# Eindexamen Tehatex HAVO 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2016
tijdvak 1
donderdag 26 mei
13.30 - 16.00 uur

tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 38 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-5001-a-16-1-o


### Pagina 2

Dit examen gaat over de esthetiek van het lelijke in de kunst, over de betekenis van schoonheid en over de verschillende redenen waarom architecten, kunstenaars en vormgevers regels over schoonheid doorbreken en veranderen.

Deconstructivisme

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 9

Op afbeelding 1 tot en met 4 zie je een huis in Santa Monica, een voorstad van Los Angeles. Architect Frank Gehry kocht hier in 1978 een huis dat er al jaren stond. Het was rose van kleur. Gehry bouwde er van alles bij en op en tegenaan. Figuur 1 hieronder is een bovenaanzicht van het eindresultaat. Rechts zie je de plattegrond.

figuur 1
[FIGUUR: Twee illustraties. De linker illustratie is een isometrische weergave van een huis, met de tekst "bovenaanzicht" en "voorkant" eronder. De rechter illustratie is een plattegrond van een huis, met de tekst "plattegrond" en "voorkant" en "zijkant" eronder.]

Gehry wilde iets nieuws bouwen, maar tegelijkertijd ook het oorspronkelijke huis in stand houden.

2p 1 Bekijk figuur 1 hierboven en afbeelding 1 tot en met 4. Bespreek twee ingrepen waardoor je kunt zeggen dat er een nieuw gebouw is ontstaan. Geef daarbij steeds aan hoe de architect zorgde dat het oude huis eveneens mee bleef doen.

HA-5001-a-16-1-o 2 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gehry woont in een wijk met middelgrote, vrijstaande huizen, zoals je die
in Amerikaanse voorsteden vaak aantreft. Op figuur 2 hieronder zie je
twee huizen uit zo'n woonwijk.
figuur 2
[FIGUUR: Twee vrijstaande huizen in een Amerikaanse woonwijk. Beide huizen hebben twee verdiepingen en een zadeldak. Het linker huis heeft een garage aan de zijkant. Het rechter huis heeft een veranda met witte balustrade.]
2p 2 In 2012 kende het Amerikaanse Architectuurinstituut een prestigieuze
prijs toe aan het Gehry House. Maar toen Gehry het in 1978 bouwde,
waren de buurtbewoners geschokt. Ze vonden het ronduit lelijk.
Bekijk afbeelding 1 tot en met 4.
Leg uit waarom de omwonenden de architectuur van dit verbouwde huis
afkeurden. Doe dat aan de hand van twee kenmerken van het huis.
Het Gehry House is een van de eerste voorbeelden van een stijl in de
architectuur die deconstructivisme wordt genoemd.
3p 3 Bespreek drie kenmerken van het deconstructivisme die hier te zien zijn.
In 1987 won Gehry een prijsvraag en mocht hij voor de stad Los Angeles
de Walt Disney Concert Hall ontwerpen. Het complex moest een grote
concertzaal bevatten, met plaats voor ruim 2000 bezoekers.
Op afbeelding 5 zie je de maquette.
Gehry benadert gebouwen als sculpturale objecten. De maquette op
afbeelding 5 is van geel- en zilverkleurig karton.
Het maken van zo'n maquette is eigenlijk een vorm van beeldhouwkunst.
Er worden technieken gebruikt die ook bij sculpturen worden toegepast.
Bekijk afbeelding 5.
2p 4 Noem twee handelingen die hier zijn toegepast en geef steeds aan hoe
daardoor in karton een driedimensionaal object is ontstaan.
HA-5001-a-16-1-0
3 / 14
lees verder

### Pagina 4

In 1988 werd in het Museum of Modern Art in New York voor het eerst
een tentoonstelling georganiseerd over deconstructivistische architectuur.
Gehry's maquette was daar te zien.

Het deconstructivisme breekt bewust met de stijl die vanuit Europa
bekend was geworden als het modernisme of het Nieuwe Bouwen. Ook
Gehry's concerthal wijkt duidelijk af van de uitgangspunten van het
Nieuwe Bouwen.
Bekijk afbeelding 5 en 6.
3p 5 Noem drie uitgangspunten van het Nieuwe Bouwen en leg steeds uit hoe
je kunt zien dat die uitgangspunten hier zijn losgelaten.

In 2003 kon de Concert Hall, die je ziet op afbeelding 6, tussen de
wolkenkrabbers van Los Angeles gerealiseerd worden. Pas toen waren er
computerprogramma's waarmee de constructie van dit ontwerp kon
worden berekend. Het gebouw is uitgevoerd in roestvrij staal, waarin
verticale gleuven zijn aangebracht om licht door te laten.

