# Eindexamen Aardrijkskunde VMBO-BB 2003 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vmbo-bb/aardrijkskunde/2003/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examenopgaven VMBO-BB
2003
tijdvak 1
woensdag 21 mei
13.30 - 15.00 uur
AARDRRIJKSKUNDE CSE BB
Bij dit examen hoort een uitwerkboekje.
Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 40 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten maximaal behaald kunnen worden.
300005-637o

### Pagina 2

OMGAAN MET NATUURLIJKE HULPBRONNEN

De kringlopen van het water
figuur 1
[FIGUUR: Diagram van de waterkringloop boven een oceaan met pijlen die verdamping en neerslag aangeven.]

figuur 2
[FIGUUR: Diagram van de waterkringloop boven land met een berg, bomen, wolken en sneeuwval, met pijlen die verschillende stadia van de waterkringloop aangeven.]

1p O 1 In figuur 1 en in figuur 2 zie je de kringlopen van het water.
Het zijn twee verschillende kringlopen: de korte kringloop en de lange kringloop.
-> Welke kringloop is de lange kringloop: figuur 1 of figuur 2?
Omcirkel in het uitwerkboekje figuur 1 of figuur 2.

300005-637o 2 ga naar de volgende pagina


### Pagina 3

1p 2 De totale hoeveelheid zoet water op aarde is 100%.
Een klein deel hiervan zit in de lucht als waterdamp.
De rest bevindt zich
- in de bodem.
- in de meren en de rivieren.
- in de poolkappen en de gletsjers.
Waar zit het grootste deel van deze 100% zoet water?
A in de bodem
B in de meren en de rivieren
C in de poolkappen en de gletsjers

2p O 3 Het waterverbruik is de laatste 50 jaar sterk toegenomen.
→ Geef hiervoor twee redenen.

300005-637o 3 ga naar de volgende pagina


### Pagina 4

foto 1
Vervuild water in een rivier dat van fabrieken afkomt.

[FIGUUR: Een brede rivier met vervuild water en fabrieksgebouwen op de oever.]

foto 2
Kinderen halen water.

[FIGUUR: Twee kinderen, een jongen en een meisje, dragen emmers water aan een stok over hun schouder.]

1p O 4 Foto 1 en foto 2 hebben te maken met de kwaliteit van het water en de hoeveelheid
water.
→ Welke foto heeft duidelijk te maken met de kwaliteit van het water: foto 1 of
foto 2?
Omcirkel in het uitwerkboekje foto 1 of foto 2.

1p O 5 De mens kan invloed hebben op de kwaliteit van het water.
→ Geef een voorbeeld hoe de mens invloed kan hebben op de kwaliteit van het
water.

300005-637o 4 ga naar de volgende pagina


### Pagina 5

kaart 1
Turkije
[FIGUUR: Kaart van Turkije met aangrenzende gebieden en de rivieren Eufraat en Tigris. Markeringen voor Istanbul, Ankara en een gebied gemarkeerd met P. Legenda toont "irrigatieproject" en "Atatürkstuwdam". Een schaalbalk is aanwezig.]
Legenda:
irrigatieproject
P Atatürkstuwdam

1p O 6 De grootste stuwdam in de rivier de Eufraat is de Atatürkstuwdam.
Deze stuwdam ligt in het zuiden van Turkije, in een irrigatieproject (zie kaart 1).
Irak is niet blij met deze stuwdam.
→ Geef hiervoor een reden.

kaart 2
Neerslag in Turkije
[FIGUUR: Kaart van Turkije met verschillende grijstinten en stippelpatronen die neerslaghoeveelheden weergeven. Legenda toont "minder dan 400 mm", "400-600 mm", "600-1000 mm" en "meer dan 1000 mm". Een markering P is aanwezig.]
Legenda:
minder dan 400 mm
400-600 mm
600-1000 mm
meer dan 1000 mm
P Atatürkstuwdam

1p • 7 Kaart 2 laat de verdeling van de neerslag over Turkije zien.
Welk deel van Turkije heeft de minste neerslag?
A het midden
B het noorden
C het oosten
D het zuiden

1p O 8 Gebruik kaart 1 en kaart 2.
→ Leg uit waarom het goed is dat op plaats P in de rivier de Eufraat een stuwdam
is gebouwd.
5 ga naar de volgende pagina

300005-637o

### Pagina 6

foto 3
Druppel-irrigatie met behulp van een slang in Pica, Chili

[FIGUUR: Een foto toont rijen jonge bomen in een droog, zanderig landschap met een grijze slang die langs de grond loopt en water levert aan de basis van de bomen. Er is een klein betonnen reservoir zichtbaar.]

foto 4
irrigatie in Egypte

[FIGUUR: Een foto toont een grote, flexibele slang die water uit een rivier pompt naar een veld met palmbomen. Een pomp is zichtbaar aan de waterkant.]

