# Eindexamen Tehatex HAVO 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2022
tijdvak 1
maandag 23 mei
9.00 - 11.30 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redeneren worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-5001-a-22-1-o

### Pagina 2

Dit examen gaat over te gekke kunst: over uitzonderlijke gebouwen en bijzonder vormgegeven producten. Het gaat ook over kunst die de beschouwer wil laten twijfelen aan zijn waarneming of hem wil wijzen op de eigenaardige kanten van het dagelijks leven.

Adembemende architectuur voor de natuur

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 7

In de negentiende eeuw leidde onderzoek naar de natuur en de aanleg van wetenschappelijke plantencollecties tot de bouw van reusachtige kassen. Dergelijke kassen werden aangelegd op landgoederen van de adel en waren privé-eigendom.

Op afbeelding 1 en figuur 1 zie je een voorbeeld van zo’n plantenkas uit 1827. Een hertog liet de kas bouwen op zijn landgoed nabij Londen. De kas is ontworpen door architect Charles Fowler en is gemaakt van (natuur)steen, ijzer en glas. Hier bracht de hertog zijn bijzondere collectie van tropische planten en (palm)bomen onder.

figuur 1

[FIGUUR: Aerial view of a grand glass and stone botanical garden building with surrounding gardens and pathways.]

Bekijk afbeelding 1 en figuur 1.
Op het eerste gezicht zou je niet denken dat dit gebouw een plantenkas was. De architect gaf de kas het uiterlijk van een paleis.
2p 1 Leg aan de hand van de stijl en de vorm van het gebouw uit dat de kas het uiterlijk van een paleis heeft.

HA-5001-a-22-1-o
2 / 14
lees verder

### Pagina 3

Op afbeelding 2 en 3 zie je le Palm House. Deze monumentale botanische
kas uit 1848 staat in Kew Gardens in Londen. De kas werd gebouwd in
opdracht van de Britse regering en was publiek toegankelijk. Figuur 2
geeft een indruk van het interieur.

figuur 2

[FIGUUR: Een foto van het interieur van een grote glazen serre, met veel planten en een gangpad.]

Palm House was een spectaculair bouwwerk dat grote indruk moet
hebben gemaakt op de bezoekers, en niet alleen omdat het zo groot was.
Bekijk afbeelding 2 en 3, en figuur 2.
Beschrijf aan de hand van twee verschillende voorbeelden waarom dit
zo'n spectaculair bouwwerk moet zijn geweest in die tijd.

Bekijk afbeelding 2 en 3, en figuur 2.
Het ontwerp van Palm House kwam tot stand door een nauwe
samenwerking tussen de architect Decimus Burton en de ingenieur
Richard Turner. Zij zijn met dit ontwerp een enorme uitdaging aangegaan.
Geef aan
– wat in die tijd de voornaamste taak van de architect was.
– wat voor Turner de grootste technische uitdaging moet zijn geweest
van dit ontwerp.

HA-5001-a-22-1-o 3 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 4

4 (4p) Geef nog twee redenen waarom dit ontwerp uitermate geschikt is voor een tropische plantenkas.

2p 5 Op afbeelding 4 en figuur 3 zie je het paviljoen dat de Engelse overheid liet bouwen op de wereldtentoonstelling van 2010 in Shanghai. Op een wereldtentoonstelling laten verschillende landen zien welke vooruitgang ze hebben geboekt op het gebied van kunst, wetenschap en techniek. Die vooruitgang komt vaak ook tot uitdrukking in de architectuurontwerpen van de landenpaviljoens.

Het ontwerp van architectenbureau Heatherwick Studio bestaat uit een opvallend hoofdgebouw (a) – circa 15 meter hoog – geplaatst op een groot betonnen plein (b). Daarom bevinden zich nog enkele expositieruimtes en voorzieningen voor bezoekers (c).

figuur 3
[FIGUUR: Schematische doorsnede van een futuristisch gebouw met verschillende secties (a, b, c), omringd door een rasterpatroon.]

Het hoofdgebouw (a) is bekleed met 60.000 acrylsta-fen. Je ziet details op afbeelding 5 en 6. De staven zijn in een soort rastervormige wand gestoken en bewegen mee met de wind. Het gebouw contrasteert wat vorm en textuur betreft sterk met gebruikelijke hoogbouw, zoals op de achtergrond van afbeelding 4 te zien is.

2p 6 Beschrijf voor het aspect vorm en het aspect textuur van het hoofdgebouw een opmerkelijk verschil met gebruikelijke hoogbouw (zoals op de achtergrond van afbeelding 4).

