# Eindexamen Tehatex HAVO 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2024/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2024
tijdvak 1
vrijdag 24 mei
9.00 - 11.30 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-5001-a-24-1-o

### Pagina 2

Geniale bruggen

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 7

Leonardo da Vinci (1452 - 1519) was een getalenteerd mens. Hij
beschikte over veel kennis en kunde op het gebied van onder meer
muziek, filosofie, astrologie en wiskunde. Om die reden wordt hij in de
kunstgeschiedenis gezien als een homo universalis.

Op afbeelding 1 en 2 zie je twee bladen met schetsen en aantekeningen
die Leonardo maakte. Uit de bladen blijkt dat hij verschillende disciplines
van kunst en wetenschap beoefende.
2p 1 Beschrijf twee disciplines van kunst en/of wetenschap die Leonardo
beoefende aan de hand van de voorstelling op afbeelding 1 en 2.

Op afbeelding 3 zie je het schilderij Maria met kind en de Heilige Anna.
Leonardo schilderde dit tussen 1501 en 1519 in opdracht van koning
Lodewijk XII van Frankrijk. Het is een van de (weinige) werken die
Leonardo heeft voltooid.

Bekijk afbeelding 3.
Het schilderij wordt gerekend tot de (hoog)renaissance.
3p 2 Beschrijf drie aspecten van de vormgeving die kenmerkend zijn voor de
(hoog)renaissance.

Vergelijk afbeelding 2 en 3.
Leonardo was constant bezig met onderzoek, hij tekende vele
tekenbladen vol.
Afbeelding 2 is een detailstudie voor het schilderij op afbeelding 3.
3p 3 - Geef drie aspecten van het schilderij die Leonardo onderzocht in de
studie op afbeelding 2.
- Beschrijf bij elk aspect aan de hand van een voorbeeld wat Leonardo
precies onderzocht.

HA-5001-a-24-1-o 2 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 3

Leonardo stuurde in 1502 een brief aan de sultan van het Ottomaanse rijk
met een ontwerpschets voor een bijzondere brug. Je ziet de
ontwerpschets op figuur 1 hieronder. In de schets zie je een
bovenaanzicht (a) van de brug, en een vooraanzicht (b) van dezelfde
brug, maar dan met een weg erover.
figuur 1
[FIGUUR: Schematische tekening van een brugontwerp, met bovenaanzicht (a) en vooraanzicht (b) met een stempel.]
figuur 2
[FIGUUR: Schematische tekeningen van een brugboog met vakwerkstructuur en een brugboog met gemetselde constructie.]
Op figuur 2 zie je twee tekeningen die gebaseerd zijn op het brugontwerp
van Leonardo (a uit figuur 1). De brug van 280 meter (!) zou de brede
rivier bij Istanbul moeten overspannen om zo de twee stadsdelen met
elkaar te verbinden.
Op afbeelding 4 zie je een recente foto van Istanbul. Met behulp van
Photoshop is er van Leonardo’s ontwerp een digitale reconstructie
gemaakt. Op de brug is een weg geplaatst (zoals b uit figuur 1).
Bekijk figuur 2.
Als ontwerper van een brug dien je rekening te houden met bepaalde
technische en functionele eisen. Regelmatig werd het gebied rond
Istanbul geteisterd door hevige regen, storm en aardbevingen.
De stevige brug die Leonardo ontwierp, was bestand tegen natuurgeweld
zoals storm en aardbevingen.
2p 4 Geef twee kenmerken van de vorm van de brug die de brug bestand
maken tegen dergelijk natuurgeweld.

HA-5001-a-24-1-o 3 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 4

figuur 3
Romeinse boogconstructie een Romeinse brug / aquaduct
[FIGUUR: Schematische tekeningen van Romeinse bogen en een foto van een Romeinse brug over een rivier.]
Het ontwerp van Leonardo was bijzonder door de enorme overspanning.
Leonardo baseerde zijn ontwerp op de Romeinse manier van bouwen van
bruggen en aquaducten, zoals de voorbeelden op figuur 3. Hij maakte er
een eigen variant op.

Vergelijk figuur 2 met figuur 3.
Geef drie manieren waarop het brugontwerp van Leonardo verschilt met
het brugontwerp van de Romeinen.

