het is verdeeld in vier groepen: totale hoeveelheid water, water voor landbouw gebruik, water voor huishoudelijk gebruik en water voor industrieel gebruik. Zij heeft er de volgende twee uitspraken over geschreven: 1 Het totale verbruik van water was in 2000 ongeveer 4000 km³. 2 Men verwacht dat in 2025 de landbouw meer dan de helft van al het water verbruikt. → Geef aan of de uitspraken juist zijn of onjuist. Omcirkel hieronder achter de cijfers 1 en 2 juist of onjuist. 1 juist / onjuist 2 juist / onjuist 1p O 4 In de landbouw wordt heel veel water gebruikt (zie grafiek 1). → Waarvoor wordt dit water in de landbouw gebruikt? ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... 1p O 5 Het totale verbruik van water is flink toegenomen. → Wat is daarvoor de belangrijkste oorzaak (zie grafiek 1)? ............................................................................................................................................... ............................................................................................................................................... 400030-2-637o 3 ga naar de volgende pagina ----------------> ### Pagina 4 kaart 1 De Sahara [FIGUUR: Kaart van de Sahara met breedte- en lengtegraden en landsgrenzen. Een inset toont de ligging van het gebied in Afrika.] 1p O 6 De woestijn, de Sahara (zie kaart 1), breidt zich nog steeds uit. Deze uitbreiding van de woestijn komt voor een deel door de mensen die daar leven. → Geef daarvan een oorzaak. tekst 1 De woestijn in Mauritanië Het leven in de Sahara is hard. Het is hard werken voor de waterophalers en de herders in dit gebied. Om twaalf uur 's middags is de temperatuur gestegen tot 45° C. Mohammed sjouwt al de hele morgen rubber waterzakken naar de drinkbakken van het vee. Het is een komen en gaan van kuddes kamelen en dromedarissen (zie foto 1). Mohammed heeft dorst en neemt een slok uit de waterzak. Het water is vies, omdat de waterputten vervuild zijn. 1p ● 7 In de laatste zin van tekst 1 staat dat veel waterputten in dit gebied vervuild zijn. Waarover gaat het in deze laatste zin? A alleen over de kwaliteit van het water B alleen over de kwantiteit van het water C over de kwaliteit en de kwantiteit van het water 400030-2-637o 4 ga naar de volgende pagina ### Pagina 5 foto 1 Een waterput in Mauritanië [FIGUUR: Mensen met kamelen bij een waterput in een zanderige omgeving.] 2p O 8 Hieronder staan vier mogelijke kenmerken over het aanleggen van waterputten zoals op foto 1. P Het is eenvoudig te maken. Q Er is veel technische kennis nodig. R Het is grootschalig. S Het is kleinschalig. → Welke twee kenmerken horen bij het aanleggen van waterputten zoals in Mauritanië gebeurt (zie foto 1)? 1 ................................................................................................................................ ................................................................................................................................ 2 ................................................................................................................................ ................................................................................................................................ 400030-2-637o 5 ga naar de volgende pagina → ### Pagina 6 figuren 2, 3, 4 en 5 Functies van grote rivieren in Nederland figuur 2 [FIGUUR: Een fabriek met meerdere schoorstenen waar rook uitkomt, en een koeltoren.] figuur 3 [FIGUUR: Een hand die een kraan openzet boven een gootsteen, waar water uitstroomt. Er is een stuk zeep in de gootsteen.] figuur 4 [FIGUUR: Een haven met schepen en kranen. Op de achtergrond is industrie te zien.] figuur 5 [FIGUUR: Een meer of rivier met boten, waaronder een zeilboot.] 1p ● 9 De figuren 2, 3, 4 en 5 geven ieder een functie weer, die grote rivieren in Nederland hebben. Welke figuur geeft de transportfunctie van goederen weer? A figuur 2 B figuur 3 C figuur 4 D figuur 5 1p ● 10 Bij welke figuur is de kwaliteit van het water het belangrijkst? A figuur 2 B figuur 3 C figuur 4 D figuur 5 400030-2-637o 6 ga naar de volgende pagina ### Pagina 7 foto 2 Een stuwdam [FIGUUR: Een persoon staat naast een dam in een fjordlandschap.] 