HA-5001-a-22-1-o 4 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 5

Op afbeelding 6 zie je dat de acryl staven aan de uiteinden zaden bevatten. De zaden zijn afkomstig van de Kew Millennium Seed Bank. Deze zaadbank, die zijn oorsprong heeft in Kew Gardens, bestaat uit een enorme collectie zaden van wilde planten, vooral van soorten die met uitsterven bedreigd worden. De staven dienen ook als lichtkokers: ze brengen daglicht het gebouw in, zoals te zien is op afbeelding 7 (het interieur van het hoofdgebouw).
Bekijk afbeelding 4 tot en met 7.
2p 7 Leg uit
– dat het exterieur van het paviljoen te zien is als bewaarder van een schat, en
– dat de lichttoepassing die indruk van een kostbare schat versterkt.

Na afloop van de wereldtentoonstelling werd het paviljoen afgebroken en werden de acryl staven met zaden geschonken aan scholen, onder meer aan scholen in China en Engeland. Deze actie doet denken aan de manier waarop een paardenbloem haar zaden verspreidt. Zie figuur 4.

figuur 4
[FIGUUR: Close-up van een uitgebloeide paardenbloem met zaden die wegvliegen.]

2p 8 Leg uit
– op welke manier deze actie verwijst naar de paardenbloem, en
– welke boodschap de organisatie (de Engelse overheid) met deze actie uitdraagt op scholen.

HA-5001-a-22-1-o 5 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Begin twintigste eeuw was 'form follows function' een belangrijk
uitgangspunt voor architecten bij het ontwerpen van modernistische
gebouwen: die moesten zo functioneel mogelijk worden. Later in de
twintigste eeuw kwam hier kritiek op, omdat veel modernistische
gebouwen op elkaar gingen lijken.

Bekijk afbeelding 4.
Hieronder staan twee uitgangspunten die van toepassing zouden kunnen
zijn op het Engelse paviljoen van Heatherwick Studio.
1 Form follows fun (de vorm moet leuk zijn)
2 Form follows content (de vorm moet de inhoud laten zien)
1p 9 Kies het uitgangspunt dat jij het beste vindt passen bij het paviljoen.
Ondersteun je keuze met een argument.

Dagelijkse taferelen

Vragen bij afbeelding 8 tot en met 12

De zeventiende-eeuwse schilder Jan Steen was in het dagelijks leven
herbergier. De gebeurtenissen die plaatsvonden in zijn herberg vormden
een inspiratiebron voor zijn schilderijen, bijvoorbeeld voor het schilderij uit
1663 dat je ziet op afbeelding 8.

Bekijk afbeelding 8.
Een klein gezelschap vermaakt zich in een herberg. De man en vrouw op
de voorgrond behoren tot de gegoede burgerij. Jan Steen verbeeldt ze als
een ondeugend paar.

3p 10 Geef aan de hand van de voorstelling van het paar drie voorbeelden
waaruit je het ondeugende kunt afleiden.

Het is een drukte van belang in de herberg: de kleine ruimte is vol
mensen, er lopen dieren rond en er slingeren spullen. Toch heeft de
schilder met een afgewogen compositie gezorgd voor rust en samenhang
in de voorstelling.
2p 11 Beschrijf twee manieren waarop de compositie bijdraagt aan die
samenhang.

HA-5001-a-22-1-o 6 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 7

De schilderijen van Jan Steen bevatten boodschappen over hoe men zich
in die tijd diende te gedragen in het leven. In dit schilderij, met de titel In
weelde siet toe, wordt gewaarschuwd voor de gevolgen van leven in luxe
en overvloed.
Op figuur 5 zie je vier details uit het schilderij van afbeelding 8 en een rij
met zeven ondeugden.
figuur 5
[FIGUUR: vier afbeeldingen gerangschikt in een 2x2 raster. Linksboven is een detail van een arm en hand te zien, genummerd met 'a'. Rechtsboven is een detail van een persoon met een schouderdoek te zien, genummerd met 'b'. Linksonder is een detail van een vaas en een hand te zien, genummerd met 'c'. Rechtsonder is een detail van een kind bij een haard te zien, genummerd met 'd'. Naast de afbeeldingen staat een lijst met ondeugden: 1 hebzucht, 2 ijdelheid, 3 jaloezie, 4 luiheid, 5 lust, 6 onmatigheid, 7 wraak.]