Dit gebouw van Gehry werd door pers, critici en publiek wél enthousiast
ontvangen. Kennelijk had dit gebouw kwaliteiten die positief gewaardeerd
werden.
Bekijk afbeelding 6.
2p 6 Leg aan de hand van twee kenmerken van de concerthal uit waarom dit
gebouw zo positief werd ontvangen.

Tegenwoordig worden vaak zeecontainers gebruikt als bouwmateriaal.
Zulke stalen containers zijn groot genoeg om in te kunnen wonen. Ze zijn
ruim 2,5 meter hoog en hebben lengtes van 6 of 12 meter. Op figuur 3
hieronder zie je een tekening van zo'n container.

figuur 3

[FIGUUR: Een afbeelding van een zeecontainer.]

HA-5001-a-16-1-o 4/14 lees verder ►►►

### Pagina 5

Op afbeelding 7, 8 en 9 zie je een woning die in 2010 ontworpen werd
door het Spaanse architectenbureau James&Mau. Het huis bestaat uit
vier afgedankte containers.
2p 7 Containers blijken bruikbaar materiaal om woningen mee te bouwen.
Bespreek twee eigenschappen die ze daar geschikt voor maken.
Tegenwoordig komt het in architectuur en design vaak voor dat iets wat
ooit lelijk werd gevonden, opeens trendy wordt. Containerwoningen zijn
daar een voorbeeld van.
2p 8 Kennelijk is sprake van een opwaardering van industriële vormen in
architectuur en design.
Geef hiervoor twee verklaringen.
Monsters
Vragen bij afbeelding 10 tot en met 15
Op afbeelding 10 zie je een draak op een kapiteel in een Franse kerk uit
de twaalfde eeuw. Men geloofde dat de zielen van zondaars na hun dood
door duivels en andere monsters gemarteld en verslonden werden. Die
ziel wordt hier als mens weergegeven.
3p 9 Dit soort beelden was een aansporing om het juiste geloof te belijden en
goed te leven. Ze dienden als afschrikwekkend voorbeeld.
Bespreek drie aspecten die het beeld op afbeelding 10 afschrikwekkend
maken.
Om een kapiteel met beeldhouwwerk te maken, moest de beeldhouwer
verschillende problemen oplossen.
Bekijk afbeelding 10.
4p 10 Noem twee van die problemen en leg uit hoe hij elk probleem heeft
opgelost.
Het beeldhouwwerk op afbeelding 10 is een voorbeeld van romaanse
kunst.
2p 11 Noem twee kenmerken van romaanse vormgeving in het werk op
afbeelding 10.
HA-5001-a-16-1-o
5/14
lees verder

### Pagina 6

Ook aan de buitenkant van middeleeuwse kerken kun je monsterachtige
wezens aantreffen. Op randen en dakgoten van gotische kerken en
kathedralen zijn vaak lelijke gedrochten te zien die fungeren als
waterspuwers. Ze voeren overtollig regenwater af.

2p 12 Op afbeelding 11 zie je zo'n waterspuwer.
Bespreck twee technische eisen waaraan een beeld moet voldoen om als
regenafvoer te kunnen functioneren.

Het monster op afbeelding 11 lijkt wel wat op de draak op afbeelding 10,
maar is een paar eeuwen later gemaakt.
Bekijk afbeelding 11.
Bespreck twee kenmerken van de waterspuwer waaraan je kunt zien dat
hij later gemaakt is dan het kapiteel. Laat de architectuur buiten
beschouwing.

Op afbeelding 12 zie je een miniatuur uit een manuscript uit 1086 over het
laatste Bijbelboek, de Apocalyp. Hierin wordt een visioen van de heilige
Johannes beschreven, waarin het einde der tijden wordt voorspeld, met
plagen, rampen en angstaanjagende verschijningen.

In het visioen aanbidt de mensheid een draak, symbool voor de duivel. De
draak, hier een slangachtig dier, draagt de macht over aan een
zevenkoppig beest dat uit de zee is opgerezen.

2p 14 De miniatuur op afbeelding 12 geeft de hoofdelementen van dit visioen
kernachtig weer. Daardoor is duidelijk te zien wat er gebeurt.
Geef voor twee gebeurtenissen uit het visioen aan hoe ze hier zijn
verbeeld.