1p O 9 Het is verstandig om het weinige water dat er is zuinig te gebruiken.
Op foto 3 en op foto 4 zie je twee verschillende manieren van irrigatie.
Bij de ene manier wordt veel meer water gebruikt dan bij de andere manier.
→ Welke manier van irrigatie is het beste als je kijkt naar het zuinige gebruik van
water?
Omcirkel in je uitwerkboekje foto 3 of foto 4.

300005-637o 6 ga naar de volgende pagina


### Pagina 7

kaart 3
Egypte met de Nijl
[FIGUUR: Kaart van Egypte met de Nijl, de Middellandse Zee, de Rode Zee, de Sinaï, en omringende landen zoals Jordanië en Saoedi-Arabië. Er is ook een kleinere kaart met de ligging van Egypte in Afrika. Een legenda toont een stuwdam en landsgrenzen. Schaalbalken zijn aanwezig.]
1p O 10 De Nijl is een lange rivier.
Hij onspringt in het oosten van Afrika.
Het laatste stuk van de Nijl ligt in Egypte (zie kaart 3).
Onderweg in Egypte raakt de Nijl een groot deel van zijn water kwijt.
→ Waarom raakt de Nijl onderweg in Egypte een groot deel van zijn water kwijt?

1p ● 11 Ten noorden van Cairo ligt de delta van de Nijl.
Het is een belangrijk gebied voor de landbouw. De landbouw is in dit gebied voor
een groot deel afhankelijk van het water van de Nijl.
De aanleg van het Nassermeer heeft echter gevolgen voor het water van de Nijl in
deze delta.
Welk letter geeft het juiste antwoord?
A Alleen de hoeveelheid van het water van de Nijl is minder geworden.
B Alleen de kwaliteit van het water van de Nijl is minder geworden.
C De kwaliteit van het water én de hoeveelheid van het water van de Nijl zijn
minder geworden.

2p O 12 Nederland is een land waar het regelmatig regent.
Sommige mensen vinden het wel eens teveel regenen.
Toch dreigen bepaalde gebieden in Nederland te verdrogen.
Hieronder staan twee mogelijke oorzaken van de verdroging van bepaalde
gebieden:
1 Het regent in Nederland alleen in de herfst en de winter.
2 Voor drinkwater wordt steeds meer grondwater gebruikt.
→ De cijfers 1 en 2 staan in het uitwerkboekje.
Omcirkel achter de cijfers juist of onjuist.

2p O 13 Een Nederlander gebruikt gemiddeld 130 liter water per dag.
Het gebruik kan minder.
→ Geef twee manieren om het dagelijkse waterverbruik te verminderen.

300005-637o 7 ga naar de volgende pagina


### Pagina 8

1p 14 Er zijn verschillende manieren om aan drinkwater te komen.
Dat kan bijvoorbeeld door
1 stuwdammen aan te leggen.
2 van zeewater drinkwater te maken.
3 grondwater en oppervlaktewater te gebruiken.
Op welke manier komen wij in Nederland vooral aan ons drinkwater?
A manier 1
B manier 2
C manier 3
tekst 1
[FIGUUR: Een kader met de titel "De kwaliteit van het Maaswater is niet echt verbeterd".]
ROTTEDAM
De kwaliteit van het Maaswater is nog niet goed genoeg.
Er zit nog te veel cadmium en fosfaat in.
Het aantal lozingen door vervuilers is verminderd.
Maar de waterkwaliteit is niet echt verbeterd.
1p 15 Een goede kwaliteit van het Maaswater is voor ons allemaal belangrijk.
Er zijn ook bedrijven die graag een goede kwaliteit willen.
Welk bedrijf heeft het meeste belang bij een goede kwaliteit van het Maaswater?
A een betonfabriek
B een drinkwaterbedrijf
C een elektriciteitscentrale
300005-637o 8 ga naar de volgende pagina

