# Eindexamen Wiskunde B HAVO 2007 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/wiskunde-b/2007/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2007
tijdvak 1
woensdag 30 mei
13.30 - 16.30 uur
wiskunde B1
Dit examen bestaat uit 20 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening vereist is, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
700023-1-0530

### Pagina 2

De wet van Moore

Eén van de belangrijkste onderdelen van de computer is de chip. Een chip is
een elektronische schakeling die uit vele duizenden transistors bestaat. Toch is
een chip niet groter dan een paar vierkante millimeter.
foto
[FIGUUR: Een sterk vergrote foto van een computerchip.]
In 1961 maakte men de eerste experimentele chip, bestaande uit 4 transistors.
Deze chip zie je sterk vergroot in de foto hierboven. Gordon Moore was een van
de mensen die bij het ontwerp van de chip betrokken waren. In 1965 voorspelde
hij dat het aantal transistors per chip exponentieel zou gaan groeien. Deze
voorspelling werd bekend als de wet van Moore.
Tot nu toe is gebleken dat er per twee jaar ongeveer een verdubbeling van het
aantal transistors op één chip optreedt. De formule voor de wet van Moore die
hierbij hoort, is:
$A=4 \cdot 2^{\frac{1}{2} t}$
Hierin is $A$ het aantal transistors op één chip en $t$ het aantal jaren vanaf 1961.
3p 1 Bereken uit hoeveel transistors één chip in 1975 volgens deze formule bestond.

700023-1-053o
2
lees verder ►►►

### Pagina 3

```json
{
  "page_type": "opgaven",
  "exam_info": {},
  "figures": [],
  "keywords": "transistor, chip, wet van Moore, miniaturisering, dichtheid, processor, Intel, oppervlakte, formule"
}
```

### Pagina 4

Lichaamslengtes van mannen en vrouwen
Lange mensen hebben vaak problemen om kleding, schoenen en meubilair in de
juiste maat te vinden. Om iets te doen aan problemen van lange mensen is in
1958 de Club van Lange Mensen opgericht. ledere vrouw van 1,80 meter of
langer en iedere man van 1,90 meter of langer kan lid van deze club worden.
De lengte van de Nederlandse mannen en vrouwen kan worden benaderd met
een normale verdeling. In 2004 gold voor mannen een gemiddelde van 181 cm
en een standaardafwijking van 7,5 cm. Voor vrouwen was het gemiddelde
169 cm en de standaardafwijking 6,7 cm.
lemand beweert dat het percentage van alle Nederlandse mannen dat in 2004
lid kon worden van de Club van Lange Mensen groter is dan het percentage
Nederlandse vrouwen dat lid kon worden van deze club.
5p 5 Onderzoek met een berekening of deze bewering klopt.
Om klachten te voorkomen bij het werken met een beeldscherm, moet de
werkplek per individu correct ingericht zijn. Tabel 1 geeft een richtlijn voor het
instellen van de juiste hoogte van stoel en bureaublad.
tabel 1
Lichaamslengte
(cm)
Bureau: hoogte
werkvlak (cm)
Stoel: hoogte
zitting (cm)
200
195
190
185
180
175
170
165
160
155
150
82
80
78
76
74
72
70
68
66
64
62
54
53
51
50
49
47
46
44
43
42
41
Hieronder is in een schets een en ander zichtbaar gemaakt.
min. 50 cm
beeld-
scherm
instelbaar
62-82 cm
vast
75 cm
instelbaar
41-54 cm
min. 80 cm
700023-1-0530
4
lees verder

### Pagina 5

Het bureaublad kan instelbaar zijn of vast. Een vast bureaublad is meestal
75 cm hoog. Hierbij is vooral rekening gehouden met de gemiddelde lengte van
de Nederlandse man.
Ga er bij de volgende vraag van uit dat er nog redelijk gewerkt kan worden aan
een bureaublad dat 5 cm hoger of lager is dan de richtlijn in tabel 1.
Voor hoeveel procent van de Nederlandse vrouwen in 2004 was een bureaublad
op 75 cm hoogte echt te hoog?
6p 6
In de loop van de afgelopen jaren is de gemiddelde lengte van de Nederlanders
voortdurend toegenomen. Ook in 1989 was de lengte normaal verdeeld, maar de
gemiddelde lengte van de Nederlandse vrouw was toen 166 cm, terwijl in dat
jaar 89,8% van hen korter was dan 175 cm.
Bereden de standaardafwijking van deze normale verdeling. Geef het antwoord
in cm, afgerond op één decimaal.
4p 7
In 2004 werd de lengte van 500 willekeurig gekozen Nederlandse vrouwen
tussen de 20 en 40 jaar gemeten. De lengte werd telkens afgerond op hele cm.
In tabel 2 is van de resultaten een klassenindeling gemaakt.
tabel 2
Klasse
nummer
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Vanaf
152,5
tot
157,5
Vanaf
157,5
tot
162,5
Vanaf
162,5
tot
167,5
Vanaf
167,5
tot
172,5
Vanaf
172,5
tot
177,5
Vanaf
177,5
tot
182,5
Vanaf
182,5
tot
187,5
Vanaf
187,5
cm
Aantal
vrouwen
4
16
56
104
155
102
51
11
1
Percentage
vrouwen
0,8
3,2
11,2
20,8
31,0
20,4
10,2
2,2
0,2
4p
8
Uit deze groep van 500 vrouwen wordt een willekeurig viertal gekozen.
Bereken de kans dat twee van de vier uit klasse 5 afkomstig zijn.
700023-1-0530
5
lees verder