3p 12 Neem de letters van de detailafbeeldingen over op je antwoordblad.
Noteer bij elke letter de ondeugd die er het best bij past.
Let op: er blijven drie ondeugden over.

In de zeventiende eeuw was er veel vraag naar schilderijen die een
inkijkje gaven in het dagelijks leven. Burgers hingen dergelijke
genre­stukken aan de muur ter verfraaiing van het interieur, maar ook om
andere redenen.
3p 13 Geef nog drie verklaringen voor de interesse van burgers in dit soort
genre­stukken (zoals die van Jan Steen).

HA-5001-a-22-1-o 7 / 14 lees verder

### Pagina 8

Ook voor beeldend kunstenaar Daniel Spoerri (geb. 1930) is het dagelijks leven een bron van inspiratie. Op afbeelding 9 zie je de restanten van een maaltijd die een aantal mensen in 1963 genuttigd had in een galerie in Parijs. Spoerri had enkele bevriende kunstenaars te eten uitgenodigd in de galerie. Na de maaltijd, vroeg hij iedereen van tafel te gaan en “niets meer aan te raken”. Hij plakte alles wat op tafel stond vast, en hing het tafelblad vervolgens aan de muur van de galerie, zoals in het werk op figuur 6.

figuur 6
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een kunstwerk dat aan de muur hangt. Het is een tafelblad waarop diverse objecten, zoals borden, bestek en flessen, zijn vastgeplakt. Op de achtergrond is de schouder en het hoofd van een persoon te zien, die naar het kunstwerk kijkt.]

Het kunstwerk op afbeelding 9 is ook zo ‘toevallig’ ontstaan. Toch is het alsof de kunstenaar na het vertrek van de gasten spullen iets verplaatst heeft om de compositie spannender of harmonieuzer te maken.
2p 14 Leg dit uit aan de hand van
– het ‘omgevallen glas’ onder in afbeelding 9, en
– de plaatsing van de lepels.

1p 15 Spoerri maakt in zijn werk gebruik van bestaande 3D-voorwerpen. Hoe noem je het als een kunstenaar gebruikmaakt van (bestaande) 3D- voorwerpen en die verwerkt in een beeld?
A assemblage
B clair-obscur
C collage
D happening

HA-5001-a-22-1-o 8 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 9

2p 16 Geef twee traditionele opvattingen over goede kunst waartegen Spoerri
zich verzette. Ondersteun elk antwoord steeds met een voorbeeld uit het
werk op afbeelding 9.

Op afbeelding 10, 11 en 12 zie je drie foto's uit de serie *Farmers* (Boeren)
van fotografe en beeldend kunstenaar Louise te Poole. Ze maakte de
foto's in 2009 op het verjaardagsfeest van haar voormalige buurvrouw uit
haar geboortedorp in de Achterhoek.

3p 17 Bekijk afbeelding 10, 11 en 12.
Louise te Poole heeft de achtergrond steeds zwart gemaakt om het
dramatische effect te versterken.
Leg uit op welke drie manieren de zwarte achtergrond het dramatische
effect versterkt.

Louise te Poole heeft zich laten inspireren door zeventiende-eeuwse
schilderkunst, zowel door genrestukken, zoals die van Jan Steen, als door
zeventiende-eeuwse portretkunst. Van het laatste zie je een voorbeeld op
figuur 7 hieronder.

figuur 7
[FIGUUR: Een schilderij van een oudere vrouw met een witte kap en kraag, die een uil op haar schouder heeft en een kan vasthoudt. Het schilderij heet "Malle Babbe" en is van Frans Hals.]
Frans Hals, *Malle Babbe*, 1633-1635

3p 18 Bekijk afbeelding 10, 11 en 12.
Geef drie kenmerken van zeventiende-eeuwse genrestukken en/of
portretkunst die je herkent in het werk van Te Poole.

HA-5001-a-22-1-o 9 / 14 lees verder ►►►


### Pagina 10

Je gelooft je ogen niet
Vragen bij afbeelding 13 tot en met 21
De zeventiende-eeuwse Italiaanse kunstenaar Gianlorenzo Bernini was in
zijn eigen tijd al een beroemde beeldhouwer en architect. Op afbeelding
13, 14 en 15 zie je een van zijn vroegste werken, een beeldengroep uit
1622. Bernini was toen 24 jaar.