### Pagina 9

kaart 4
Zuid-Limburg
[FIGUUR: Kaart van Zuid-Limburg met de Maas, de grens met België en Duitsland, en de steden Roermond, Sittard, Heerlen, Maastricht en Kerkrade weergegeven. De legenda toont de betekenis van de gestippelde lijn (grens) en de grijze vakken (stedelijk gebied). Een schaalbalk is ook aanwezig.]
1p ● 16 De kwaliteit van het Maaswater is volgens tekst 1 niet verbeterd.
Wie is de grootste vervuiler van het Maaswater (zie kaart 4)?
A de industrie in België
B de industrie in Duitsland
C de industrie in Nederland
1p ○ 17 In Nederland wordt een groot deel van het rioolwater gezuiverd.
Sinds 1970 heeft men in Nederland steeds meer waterzuiveringsinstallaties gebouwd.
→ Waarom was het nodig steeds meer waterzuiveringsinstallaties te bouwen?
300005-637o 9 ga naar de volgende pagina

### Pagina 10

TRANSPORT EN INFRASTRUCTUUR
kaart 5
Het Ruhrgebied in Duitsland
Legenda:
haven
hoogovens
[FIGUUR: Kaart van het Ruhrgebied in Duitsland met de rivier de Rijn, steden als Wesel, Bottrop, Oberhausen, Duisburg, Essen, Bochum en Dortmund, en de aanduiding van havens en hoogovens. Er is een X gemarkeerd in de buurt van Bottrop.]

kaart 6
Een deel van het stroomgebied van de Rijn in Duitsland
[FIGUUR: Kaart van een deel van het stroomgebied van de Rijn in Duitsland, met de rivieren Rijn, Lippe, Ruhr en Möhne. Steden als Wesel, Duisburg, Düsseldorf, Essen, Wuppertal, Keulen, Bonn, Koblenz, Siegen en Lahn zijn aangegeven. Een rechthoek markeert het Ruhrgebied.]
Legenda:
Het Ruhrgebied in
Duitsland (zie kaart 5)
0 13 26 km
0 300 600 km

1p ● 18 Kaart 5 geeft een overzicht waar in het Ruhrgebied hoogovens staan.
In de hoogovens wordt ijzererts gesmolten.
Alle hoogovens staan langs de rivier de Rijn.
Op kaart 5 is de naam van een zijrivier van de Rijn vervangen door de letter X.
Gebruik bij je antwoord kaart 6.
De rivier aangegeven met de letter X in kaart 5 is de
A Lippe.
B Möhne.
C Ruhr.
D Wupper.

300005-637o 10 ga naar de volgende pagina


### Pagina 11

1p 19 Een groot deel van het ijzererts dat de Duitse hoogovens gebruiken, wordt met binnenvaartschepen over de Rijn aangevoerd.
Via welke haven wordt dit ijzererts vooral aangevoerd?
A Amsterdam
B Antwerpen
C IJmuiden
D Rotterdam

kaart 7
Europa staatkundig
[FIGUUR: Kaart van Europa met rivieren, zeestraten en landsgrenzen. Belangrijke rivieren zoals Rijn, Waal, Main, Donau en Main-Donaukanaal zijn aangegeven. Grenzen van landen zoals Nederland, Duitsland, Polen, Tsjechië, Slowakije, Oostenrijk, Hongarije, Roemenië, Joegoslavië, Kroatië, Macedonië, Albanië en Italië zijn getekend. Ook de Middellandse Zee, Zwarte Zee en Straat van Gibraltar zijn zichtbaar. Een schaalbalk is aanwezig.]
Legenda:
1 Kroatië
2 Bosnië-Hercegovina
3 Joegoslavië
4 Macedonië
5 Albanië
6 Slovenië

1p 20 Een binnenschip brengt een lading graan van Rotterdam naar Roemenië.
Het schip vaart via de Waal, de Rijn, de Main, het Main-Donaukanaal en de Donau (zie kaart 7).
Wat is de juiste volgorde van Europese landen waar dit schip doorheen vaart op weg naar Roemenië?