### Pagina 6

Mobiele telefoon
Een mobiele telefoon werkt op een batterij. Zo’n telefoon kan vrij lang aanstaan
als je niet belt. De maximale tijd dat de mobiele telefoon aan kan staan zonder
gebruikt te worden, heet de stand-by-tijd. Als je wel belt, verbruikt de telefoon
meer energie. De batterij is dan sneller leeg.
figuur
vitafone NL
Menu
Namen
Bij een telefoon op stand-by-stand met een moderne batterij wordt het
spanningsverloop benaderd door de formule $V=3,31+\frac{21}{t-148}$.
Hierin is V de spanning van de batterij in Volt en t de tijd in uur.
Op tijdstip $t=0$ is de batterij vol.
De telefoon staat vanaf het ogenblik waarop de batterij net helemaal is
opgeladen stand-by totdat de spanning tot 0 is gedaald. In minuten nauwkeurig
is deze stand-by-tijd gelijk aan 141 uur en 39 minuten.
3p
9
Laat dit met een berekening zien.
700023-1-05300
6
lees verder

### Pagina 7

De spanning die de batterij levert, kun je aan de rechterkant van het scherm
aflezen. Als de batterij vol is, staan alle blokjes (nummers 1 t/m 4) aan. Zie de
figuur.
Bij een volle batterij bedraagt de spanning ongeveer 3,2 Volt.
Het aantal zichtbare blokjes wordt bepaald door het percentage van de
maximale spanning. Als het percentage minder dan 75% bedraagt, kan er niet
meer getelefoneerd worden en zijn alle blokjes uit. Zie onderstaande tabel.
tabel
blokjes die zichtbaar zijn
percentage van de
maximale spanning
1, 2, 3, 4
100-97
2, 3, 4
97-94
3, 4
94-88
4
88-75
geen
75-0
lemand laadt de batterij helemaal op. Vervolgens legt hij de telefoon in de
stand-by-stand weg. De telefoon wordt niet gebruikt. Na verloop van tijd gaat
blokje nummer 1 uit. Een tijd nadat blokje nummer 1 is uitgegaan, gaat
blokje nummer 2 uit. Juist op dat moment pakt hij de telefoon, ziet blokje
nummer 2 uitgaan en denkt dat de telefoon op de helft van zijn stand-by-tijd is.
Er zijn dan nog twee blokjes (nummers 3 en 4) van de vier zichtbaar.
5p 10 Onderzoek met behulp van de gegeven formule of de telefoon op het moment
dat blokje nummer 2 uitgaat, op de helft van zijn stand-by-tijd is.
Bij een ouderwetse batterij neemt de spanning als de telefoon stand-by staat
lineair met de tijd af volgens de formule $V = -0,01 t +3,2$ .
In deze formule is $V$ de spanning van de batterij in Volt en $t$ de tijd in uur.
We kijken nu naar de spanningsverloop van de ouderwetse en dat van de
moderne batterij als de telefoon stand-by staat.
Op tijdstip $t = 0$ zijn beide batterijen helemaal vol. Bij een spanning van 2,4
(Volt) of lager kan er niet meer getelefoneerd worden, omdat de spanning dan te
laag is. Bij de moderne batterij gebeurt dat na 124,9 uur. Bij de ouderwetse
batterij zal dat op een ander moment gebeuren.
3p 11 Bereken het tijdsverschil tussen de beide momenten waarna men de telefoon
niet meer kan gebruiken. Rond het antwoord af op hele uren.
700023-1-05300
7
lees verder

### Pagina 8

Pakjesspel

Een spel om met een groep mensen te spelen is het pakjesspel.

Bij dit spel heeft elke persoon van tevoren thuis drie pakjes gemaakt. Eén pakje
bevat een cadeautje van ongeveer € 2,-. De andere twee pakjes zijn nep en
bevatten iets zonder waarde. Dat kan bijvoorbeeld een kapotte pen of een leeg
rolletje plakband zijn.
Aan de buitenkant van het pakje is niet te zien of de inhoud echt of nep is.
Bij het begin van het spel worden alle pakjes op de vloer op een stapel gelegd
en alle personen gaan er in een kring omheen zitten.

Het spel bestaat uit twee rondes. In de eerste ronde wordt er om de beurt met
één dobbelsteen gegooid.
Er gelden de volgende regels:

Aantal
gegooide ogen
Actie voor de persoon
1 of 6
Neem één pakje van de stapel.
2
Neem twee pakjes van de stapel (of één
pakje als er nog maar één pakje over is).
3
Neem één pakje van een andere persoon
(indien mogelijk).
4
Geef één pakje van je eigen stapeltje weg
aan een andere persoon (indien mogelijk).
5
Wijz
wijs
ijs een ander aan, die een reeds
verkregen pakje aan iemand anders moet
weggeven (indien mogelijk).