1p O 11 Foto 2 laat een stuwdam zien. Stuwdammen zoals te zien op foto 2 hebben voordelen en nadelen voor het gebied. → Geef een voordeel van zo'n stuwdam. ................................................................................ ................................................................................ 1p O 12 → Geef een nadeel van zo'n stuwdam. ................................................................................ ................................................................................ 1p ● 13 In welke gebieden vind je dit soort stuwdammen vooral (zie foto 2)? A in bergachtige gebieden B in vlakke gebieden C in warme gebieden 400030-2-637o 7 ga naar de volgende pagina —> ### Pagina 8 kaart 2 Watervervuiling 1970 [FIGUUR: Kaart van Nederland met gekleurde gebieden die watervervuiling aangeven, met een legenda die verschillende gradaties van vervuiling toont. Schaalaanduiding in kilometers.] Legenda: weinig vervuild water zeer sterk vervuild water kaart 3 Watervervuiling 1985 [FIGUUR: Kaart van Nederland met gekleurde gebieden die watervervuiling aangeven, met een legenda die verschillende gradaties van vervuiling toont. Schaalaanduiding in kilometers.] Legenda: weinig vervuild water zeer sterk vervuild water 1p 14 De kaarten 2 en 3 laten de watervervuiling zien in 1970 en 1985. De landbouw veroorzaakt een deel van deze vervuiling. → Op welke manier vervuilde de landbouw het water? 1p 15 De Nederlandse regering heeft geprobeerd deze watervervuiling door de landbouw te verminderen. Is dit gelukt? Gebruik bij het antwoord de kaarten 2 en 3. A Ja, want de vervuiling van de meeste rivieren is minder geworden. B Nee, want de vervuiling van de meeste rivieren is meer geworden. C Er is niets veranderd. 400030-2-637o 8 ga naar de volgende pagina ### Pagina 9 foto 3 Overstroming in Wilnis [FIGUUR: Vliegaanzicht van een overstroomd dorp, met genummerde locaties 1, 2 en 3.] 2p O 16 In augustus 2003 brak in het plaatsje Wilnis een dijk door. Door de droogte was de dijk gaan krimpen en waren er scheuren in gekomen. Het water in de ringvaart duwde een deel van de dijk opzij en zo kon het water een deel van Wilnis overstromen. Op foto 3 staan de cijfers 1, 2 en 3. Deze cijfers geven - in willekeurige volgorde - weer: de ringvaart, het overstroomde deel en de weggeduwde dijk. → Geef aan wat de cijfers zijn. Cijfer 1 = ......................................................................................................... ..................................................................................................................... Cijfer 2 = ......................................................................................................... ..................................................................................................................... Cijfer 3 = ......................................................................................................... ..................................................................................................................... 400030-2-637o 9 ga naar de volgende pagina → ### Pagina 10 TRANSPORT EN INFRASTRUCTUUR diagram 1 Totaal aantal afgelegde kilometers door de Nederlandse bevolking per soort vervoermiddel in miljarden kilometers [FIGUUR: Een staafdiagram met op de x-as verschillende vervoersmiddelen (auto (als bestuurder), auto (als passagier), trein, bus/tram/metro, brom-/snorfiets, fiets, lopen, overig) en op de y-as het aantal afgelegde kilometers in miljarden. Er zijn twee staven per vervoersmiddel, een donkergrijze en een lichtgrijze. De legenda geeft aan dat de donkergrijze staaf het jaar 1985 weergeeft en de lichtgrijze staaf het jaar 2001. Bij 'auto (als bestuurder)' is de staaf voor 2001 significant hoger dan voor 1985. Bij 'auto (als passagier)' is de staaf voor 2001 iets hoger dan voor 1985. Bij 'trein' zijn beide staven vergelijkbaar. Bij 'bus/tram/metro' zijn beide staven laag en vergelijkbaar. Bij 'brom-/snorfiets' zijn beide staven zeer laag en vergelijkbaar. Bij 'fiets' zijn beide staven vergelijkbaar, met 2001 iets hoger. Bij 'lopen' zijn beide staven laag en vergelijkbaar. Bij 'overig' zijn beide staven laag en vergelijkbaar.] Legenda: 1985 2001 In 16 jaar tijd, van 1985 tot 2001, is het aantal afgelegde kilometers per auto 'als bestuurder' veel meer gestegen dan per auto 'als passagier' (zie diagram 1). Dit betekent dat er dus meer mensen alleen in de auto rijden. 