1 2 3
A Duitsland Oostenrijk Hongarije
B Duitsland Tsjechië Hongarije
C Oostenrijk Kroatië Joegoslavië
D Oostenrijk Slovenië Joegoslavië

1p O 21 Sinds enige jaren is het Main-Donaukanaal klaar.
→ Geef een reden waarom transportbedrijven de voorkeur zullen geven aan de route via de Rijn en de Donau en niet via de Straat van Gibraltar en de Middellandse Zee.

300005-637o 11 ga naar de volgende pagina

### Pagina 12

kaart 8
Drukte op de Nederlandse wegen in 1999

[FIGUUR: Een kaart van Nederland met wegen aangegeven met verschillende diktes en kleuren, die de verkeersdrukte in 1999 weergeven. Er is een legenda met verkeersdrukte en een lijst met de top-10 van files.]

Legenda:
gemiddeld aantal motorvoertuigen
per werkdag, 1999

0 - 10000
10000 - 20000
20000 - 40000
40000 - 60000
60000 - 100000
100000 of meer

de "top-10" van files
in Nederland
1. A8 Kp. Coenplein
2. A2 Culemborg
3. A2 Kp. Oudenrijn
4. A13 Kp. Kleinpolderplein
5. A9 Badhoevedorp
6. A27 Kp. Lunetten
7. A2 Nieuwegein
8. A2 Kp. Everdingen
9. A10 Coentunnel
10. A13 Kp. Vrijenban

Kp = knooppunt

1p • 22 In welk deel van Nederland komen de meeste files voor op werkdagen
(zie kaart 8)?
A Noord-Nederland
B Oost-Nederland
C West-Nederland
D Zuid-Nederland

1p • 23 Bij welke grote stad waren in 1999 de meeste files van de "top-10" van files in Nederland
(zie kaart 8)?
A Amsterdam
B Eindhoven
C Rotterdam
D Utrecht

300005-6370 12 ga naar de volgende pagina


### Pagina 13

kaart 9
Deel van Noordwest-Europa
[FIGUUR: Een kaart van een deel van Noordwest-Europa met de steden Londen, Amsterdam, Antwerpen en Bremen. Er is ook een schaalbalk met 0, 125 en 250 km.]

24 Rotterdam wil wereldhaven nummer 1 blijven.
Daarom kwam het Rotterdamse havenbedrijf in 1998 met een plan voor uitbreiding.
Het Rotterdamse havenbedrijf wil zo haar concurrentiepositie verbeteren.
Welke containerhaven is op dit moment de grootste concurrent van Rotterdam
(zie kaart 9)?
A Amsterdam
B Antwerpen
C Bremen
D Londen

25 Steeds meer goederen worden vervoerd in containers.
Het vervoer van goederen in containers heeft veel voordelen.
→ Noem een voordeel van het gebruik van containers.

300005-637o 13 ga naar de volgende pagina

### Pagina 14

ka_art 10
De IJzeren Rijn

[FIGUUR: Kaart van een deel van Nederland, België en Duitsland met spoorlijnen en rivieren.]

Legenda:
ーーー trace IJzeren Rijn
ーーー A67-variant

1p O 26 Veel goederen worden vervoerd naar het Ruhrgebied.
Dit gebeurt nu vooral met binnenvaartschepen en met vrachtauto's.
De IJzeren Rijn is een oude spoorlijn tussen Antwerpen en het Ruhrgebied in Duitsland
(zie kaart 10).
Er is een plan om deze spoorlijn te vernieuwen en daarna te gebruiken voor
goederenvervoer.
→ Geef een voordeel van het goederenvervoer per trein als je het vergelijkt met een
vrachtauto.

1p O 27 → Geef een nadeel van het goederenvervoer per trein als je het vergelijkt met een
vrachtauto.

1p O 28 De milieubeweging is tegen de aanleg van de IJzeren Rijn.
Zij is voorstander van een nieuwe spoorlijn.
Dit wordt de A67-variant genoemd (zie kaart 10).
De Belgische regering is echter tegen de A67-variant.
→ Met wie ben jij het eens?
Kies voor de milieubeweging of voor de Belgische regering.
Omcirkel in het uitwerkboekje de milieubeweging of de Belgische regering en
geef een reden voor je keuze.