Indien een actie voor een persoon niet mogelijk is, is de volgende persoon aan
de beurt.
De eerste ronde is pas afgelopen als alle pakjes van de stapel zijn
weggenomen.
In deze eerste ronde worden de pakjes nog niet uitgepakt.

Een groep van 20 personen met 60 pakjes begint aan de eerste ronde.

3p 12 Bereken de kans dat de eerste drie personen die met de dobbelsteen gooien,
allemaal twee pakjes van de stapel moeten nemen.

700023-1-0530
8
lees verder
Voor alle eindexamens, zie www.ssl-exanens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl-leiden.nl.

### Pagina 9

Veronderstel nu dat de eerste vier personen die met de dobbelsteen gooien,
samen precies 4 pakjes van de stapel hebben genomen. Er zijn verschillende
manieren waarop dit gebeurd zou kunnen zijn. Enkele voorbeelden hiervan zijn:
– De eerste persoon heeft niets van de stapel mogen pakken. (0)
– De volgende persoon heeft twee pakjes mogen pakken. (2)
– De laatste twee hebben elk één pakje van de stapel genomen. (1)
Kortweg: 0, 2, 1, 1.
Een andere manier met dezelfde aantallen pakjes is bijvoorbeeld: 1, 0, 1, 2.
Er bestaan nog meer manieren, bijvoorbeeld 2, 2, 0, 0.
4p 13 Leg uit op hoeveel verschillende manieren vier personen samen precies
4 pakjes van de stapel konden nemen.
lemand gooit in de eerste ronde van dit spel vier keer met de dobbelsteen.
5p 14 Bereken de kans dat deze persoon bij deze vier keer gooien één keer één pakje
van de stapel moet nemen en drie keer één pakje aan een ander zou moeten
geven.
Nu begint de tweede ronde waarin de pakjes worden opengemaakt.
Om de beurt wordt er nu door de 20 personen met twee dobbelstenen gegooid.
Er gelden de volgende regels:
Uitkomst van de worp
Totaal 7 ogen
Twee keer hetzelfde aantal ogen
Twee verschillende aantallen ogen
(geen 7 in totaal)
Actie voor de persoon
Geef, als je meer dan één ongeopend
pakje hebt, er eentje weg. De ander
maakt het open.
Neem één ongeopend pakje van een
ander die meer dan één zo'n pakje
heeft, en maak het open.
Maak één pakje van je eigen stapel
open.
De eerste persoon gooit met de beide dobbelstenen.
3p 15 Bereken de kans dat hij één pakje van een ander mag openen en dat dit pakje
nep is.
Alle 20 personen hebben één keer gegooid met de beide dobbelstenen en
hibben nog minstens één ongeopend pakje over.
5p 16 Bereken de kans dat meer dan de helft van de groep bij de volgende beurt één
pakje van zijn eigen stapel mag openmaken. Rond je antwoord af op drie
decimalen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
700023-1-0530
9
lees verder

### Pagina 10

Machtsfuncties en rechte lijn

In deze opgave gaat het over functies die de som zijn van een machtsfunctie
met een functievoorschrift van de vorm $x^p$ (met $p > 1$) en de
eerstegraadsfunctie $k$ met het voorschrift $k(x) = -6x + 5$.
Zo zijn voor $p=2$ en $p=3$ de functies $f$ en $g$ gegeven door:
$f(x) = x^2 - 6x + 5$
$g(x) = x^3 - 6x + 5$
In onderstaande figuur zijn de grafieken van $f$ en $g$, alsmede de lijn $k$ getekend.
figuur
[FIGUUR: Een grafiek met de functies f en g en de lijn k]
Zowel de lijn $k$ als de grafieken van $f$ en $g$ gaan door het punt $M(0, 5)$.
5p 17 Onderzoek met behulp van differentiëren of de hellingen van deze drie grafieken
in dit punt gelijk zijn.

De grafiek van $g$ snijdt de x-as in drie punten.
Het functievoorschrift van $g$ is ook te schrijven als $g(x) = (x-1)(x^2+x-5)$.
4p 18 Bereken langs algebraïsche weg de exacte x-coördinaten van de drie snijpunten
van de grafiek van $g$ met de x-as.

De grafiek van $g$ heeft twee toppen $A$ en $B$.
5p 19 Onderzoek of het punt $M(0, 5)$ exact het midden van lijnstuk $AB$ is.

De functie $h$ is gegeven door $h(x) = x^p - 6x + 5$, waarin $p > 1$.
Voor $p = 2$ en $p = 3$ ontstaan de functies $f$ en $g$.

Er is een waarde van $p$ waarvoor geldt dat de grafiek van $h$ de x-as snijdt in het
punt $(2, 0)$.
4p 20 Bereken exact deze waarde van $p$.

700023-1-0530*
10
einde