1p O 17 Angela uit klas 4 VMBO zegt: “Deze toename komt vooral door het dagelijkse woon-werkverkeer.” Judith uit dezelfde klas, is het hier niet mee eens. Zij zegt: “Deze toename komt vooral door mensen die dagelijks de boodschappen gaan doen met hun auto.” → Welke leerling geeft het juiste antwoord? 2p O 18 Het aantal afgelegde kilometers per trein is in 16 jaar bijna verdubbeld (zie diagram 1). Toch wil of kan niet iedereen met de trein naar het werk reizen. Bij een aantal beroepen is een auto nodig voor het werk. → Geef hiervan twee voorbeelden. 1 ................................................ ................................................ 2 ................................................ ................................................ 400030-2-637o 10 ga naar de volgende pagina → ### Pagina 11 1p • 19 De Nederlandse regering wil juist dat er meer mensen samen in een auto naar het werk rijden. Daarom maakt de regering reclame voor A carpoolen. B kortere werkdagen. C spitsstrookrijden. D thuiswerken. 400030-2-6370 11 ga naar de volgende pagina ### Pagina 12 foto 4 De ICE [FIGUUR: Een hogesnelheidstrein, de ICE, rijdt over een viaduct, omringd door bomen en bovenleidingmasten.] tekst 2 NIEUWE TIJDEN, NIEUW VERVOER Vliegensvlug naar Frankfurt U bladert languit weggezakt in een leren stoel de krant door. Dan belt uw secretaresse. Of u nog even die documenten kunt faxen. Uw collega tegenover u kijkt op van haar boek. Ze vraagt wat er aan de hand is. "Niks. Kom we gaan naar het restaurant", antwoordt u opgewekt. "De fax staat toch vlakbij het restaurant". Terwijl u met zo'n 300 kilometer per uur langs de auto's op de Autobahn scheert, vertelt een stem door de luidspreker dat u over een klein uurtje in Frankfurt bent. 1p ● 20 De bovenstaande tekst (tekst 2) uit een advertentie voor de nieuwe ICE-verbinding naar Frankfurt is vooral bedoeld voor A toeristen die in Duitsland op vakantie gaan. B toeristen die naar het buitenland op vakantie gaan. C mensen die op zakenreis gaan. D mensen die geen fax hebben. 400030-2-6370 12 ga naar de volgende pagina ### Pagina 13 kaart 4 Deel van Duitsland [FIGUUR: Kaart van een deel van Duitsland met de steden Keulen, Frankfurt, en de rivieren Rijn en Sieg. Een ICE-spoorlijn is aangegeven met tunnels en bruggen. Een kleine kaart van Duitsland toont de locatie van het weergegeven gebied.] Legenda: ICE-spoorlijn luchthaven brug tunnel rivier 100-200 m 200-500 m 500-1000 m ligging kaartfragment 0 20 40 km 0 150 300 km 1p O 21 Kaart 4 laat de nieuwe ICE-spoorlijn zien tussen Keulen en Frankfurt. Voor deze nieuwe ICE-spoorlijn, met een lengte van 177 km, moeten 30 tunnels en 18 spoorbruggen worden gebouwd. Op kaart 4 staan er enkele aangegeven. -> Geef met behulp van kaart 4 een reden voor deze tunnels of bruggen. 400030-2-637o 13 ga naar de volgende pagina ### Pagina 14 kaart 5 Deel van de Hogesnelheidslijn (HSL) in Nederland [FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland met steden zoals Den Haag, Leiden, en Rotterdam, en de Hogesnelheidslijn (HSL) aangegeven met een dikke zwarte lijn. De legenda bevat symbolen voor halteplaatsen (cirkel), HSL (dikke lijn), stad (grauw gebied met blokjes), tunnel (gestreepte lijn), brug (golflijn met twee cirkels) en rivier/kanaal (golflijn).] 1p O 22 Kaart 5 laat zien dat ook in Nederland bij de aanleg van de HSL op enkele plaatsen tunnels worden gebouwd. -> Geef een reden waarom ook in Nederland op enkele plaatsen tunnels worden gebouwd. tabel 1 Internationale reistijden (nu met de bus, straks met de HSL) Internationale reistijden | nu met de bus | straks met de HSL ------- | -------- | -------- Amsterdam – Barcelona | 14.20 uur | 7.15 uur 2p O 23 De HSL zal vooral de reistijden op de langere afstanden flink verkorten. De reistijd van Amsterdam naar Barcelona zal bijna gehalveerd worden van ruim 14 uur naar ruim 7 uur. Herman en Walter gaan al jarenlang met de bus op vakantie naar Barcelona. Dat duurde ruim 14 uur. Herman wil volgend jaar liever met de HSL naar Barcelona gaan en niet meer met de bus. -> Geef twee redenen waarom Herman met de HSL wil gaan. 1 2 400030-2-637o 14 ga naar de volgende pagina ### Pagina 15 kaart 6 Nieuwe verbindingsweg de A5 [FIGUUR: Kaart van een gebied met