300005-637o 14 ga naar de volgende pagina


### Pagina 15

kaart 11
Transport van aardolie

[FIGUUR: Wereldkaart met pijlen die de transportroutes van aardolie aangeven vanuit verschillende productiegebieden naar consumptiegebieden, met labels voor landen en hoeveelheden in miljoenen ton. Een legenda toont de betekenis van de gekleurde gebieden (aardolieproductie) en de pijlen (route van aardolietransport). Er is ook een schaalbalk voor de afstand in kilometers.]

Legenda:
aardolieproductie in miljoen ton (1999) route van aardolietransport

1p 29 De aardolie die in Rotterdam wordt aangevoerd, komt vooral uit
A Algerije.
B Midden-Oosten.
C Nigeria.
D Venezuela.

1p 30 Op kaart 11 staan twee routes naar Europa aangegeven met de letters P en Q.
Mammoettankers volgen route P.
→ Waarom kunnen de mammoettankers niet via route Q naar Europa varen?

300005-637o 15 ga naar de volgende pagina

### Pagina 16

kaart 12
Veranderingen in de provincie X

[FIGUUR: Kaart met de provincie X, met steden zoals Dordrecht, Breda, Tilburg, Roosendaal, Etten-Leur, Antwerpen en België. Er zijn verschillende genummerde wijzigingen aangegeven: 1. Verbreding A16, 2. Doortrekken A4, 3. Aanleg HSL, 4. Aanleg nieuwe spoorlijn (lijn 11). Een schaalbalk is aanwezig.]

Legenda:
① Verbreding A16
② Doortrekken A4
③ Aanleg HSL
④ Aanleg nieuwe
spoorlijn (lijn 11)

31 In de titel en op kaart 12 is met de letter X een deel van een Nederlandse provincie
aangegeven.
In welke provincie staat de letter X?
A Limburg
B Noord-Brabant
C Zeeland
D Zuid-Holland

32 Op kaart 12 staan vier veranderingen aangegeven.
Deze vier veranderingen leiden tot een verbetering van
A de goederen Overslag.
B de infrastructuur.
C het achterland.

33 De aanleg van de HSL (Hogesnelheidslijn) in de buurt van Breda (zie kaart 12).
Over de komst van de HSL zijn de meningen verdeeld.
De volgende uitspraken worden vaak gehoord in verband met de aanleg van de HSL:
- de HSL zal extra geluidsoverlast geven
- wij kunnen niet meer uitbreiden richting Etten-Leur
- de aanleg zorgt voor extra werkgelegenheid
Deze uitspraken zijn - in willekeurige volgorde - gedaan door de volgende groepen:
X de aannemersbedrijven
Y de bewoners van Breda-West
Z het gemeentebestuur van Breda
Kies twee van de groepen: aannemersbedrijven, gemeentebestuur of bewoners en zet
achter elke groep welke uitspraak zij deden.

300005-637o 16 ga naar de volgende pagina

### Pagina 17

foto 5
Wereldberoemde laad- en loskranen
[FIGUUR: Foto van havenkranen en een vrachtschip in een haven.]
kaart 13
Nederland
[FIGUUR: Kaart van Nederland met de locaties van Den Helder, Den Haag en Rotterdam.]
0 30 60 km
1p 34 Foto 5 laat een voorbeeld zien van de wereldberoemde laad- en loskranen in Nederland.
Bij welke stad in Nederland is deze foto gemaakt? (zie kaart 13)?
A Den Haag
B Den Helder
C Rotterdam
D Zwolle
300005-6370
17 ga naar de volgende pagina

### Pagina 18

kaart 14
Schiphol
[FIGUUR: Kaart van Schiphol en omgeving met verschillende wegen, spoorlijnen en gebouwen. Een legenda toont symbolen voor spoorwegen, autosnelwegen en andere belangrijke wegen.]
Legenda:
— spoorweg met NS-station
— spoorweg met metrostation
— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — —

### Pagina 19

kaart 15
Deel van Europa
[FIGUUR: Kaart van een deel van Europa met de steden Amsterdam, Brussel, Frankfurt en Malaga aangegeven.]
1p 36 Eén van de grootste luchthavens in Europa en ook een belangrijke concurrent van
Schiphol in Europa is (zie kaart 15)
A de luchthaven van Brussel.
B de luchthaven van Frankfurt.
C de luchthaven van Malaga.
300005-6370* 19 einde ■