Bekijk afbeelding 12.
De verschillende elementen zijn samengebracht tot een evenwichtige
compositie. Dit evenwicht ontstaat door kleur, vlakverdeling en richting.
Geef voor twee van deze drie aspecten aan hoe ze bijdragen aan
evenwicht in de compositie. Geef daarbij steeds een voorbeeld.

2p 15

Op afbeelding 13 zie je dezelfde scène op een miniatuur uit 1270.
Afbeelding 14 is een detail.

De maker van de miniatuur op afbeelding 13 breidt de voorstelling uit met
allerlei verhalende elementen. De heilige Johannes is bijvoorbeeld zelf
afgebeeld bij zijn visioen. Je ziet hem links op afbeelding 13.
Bekijk afbeelding 13 en 14.
Bespreck nog drie andere voorbeelden van zulke verhalende elementen
die aan de voorstelling zijn toegevoegd.

3p 16

HA-5001-a-16-1-o 6 / 14 lees verder

### Pagina 7

3p 17 De miniatuur op afbeelding 13 is gemaakt in de tijd van de gotiek.
Leg aan de hand van drie voorbeelden uit waaraan je dat kunt zien.

Op afbeelding 15 zie je een bladzijde uit de hedendaagse strip Inferno
van Marcel Ruijters. Het verhaal is gebaseerd op een beroemd boek van
Dante, een dichter uit de late middeleeuwen. In dit boek maakt Dante met
iemand een reis door de hel.

Ruijters is geïnspireerd door middeleeuwse voorstellingen. Toch zie je dat
zijn tekeningen niet in de middeleeuwen maar in onze tijd zijn gemaakt.
Dat komt vooral door de dynamiek. Middeleeuwse voorstellingen zijn
relatief statisch.

1p 18 Leg uit hoe het komt dat de tekening op afbeelding 15 zo dynamisch is.
Geef de belangrijkste oorzaak.

De miniaturen op afbeelding 12 en 13 en de tekening op afbeelding 15
zijn illustraties bij verhalen. Ze komen uit boeken die op een totaal
verschillende manier gemaakt zijn en die bestemd waren voor een heel
ander publiek.

2p 19 Geef aan wat het belangrijkste verschil is tussen de totstandkoming van
een middeleeuws manuscript en een hedendaags stripboek. Geef ook aan
hoe dat verschil samenhangt met het publiek waarvoor de boeken
bestemd zijn.

Koningeninnen

Vragen bij afbeelding 16, 17 en 18

[FIGUUR: Schilderstuk met een groep mensen, de koninklijke familie]
Francisco de Goya was de hofschilder van de Spaanse koning Karel IV en
diens vrouw koningin Maria Luisa. Op afbeelding 16 zie je het
staatsieportret dat hij in 1800 maakte van de koninklijke familie. Goya is
zelf ook te zien. Hij staat links achter de groep.

De belangrijkste figuren zijn het koninklijk paar en kroonprins Ferdinand,
links in het blauwe pak. Maar koningin Maria Luisa, die hier 48 jaar oud is
en toen al tien kinderen had gebaard, was in feite de machtigste persoon
van het land. De compositie van het schilderij op afbeelding 16 lijkt dat
aan te geven.

2p 20 Bespreek twee aspecten van de compositie die daaraan bijdragen.

HA-5001-a-16-1-o
7 / 14
lees verder

### Pagina 8

Goya maakte voorstudies van de afzonderlijke portretten en componeerde
die tot een natuurlijk en levendig geheel dat de geldende regels voor een
staatsieportret doorbrak. Dat is te zien aan de voorstelling en aan de
vormgeving.
1p 21 Leg uit hoe de voorstelling bijdraagt aan een levendig effect.
3p 22 Bespreek drie aspecten van de vormgeving waardoor een levendig
geheel is ontstaan.

[FIGUUR: Buste van een man, van achteren gefotografeerd, met een schildersezel met een geschilderd portret ernaast, en een zittende vrouw in een stoel met een kroon op haar hoofd.]

Vaak is gedacht dat Goya met dit werk een karikatuur wilde maken. Een
criticus zou beweerd hebben dat de voorstelling leek op 'de kruidenier en
zijn familie die zojuist de lotto hebben gewonnen'. Sommige kunsthistorici
vroegen zich af of de koninklijke familie te dom was om te begrijpen dat
Goya hen genadeloos ontmaskerde als lelijke slechteriken. Goya zou de
koning als een 'pafferige gier' en de koningin 'bespottelijk vulgair' hebben
weergegeven.