3p 5
Op afbeelding 5 tot en met 7 zie je het ontwerp Striatus, een brug die
ontworpen is door Zaha Hadid Architecten. Striatus strekt zich uit over
een voetpad op het terrein van de architectuurbiënnale van Venetië
(2021). De biënnale is een internationale tentoonstelling waar kunst en
architectuur uit de hele wereld worden getoond. Op figuur 4 zie je twee
ontwerptekeningen van Striatus.

figuur 4
[FIGUUR: Schematische tekeningen van een modern brugontwerp genaamd Striatus, met een bovenaanzicht en een zijaanzicht.]
bovenaanzicht zijaanzicht

HA-5001-a-24-1-o 4 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 5

Striatus is 16 meter lang en bestaat uit 53 holle, 3D-geprinte betonblokken waar geen wapening in zit. Elk blok bestaat uit 500 laagjes geprint beton. Het geheel is relatief eenvoudig te (de)monteren.
Bekijk afbeelding 5 tot en met 7 en figuur 4.
Striatus kan niet alleen opgevat worden als architectuur, maar ook als een (autonoom) kunstwerk. Dit komt bijvoorbeeld door de bijzondere, esthetische vorm.
2p 6 Geef nog twee argumenten waarom Striatus op te vatten is als een (autonoom) kunstwerk.
In de fabriek wordt het 3D-computerontwerp met behulp van een robotarm in beton uitgevoerd. Op figuur 5 zie je hoe het ontwerp in lagen geprint wordt. De geprinte betonblokken worden met behulp van een ondersteunende constructie geassembleerd (figuur 6).
figuur 5
[FIGUUR: Een close-up van een 3D-printer die lagen beton aanbrengt, waarbij de textuur van de lagen zichtbaar is.]
figuur 6
[FIGUUR: Een man die een groot, gebogen betonblok optilt, met op de achtergrond bomen en een straat.]
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7.
2p 7 Geef aan de hand van figuur 5 en 6 en afbeelding 7 twee voordelen van de nieuwe 3D-printtechniek voor het bouwen in beton.
Bekijk afbeelding 5, 6 en 7.
Striatus is een vernieuwende brug wat betreft vorm en techniek en werd voor het eerst gepresenteerd op de internationale architectuurbiënnale in Venetië.
1p 8 Geef een reden waarom juist deze architectuurbiënnalle een passende plek is voor de eerste presentatie van Striatus.
HA-5001-a-24-1-o 5 / 11 lees verder ► ► ►
leiden.nl. Pagina: 83

### Pagina 6

Zaha Hadid (1950-2016) was een baanbrekende architect die met haar
gewaagde ontwerpen de grenzen van de architectuur verkende. Gladde
en ronde welvingen waren kenmerkend in haar werk. Velen dachten dat
haar unieke ontwerpen praktisch niet uit te voeren waren. Op figuur 7 zie
je haar ontwerp (2007) voor een cultureel centrum in Azerbeidzjan.

figuur 7

[FIGUUR: Een panoramische foto van een futuristisch ogend gebouw met witte, golvende daken en een ruime, open plaza met kleine menselijke figuurtjes verspreid over het plein.]

Haar studio Zaha Hadid Architects zet haar werk voort. Zaha wist zichzelf
als vrouw (met Brits-Iraakse achtergrond) staande te houden in een
westerse wereld van mannelijke architecten.

Net als Leonardo da Vinci in zijn tijd, wordt Zaha Hadid in de
kunstgeschiedenis gezien als een architect met een bijzondere status.
2p 9 Geef twee verklaringen voor deze bijzondere status van Hadid.

HA-5001-a-24-1-o 6 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 7

Op eigen grond

Vragen bij afbeelding 8 tot en met 13

Op afbeelding 8 zie je een deel van het fresco dat Benozzo Gozzoli rond
1460 maakte in opdracht van Cosimo de' Medici. Het fresco bevindt zich
in de privékapel van het stadspaleis van De' Medici in Florence
(afbeelding 9). Het verbeeldt het Bijbelverhaal van de drie wijzen uit het
Oosten die op weg zijn naar Bethlehem om daar de geboorte van Christus
te eren.

Op afbeelding 8 zie je de jongste van de drie wijzen, Caspar, op zijn witte
paard. Links van hem zie je zijn gevolg: een groep belangrijke personen
onder wie leden van de familie De' Medici.

Bekijk afbeelding 8.
Caspar staat op de voorgrond. Daarmee benadrukt Gozzoli dat hij de
belangrijkste figuur is op de voorstelling.
Noem nog drie aspecten van de voorstelling waaruit je kunt afleiden dat
Caspar de belangrijkste figuur is.

3p 10

Het landschap is niet geschilderd naar de waarneming, het doet eerder
wat kunstmatig aan.

2p 11 Beschrijf op welke manier de ruimtewerking en de compositie bijdragen
aan de kunstmatigheid van het landschap.

Bekijk afbeelding 8.
Het kunstmatige landschap past bij de opvatting over schoonheid in de
renaissance.
Leg dit uit.