Het werk verbeeldt een moment uit het mythologische verhaal over
Daphne en Apollo. Volgens deze mythe zou Apollo de god van de liefde,
Cupido, beveled hebben door diens pijl en boog af te pakken. Als reactie
hierop schiet Cupido een gouden pijl in Apollo's hart, waardoor Apollo
hevig verliefd wordt op de nimf Daphne. Cupido schiet op haar juist een
loden pijl af die het vuur van de liefde dooft. Als Apollo zijn geliefde
Daphne achtervolgt en haar bijna te pakken heeft, vraagt zij aan haar
vader (een riviergod) om hulp. Hij laat haar voor altijd veranderen in een
laurierboom.

Bekijk afbeelding 13, 14 en 15.
Bernini nam als uitgangspunt voor zijn werk het moment dat Daphne net
aan de greep van Apollo ontkomt door in een laurierboom te veranderen.
Kennelijk was dit moment voor Bernini het meest aantrekkelijk om te
verbeelden.

3p 19 Geef drie redenen waarom juist dit moment voor de beeldhouwer het
meest aantrekkelijk was om te verbeelden.

De beeldengroep is een technisch meesterwerk. Het geheel is gehouwen
uit één stuk marmer. Marmer is zwaar en hard materiaal. Toch geloof je
bijna niet dat de beeldengroep van marmer is gemaakt, zo virtuoos heeft
Bernini het marmer bewerkt.

3p 20 Bekijk afbeelding 13 tot en met 15, en de details op afbeelding 16 en 17.
Beschrijf aan de hand van drie verschillende voorbeelden waar die
virtuoze bewerking van het materiaal uit blijkt.

Het verhaal over Daphne en Apollo komt uit het boek Metamorfosen van
de Romeinse schrijver Ovudius, waarin goden en mensen steeds een
dramatische gedaanteverwisseling (metamorfose) ondergaan. Deze
verhalen hebben kunstenaars van alle tijden geïnspireerd.
1p 21 Geef een reden waarom de 'gedaanteverwisseling' zo'n aantrekkelijk
onderwerp is voor kunstenaars.

HA-5001-a-22-1-o
10 / 14
lees verder

### Pagina 11

"In 2008 ontdekten archeologen op de bodem van de Indische Oceaan
een 2000 jaar oud scheepswrak propvol met kostbaarheden, kolossale
beelden, gouden munten en spectaculaire sieraden. Honderden
kunstwerken werden opgedoken en gerestaureerd."
Zo begint het verhaal dat de Britse kunstenaar Damien Hirst de bezoeker
vertelt bij de tentoonstelling _Treasures from the Wreck of the Unbelievable_
(Schatten uit het wrak van De Ongelooflijke). In 2017 maakte de
kunstenaar onder die noemer een tentoonstelling die plaatsvond in
twee (!) grote musea in Venetië. Niet onbelangrijk: het verhaal dat hier
gepresenteerd werd was verzonnen. Alle objecten uit de tentoonstelling
zijn, anders dan het verhaal doet vermoeden, door Hirst en z'n team
gemaakt. Alleen is op de tentoonstelling zelf nauwelijks terug te vinden
dat het allemaal een verzinsel is.

Bekijk afbeelding 18, 19 en 20.
2p 22 Hirst wil de indruk wekken dat deze bronzen beeldengroep (_Hydra_ en _Kali_)
heel lang onder water heeft gelegen (en dus een archeologische vondst
is).
Noem twee aspecten van de beeldengroep die bijdragen aan deze indruk.

Op de tentoonstelling is een documentaire te zien, gemaakt door Hirst en
zijn team, over de expeditie op zee en het opduiken van de schat. Op
figuur 8 zie je het op Takelen van een deel van de schat. Damien Hirst
komt zelf ook voor in de film: hij is de geldschieter die de hele expeditie
financiert.

figuur 8
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een schip met op de achtergrond een deel van een schip en mensen die aan het werk zijn. Op de voorgrond is een touw zichtbaar dat aan een band is bevestigd.]

2p 23 Geef twee redenen waarom Hirst deze documentaire onderdeel laat zijn
van zijn tentoonstelling.

HA-5001-a-22-1-o 11 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 12

Hoe verder je in de tentoonstelling komt, hoe meer je als bezoeker het gevoel krijgt dat er iets niet klopt. Zo zijn in sommige kunstwerken figuren te herkennen uit de hedendaagse populaire cultuur, zoals te zien is op afbeelding 21.

Bekijk afbeelding 21.
Door in zijn archeologische vondsten te verwijzen naar figuren uit de populaire cultuur, zoals naar Baloe de beer, wil Hirst de bezoeker laten nadenken over (de betekenis van) onze huidige cultuur.
2p 24 Leg dit uit met een voorbeeld.