Tegenwoordig is wel duidelijk dat Goya geen kritiek leverde. Hij maakte
gewoon een goed schilderij, waar de familie tevreden over was.
2p 23 Geef twee argumenten voor de conclusie dat Goya met dit schilderij geen
kritiek wilde leveren.

Op afbeelding 17 zie je een portret van de Engelse koningin Elisabeth.
Het is een schilderij uit 2001 van Lucian Freud. Op figuur 4 hieronder zie
je hem aan het werk.

figuur 4

Freud staat erom bekend dat hij zijn modellen nooit mooier maakt dan ze
zijn. Dat geldt ook voor het portret op afbeelding 17, dat een indringend
schilderij is geworden.
2p 24 Leg uit waarom dit portret zo indringend is. Betrek twee aspecten van het
schilderij in je antwoord.

HA-5001-a-16-1-o 8 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 9

Lucian Freud, die in 2011 overleed, wordt beschouwd als een van de grootste Britse kunstenaars van de tweede helft van de twintigste eeuw. Op figuur 5 hieronder zie je een zelfportret.

figuur 5
[FIGUUR: Zwart-wit schilderij van een oudere man, met een gespannen gezichtsuitdrukking.]
56 x 53 cm

Het werk van Freud, die zich aanvankelijk liet inspireren door het expressionisme, wordt wel neorealisme genoemd.

3p 25 Bekijk afbeelding 17 en figuur 5 hierboven.
Geef aan in welk opzicht zijn stijl
– expressionistisch en
– realistisch is.
– Leg daarna uit waarom gesproken wordt van neorealisme.

Op afbeelding 18 zie je het werk H.M. uit 2012 van de Belgische schilder Luc Tuymans. Hij kreeg de opdracht voor een portret van Hare Majesteit koningin Beatrix vlak voordat zij zou aftreden.

2p 26 Beatrix draagt geen kroon zoals Elizabeth. Toch heeft de schilder haar 'koninklijk' weergegeven. Dat komt mede door de omgeving.
Leg dit uit. Betrek twee aspecten van de omgeving in je antwoord.

2p 27 Tuymans werkt meestal naar foto's. Hij maakt beelden van beelden, geen beelden van mensen. Beatrix heeft niet urenlang geposeerd voor dit portret. Tuymans maakte snel een aantal foto's van haar met zijn smartphone.
Bekijk afbeelding 18.
Noem twee kenmerken waaruit je deze werkwijze kunt afleiden.

HA-5001-a-16-1-o 9 / 14 lees verder

### Pagina 10

Tuymans, die bewondering heeft voor de voormalige koningin, vroeg
tijdens de heropening van het Stedelijk Museum aan Hare Majesteit wat
zij van het werk vond. Beatrix, die bij die gelegenheid dezelfde japon
droeg als op het schilderij, zei dat ze gehoord had dat er nogal wat
controversse was, maar dat dat bij goede kunstwerken zo hoort.

Een controverse is een meningsverschil. Sommige critici keurden het
werk hevig af en anderen vonden het juist goed.

Deze meningen weerspiegelen verschillende visies of opvattingen over
kunst.
2p 28 Geef aan welke opvatting over kunst je kunt afleiden uit het afkeuren
van dit schilderij. Bespreek daarna de tegengestelde opvatting over kunst
van degenen die het juist goed vonden.
HA-5001-a-16-1-o 10 / 14 lees verder ▶▶▶

### Pagina 11

Kunst van afval
Vragen bij afbeelding 19 tot en met 23
Op figuur 6 hieronder zie je een foto van een kunstgalerie in Parijs. De
Franse kunstenaar Arman maakte in 1960 een kunstwerk in de vorm van
een tentoonstelling die eruit bestond dat de galerie werd volgestouwd met
vuilnis.
figuur 6
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een etalage volgestouwd met vuilnis. Een vrouw met een jurk loopt langs de etalage.]
Galerie Iris Clert
Het publiek kon deze tentoonstelling alleen van buitenaf zien.
Hieronder staan drie termen:
1 happening.
2 performance.
3 installatie.
3p 29 Geef aan wat deze termen inhouden en geef ook steeds aan of ze wel of
niet van toepassing zijn op dit 'kunstwerk' van Arman.
In de jaren daarna verzamelde Arman allerlei soorten afval en
presenteerde die als kunstwerken. Op afbeelding 19 zie je *Poubelle des
Halles* uit 1961. De titel kan vertaald worden als *Prullenbak van de Hallen*,
een grote markt in Parijs.
De vitrine is gevuld met objecten in allerlei vormen en kleuren.
Bekijk afbeelding 19.
3p 30 Bespreek drie kenmerken waaraan je kunt zien dat dit materiaal afval is.
Geef daarbij steeds een voorbeeld.
HA-5001-a-16-1-o
11 / 14
lees verder