wegen, plaatsen als Haarlem, Hoofddorp, Amsterdam, Amstelveen, Uithoorn en Aalsmeer. Verschillende wegen zijn gemarkeerd met nummers en letters, waaronder A4, A5 en A9. Een legenda geeft de betekenis van verschillende symbolen en nummers weer, zoals stedelijk gebied, aankomst- en vertrekhallen, water, bestaande baan, mogelijke nieuwe banen en specifieke baannamen met nummers 1 tot en met 7.] Legenda: stedelijk gebied aankomst- en vertrek-hallen water bestaande baan mogelijke nieuwe banen 1 Buitenveldertbaan 2 Aalsmeerbaan 3 Kaagbaan 4 Zwanenburgerbaan 5 Vijfde baan 6 6P 7 Parallelle Kaagbaan 1p ● 24 De A5 is een nieuwe verbindingsweg tussen de A4 en de A9 (zie kaart 6). Dit is vooral aantrekkelijk voor automobilisten die vanaf de A4 naar A Amsterdam moeten. B Haarlem moeten. C Schiphol moeten. 1p ● 25 Op kaart 6 staan drie knooppunten aangegeven met de letters X, Y en Z. Bij welk knooppunt zal het door de aanleg van de A5 minder druk worden? A bij knooppunt X B bij knooppunt Y C bij knooppunt Z 2p O 26 In het voorjaar van 2003 werd op Schiphol de 5de baan in gebruik genomen. Over een 6de en 7de baan wordt nagedacht. Hieronder staan twee uitspraken over deze twee nieuwe banen. 1 Dankzij deze twee nieuwe banen kan Schiphol beter concurreren met andere luchthavens. 2 Door deze twee nieuwe banen heeft een groter gebied last van geluidshinder. → Geef aan of de uitspraken juist zijn of onjuist. Omcirkel hieronder achter de cijfers 1 en 2 juist of onjuist. 1 juist / onjuist 2 juist / onjuist 400030-2-637o 15 ga naar de volgende pagina ### Pagina 16 figuur 6 Mogelijke containerterminal in de Westerschelde bij Vlissingen (WCT) [FIGUUR: Luchtfoto van een containerterminal aan het water met schepen en veel containers opgesteld.] In 2002 werd een plan gemaakt voor een containerterminal in de Westerschelde (WCT). Op figuur 6 is deze containerterminal getekend. kaart 7 Deel van Zeeland [FIGUUR: Kaart van een deel van Zeeland met steden, wegen, een spoorlijn, de Westerschelde en een geplande containerterminal (WCT) aangegeven. Een ingekaderd deel van de kaart is weergegeven in een kleiner kader rechtsonder met de aanduiding "Ligging kaartfragment".] Legenda: spoorweg autoweg geplande container- terminal (WCT) Ligging kaartfragment 27 De verwachting is dat bij de containerterminal veel containers zullen worden overgeladen. Voor wie zijn deze containers vooral bestemd (zie kaart 7)? A alleen voor Vlissingen B alleen voor Zeeland C alleen voor Nederland D voor Nederland en België 400030-2-637o 16 ga naar de volgende pagina ### Pagina 17 1p O 28 Een bedrijf dat containers laadt en lost wordt een stuwadoorsbedrijf genoemd. Zo'n groot stuwadoorsbedrijf uit Antwerpen wil, als het plan doorgaat, het bedrijf verplaatsen naar de nieuwe containerterminal bij Vlissingen. → Welk voordeel kan deze mogelijke containerterminal voor dit bedrijf hebben? 1p O 29 → Voor welke Nederlandse haven kan deze mogelijke containerterminal een concurrent worden? 400030-2-637o 17 ga naar de volgende pagina —> ### Pagina 18 kaart 8 Het Amsterdamse havengebied [FIGUUR: Kaart met de Noordzee, het Noordzeekanaal, Velsen-Noord, IJmuiden, Haarlem, Amsterdam en het IJ. Er is een legenda voor havengebied, weg, spoorweg en sluis. Een schaalbalk is zichtbaar.] Legenda: havengebied weg spoorweg sluis 2p O 30 Hieronder staan twee uitspraken over kaart 8. 1 Zeeschepen moeten eerst door sluizen om in de Amsterdamse haven te komen. 2 Als je vanuit Het IJ naar IJmuiden vaart, ga je in oostelijke richting. → Geef aan of de uitspraken juist zijn of onjuist. Omcirkel hieronder achter de cijfers 1 en 2 juist of onjuist. 1 juist / onjuist 2 juist / onjuist 400030-2-6370 18 ga naar de volgende pagina ### Pagina 19 foto 5 Het lossen van goederen [FIGUUR: Luchtfoto van een haven met grote opslagtanks en een schip dat aanmeert.] foto 6 Het lossen van goederen [FIGUUR: Detail van een kraan die bulkgoed (zand of graan) lost in een schip.] foto 7 Het lossen van goederen [FIGUUR: Haven met kranen, een schip en een heftruck die goederen verplaatst.] 1p ● 31 Op deze foto's zie je drie soorten goederen die gelost worden in de Rotterdamse haven. Op welke foto worden stukgoederen gelost? A foto 5 B foto 6 C foto 7 1p ● 32 Op welke foto wordt aardolie gelost? A foto 5 B foto 6 C foto 7 400030-2-637o* 19 einde ■