1p 12

Gozzoli heeft Caspar naar alle waarschijnlijkheid het gezicht gegeven van
Lorenzo, de kleinzoon van Cosimo de' Medici. Ook Cosimo zelf is in de
muurschildering afgebeeld, evenals andere leden van de familie.
Bovendien heeft Gozzoli zichzelf afgebeeld - met een rood hoofddeksel
met zijn naam erop - links in het gevolg van Caspar. Zie het detail op
afbeelding 10.

Bekijk afbeelding 8 en het detail op afbeelding 10.
Dat Gozzoli een zelfportret verwerkte in deze muurschildering, toont de
relatief hoge maatschappelijke status van de kunstenaar in de
renaissance aan.

2p 13 Geef aan de hand van afbeelding 8 en/of 10 nog twee argumenten die de
relatief hoge maatschappelijke status van Gozzoli aantonen.

HA-5001-a-24-1-o 7/11 lees verder ►►►


### Pagina 8

De privékapel met de muurschildering werd destijds opgedragen aan de
paus en twee belangrijke vorsten uit Milaan en Rimini. Dit gebeurde
tijdens de jaarlijkse processie in Florence ter gelegenheid van de
'magiérs,' zoals de wijzen uit het Oosten in die tijd werden genoemd.

In de privékapel van De' Medici heeft het verhaal van de wijzen uit het
Oosten op de eerste plaats een religieuze betekenis. Maar het wordt ook
in verband gebracht met de opkomst van het humanisme in die tijd.
1p 14 Geef aan hoe het verhaal van (de reis van) de wijzen uit het Oosten in
verband gebracht kan worden met het opkomend humanisme in die tijd.

Alexandra Kehayoglou is een Argentijnse kunstenaar die grote,
handgeknoopte tapijten maakt en als kunstwerken presenteert. Haar
grootouders waren afkomstig uit Griekenland en emigreerden in 1922
naar Argentinië waar ze een bedrijf opstartten voor het maken en
verkopen van tapijten. Kehayoglou onderzoekt en verbeeldt landschappen
in Argentinië die door toedoen van de mens veranderen en verloren
dreigen te gaan.

Bekijk afbeelding 11, 12 en 13.
In 2021 maakte Alexandra Kehayoglou een geknoopt (getuft) tapijt met
daarop een voorstelling van een deel van de meanderende Paraná rivier
in Argentinië. De kunstenaar heeft geprobeerd de variatie in het
landschap te verbeelden.
2p 15 Beschrijf twee aspecten van de vormgeving die bijdragen aan de variatie
in het landschap.

Bekijk afbeelding 11, 12 en 13.
Kehayoglou wil de beschouwer nauw betrekken bij dit werk.
2p 16 Beschrijf twee verschillende manieren waarop ze dit bereikt.

Gozzoli en Kehayoglou verwerken beiden lokale landschappen in hun
werk: Gozzoli het landgoed van De' Medici in Toscane en Kehayoglou een
rivierengebied in Argentinië. De betekenis van het landschap verschilt
tussen beide werken.
2p 17 Geef aan wat de betekenis van het landschap is in:
- het schilderij van Gozzoli
- het tapijt van Kehayoglou.

HA-5001-a-24-1-o 8 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 9

Het tapijt van Kehayoglou was te zien op de tentoonstelling 'Schurend Paradijs' in Kunsthal KAdE in Amersfoort (2022). Hier waren werken tentoongesteld van kunstenaars die het ideaal van een maakbare wereld, een paradijs, ter discussie stelden.

2p 18 Geef twee redenen waarom het werk van Kehayoglou past bij het thema van de tentoonstelling 'Schurend Paradijs'.

Door middel van kunst proberen de tentoonstellingsmakers het publiek na te laten denken over onderwerpen zoals klimaatverandering en de maakbaarheid van de wereld.
1p 19 Ben je van mening dat kunsttentoonstellingen zoals deze in Amersfoort geschikt zijn om bij te dragen aan het doel van de tentoonstellingsmakers? Ondersteun je mening met een argument.

Virgil Abloh, grensverleggend ontwerper

Vragen bij afbeelding 14 tot en met 23

Modeontwerper Virgil Abloh (1980-2021) groeide op in Chicago waar hij architectuur studeerde en als architect werkte voordat hij doorbrak als modeontwerper. Hij werd bekend als oprichter van het streetwear merk Off White. In 2018 kreeg hij als eerste Afro-Amerikaanse man een belangrijke functie bij een Europees modehuis: hij werd artistiek directeur van de mannenlijn van Louis Vuitton in Parijs.

3p 20 Op afbeelding 14 en 15 zie je een jas die Abloh heeft ontworpen voor de wintercollectie van 2021. Uit dit ontwerp is zijn belangstelling voor architectuur af te leiden. Geef drie verschillende manieren waarop dit ontwerp getuigt van belangstelling voor architectuur.