### Pagina 12

De kunstenaar presenteerde het afval meestal in plexiglas bakken, waar
je omheen kunt lopen. Op figuur 7 hieronder zie je een voorbeeld.
figuur 7
[FIGUUR: Een transparante kubus, gevuld met verfrommelde plastic verpakkingen, lege blikjes en ander afval.]
31
Het afval ondergaat op deze manier een transformatie: het wordt kunst!
Leg uit waarom het afval hierdoor als kunst kan worden beschouwd. Doe
dat aan de hand van twee effecten van deze manier van presenteren.
Op afbeelding 20 zie je een werk uit 1965 van de Zwitserse kunstenaar
Daniel Spoerri. Ook hij is geïnteresseerd in afval. Na een maaltijd lijmde
hij alles vast wat nog op tafel stond en presenteerde dit als kunstwerk. Op
figuur 8 hieronder zie hoe Spoerri's objecten meestal worden
tentoongesteld.
figuur 8
[FIGUUR: Een foto, genomen vanuit een lage hoek, van een vrouw die naar een kunstwerk kijkt. Het kunstwerk bestaat uit een verzameling objecten, zoals borden, bestek en flessen, die tegen een muur zijn geplakt.]
HA-5001-a-16-1-o 12 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 13

Spoerri's tableaux kunnen worden opgevat als driedimensionale stillevens of als een soort sculpturen. Maar de kunstenaar wilde geen esthetische objecten maken. Deze werken gaan onder meer over tijd en vergankelijkheid.
Bekijk afbeelding 20.
2p 32 Leg uit op welke manier hier sprake is van tijd en van vergankelijkheid.

Arman en Spoerri behoorden tot een groep kunstenaars die de 'Nouveaux Réalistes' werd genoemd, de 'nieuwe realisten'.

2p 33 Dit nouveau réalisme wordt door kunstcritici ook wel 'neo-dada' genoemd. Bekijk afbeelding 19 en 20. Leg uit waarom deze werken aan dada doen denken. Geef twee argumenten.

Het nouveau réalisme wordt beschouwd als een Europese variant van de popart. De kunstenaars halen hun onderwerpen ook uit de eigentijdse consumptiemaatschappij. Maar de Nouveaux Réalistes hebben een andere houding tegenover die consumptiemaatschappij.
2p 34 Leg uit wat dit verschil inhoudt. Betrek zowel de Amerikaanse popart als het nouveau réalisme in je antwoord.

De jaren zestig waren een periode van verzet tegen de maatschappelijke normen en waarden. Ook in de kunstwereld verzette men zich tegen de heersende tradities.
2p 35 Noem twee tradities in de kunstwereld waartegen kunstenaars als de Nouveaux Réalistes zich in die tijd verzetten.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
HA-5001-a-16-1-o 13 / 14 lees verder 

### Pagina 14

Op afbeelding 21 zie je het plein van de Hofstedeschool in Den Haag, met
een beeld uit 2011 van de kunstenaar David Bade.
Bade organiseerde workshops waarin leerlingen van de school sculpturen
maakten van allerlei objecten en materialen. In zijn atelier, te zien op
figuur 9 hieronder, vergrootte en versneed Bade deze sculpturen en
maakte er een nieuw beeld van.

figuur 9
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een atelier met grote, wit geschilderde sculpturen in aanbouw, mensen in werkkleding zijn bezig met de sculpturen.]

Op afbeelding 21, 22 en 23 zijn de oorspronkelijke sculpturen nog wel te
herkennen, maar Bade heeft er toch één beeld van gemaakt.
Bekijk afbeelding 21, 22 en 23.
2p 36 Noem twee ingrediënten waardoor eenheid is ontstaan in dit werk.

2p 37 De werkwijze van Bade doet wel wat denken aan die van Spoerri.
Bespeek twee overeenkomsten met de werkwijze van Spoerri.

De opdrachtgever voor Bade's werk, het gemeentebestuur van Den Haag,
was niet blij met het beeld en wilde het aanvankelijk niet plaatsen. Het
argument was dat het contrast met de school te groot zou zijn, maar in
feite vond men het gewoon lelijk.

2p 38 Bade was het daar helemaal niet mee eens. Hij vond dat de
opdrachtgever niets van kunst begreep.
Geef twee argumenten die Bade gelijk geven.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-5001-a-16-1-0 14/14 einde ■