De tentoonstelling kreeg veel media-aandacht en riep zeer uiteenlopende reacties op. Een journalist schreef: "Hij [Hirst] maakt je boos, hij maakt je gek, hij maakt je vrolijk ... Gaat dat zien!" Uit het commentaar van deze journalist is zijn visie op wat kunst moet zijn af te leiden.
2p 25 Leg uit
– welke visie op kunst deze journalist heeft, gezien zijn commentaar, en
– geef vervolgens met een argument aan of je het eens bent met zijn visie of juist niet.

Wie de schoen past ...

Vragen bij afbeelding 22 tot en met 26

Op afbeelding 22 zie je een schilderij uit 1937, gemaakt door de Belgische kunstenaar René Magritte. De voorstelling van deze schoenen is grappig, maar ook beangstigend.
2p 26 Bekijk afbeelding 22.
Beschrijf twee aspecten van de voorstelling die bijdragen aan het beangstigende gevoel.

De titel van het schilderij is Het rode model. Die titel versterkt het beangstigende gevoel dat de voorstelling oproept nog eens.
1p 27 Leg dit uit aan de hand van de titel en de voorstelling.

HA-5001-a-22-1-o 12 / 14 lees verder

### Pagina 13

Het werk van Magritte vormt voor veel kunstenaars een inspiratiebron. Zo ook voor de Belgische modeontwerper Jurgi Persoons. Op afbeelding 23 zie je een van zijn schoenontwerpen uit de lente- zomercollectie van 1997. De schoenen zijn voor de presentatie bevestigd op een grijze grondplaat en gefotografeerd door Frédéric Uytten­ho­ve. Op afbeelding 24 zie je ze aan de voet van een model.

Het werk van Magritte wordt gerekend tot het surrealisme. Ook in de foto op afbeelding 23 is de invloed van het surrealisme te herkennen.
2p 28 Beschrijf aan de hand van de voorstelling op afbeelding 23 waaraan de invloed van het surrealisme te herkennen is.
De foto die Uytten­ho­ve maakte van de schoenen, is gebruikt voor het affiche ter aankondiging van de tentoonstelling *Footprint. De sporen van schoenen in mode* in het modemuseum in Antwerpen. Je ziet het affiche op figuur 9. De tentoonstelling bood een historisch overzicht van ruim 400 schoenontwerpen.

figuur 9
[FIGUUR: Affiche met de tekst "FOOT PRINT" en "THE TRACKS OF SHOES IN FASHION". Op de achtergrond zijn stilettohakken en voetafdrukken te zien.]

Bekijk figuur 9.
Als onderdeel van het affiche van de tentoonstelling over schoenontwerp krijgt de voorstelling van Uytten­ho­ves foto nieuwe betekenissen.
2p 29 Geef twee nieuwe betekenissen die de foto krijgt in de context van het affiche.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

HA-5001-a-22-1-o 13 / 14 lees verder

### Pagina 14

Producenten van sportschoenen vragen soms beroemde ontwerpers om
een exclusieve sneaker te ontwerpen. Op afbeelding 25 zie je de
Wing shoe (Vleugelschoen) die de Amerikaanse modeontwerper Jeremy
Scott in 2008 voor Adidas ontwierp.

Bekijk afbeelding 25.
Voor dit ontwerp heeft Scott zich laten inspireren door cartoons en
stripverhalen.
2p 30 Geef met een aspect van de vormgeving en een aspect van de
voorstelling aan waaruit je die invloed van strips kunt afleiden.

Op afbeelding 26 zie je een exclusieve sneaker die Jeremy Scott ontwierp
Het ontwerp is gebaseerd op een Amerikaanse auto uit de jaren vijftig. De
lichtjes achter op de schoenen kunnen aan en in het materiaal zit een
metallic glans.

Bekijk afbeelding 25 en 26.
Het ontwerp op afbeelding 26 wekt de indruk gestroomlijnder te zijn dan
het ontwerp op afbeelding 25.
3p 31 Beschrijf drie aspecten van de vormgeving van de sneaker op afbeelding
26 die het ontwerp gestroomlijnder doen lijken.

Voor een bedrijf als Adidas is het aantrekkelijk om ontwerpers als Jeremy
Scott en Jurgi Persoons aan zich te binden.
2p 32 Geef twee redenen waarom dit aantrekkelijk is voor een bedrijf als Adidas.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-5001-a-22-1-o
14 / 14
einde