3p 21 De jas op afbeelding 14 en 15 is niet bedoeld en ook niet geschikt voor dagelijks gebruik. Leg aan de hand van drie aspecten van het ontwerp uit waarom deze jas niet geschikt is voor dagelijks gebruik.

De ontwerpen zoals de jas op afbeelding 14 en 15 worden ook wel 'showpieces' genoemd. Deze showpieces zijn van artistieke betekenis voor de ontwerper. Voor het modehuis zijn ze vooral van commercieel belang.
2p 22 Geef aan waarom de showpieces van artistieke betekenis zijn voor de ontwerper en van commercieel belang voor het modehuis.

HA-5001-a-24-1-0 9 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

figuur 8

[FIGUUR: Twee foto's naast elkaar. Links een foto van een groep mensen in kostuums die gebouwen voorstellen. Rechts een close-up van een man in een Chrysler Building-kostuum.]

Op figuur 8 zie je een beroemde foto van architecten die in 1931
deelnamen aan het Beaux Arts Ball (schone-kunstenbal) in New York.
Naar het voorbeeld van de Franse academie gaven Amerikaanse
kunstacademies en kunstinstituten vanaf het eind van de negentiende
eeuw jaarlijks een feest, waarmee ze de aandacht van (potentiële)
geldschieters wilden trekken. Op figuur 8 betrof het de afdeling
architectuur. In het midden zie je William Van Alen, de architect van The
Chrysler Building, verkleed als zijn eigen ontwerp. The Chrysler Building
is tot op de dag van vandaag nog een van de beroemdste wolkenkrabbers
in New York.

23 Bekijk afbeelding 16 en figuur 8.
Het is aannemelijk dat Abloh met (de presentatie van) zijn bijzondere
Parij-jas verwijst naar dit Beaux Arts Ball in New York.
Geef twee redenen waarom Abloh dit zou doen.

2p
24 Architect Ludwig Mies van der Rohe was van 1938 tot 1958 directeur
van de architectuuropleiding waar Abloh studeerde. Abloh is sterk beïnvloed
door het werk van deze architect. Zo verwijst hij in zijn modeshow naar
het paviljoen dat Mies van der Rohe in 1929 ontwierp voor de
wereldtentoonstelling in Barcelona. Je ziet het paviljoen op afbeelding 17
tot en met 19. Het gebouw is voor een belangrijk deel opgebouwd uit
materialen zoals marmer (travertijn, onyx), staal, beton en glas.

Bekijk afbeelding 17 tot en met 19.
Het paviljoen deed dienst als ontvangstruimte en entreegebouw van de
tentoonstelling, ook bij de officiële opening van de wereldtentoonstelling.
Het gebouw had dus vooral een representatieve functie.
Toon met twee voorbeelden aan dat het paviljoen bij uitstek een
representatieve functie had.

2p

HA-5001-a-24-1-o
10 / 11
lees verder ► ► ►


### Pagina 11

2p 25 Met dit gebouw presenteerde Duitsland zich op de wereldtentoonstelling. Beschrijf aan de hand van dit paviljoen het voornaamste doel van de wereldtentoonstelling.
1p 26 Welke stroming past het best bij de architectuur van het Barcelona-paviljoen?
A classicisme
B deconstructivisme
C functionalisme
D postmodernisme
3p 27 Bekijk afbeelding 16 tot en met 23.
Uit de setting (het decor) waarin de modeshow van Abloh zich afspeelt, is af te leiden dat hij zich liet inspireren door het paviljoen van Mies van der Rohe.
Beschrijf drie aspecten van de setting (het decor) waaruit je dit kunt afleiden.
Tijdens de productie van de wintercollectie en de show was Abloh ernstig ziek. Hij wist dat hij snel zou komen te overlijden. Hij zei over zijn laatste collectie: "Alles wat ik ben zit in deze show. Dit is heel persoonlijk."
Bekijk afbeelding 14 en 20 tot en met 23.
Met deze modecollectie verwijst Abloh naar zijn eigen geschiedenis: je kunt er verschillende persoonlijke inspiratiebronnen van Abloh in herkennen.
3p 28 Geef drie voorbeelden van persoonlijke inspiratiebronnen die je terugziet in de modecollectie.
2p 29 Abloh waardeerde dat het Mies van der Rohe een (uniforme) stijl nastreefde die overal ter wereld begrepen werd en toepasbaar was. Ook Abloh streefde een dergelijke internationaal begrepen stijl na, maar hij gaf er een andere invulling aan dan Mies van der Rohe.
Leg uit op welke manier Abloh een 'internationale stijl' creëerde en waarin hij daarmee verschilt van Mies van der Rohe.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
HA-5001-a-24-1-o
11 / 11
einde