# Eindexamen Tehatex HAVO 2015 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2015/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijd vak 2
donderdag 18 juni
13.30 - 16.00 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-5001-a-15-2-o

### Pagina 2

Dit examen gaat over strijd, over de verschillende manieren waarop
kunstenaars, architecten en vormgevers reageren op conflictsituaties of
de gevolgen ervan.

Uit de as herrezen

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 7

In tijden van oorlog en als gevolg van terroristische aanslagen worden
vaak belangrijke gebouwen verwoest. Dit blok gaat over architectuur die
werd vernield en weer is opgebouwd, of die in een herinneringsbeeld
voortleeft.

De Frauenkirche uit Dresden (Duitsland) is gebouwd in 1722 naar een
ontwerp van de architect George Bähr, in de stijl van de barok. In de
Tweede Wereldoorlog werd de kerk, samen met een groot deel van de
stad, vernield door een bombardement van de Engelsen en Amerikanen.

Op figuur 1 hieronder zie je de verwoeste Frauenkirche kort na de oorlog.
Mensen halen stenen uit de puinhopen voor de wederopbouw van
Dresden. Sommige stenen zijn gebruikt voor de herbouw van de
Frauenkirche, maar die begon pas vijftig jaar later! De kerk was in 2005
klaar. Figuur 2 op de pagina hiernaast toont een recente foto van de kerk.

figuur 1

[FIGUUR: Een zwart-witfoto die de verwoeste Frauenkirche van Dresden toont, met mensen die puin ruimen.]

HA-5001-a-15-2-o 2 / 20 lees verder


### Pagina 3

figuur 2

[FIGUUR: Een groot zwart-wit beeld van de Frauenkirche in Dresden, een barokke kerk met een grote koepel en twee torens.]

Bekijk figuur 2.
De Frauenkirche was de eerste grote protestantse kerk in Duitsland na de
Reformatie. Het is een typisch voorbeeld van de barok. De kerk is aan de
buitenkant redelijk rijk gedecoreerd.

3p 1 Noem nog drie kenmerken van de barok die je aantreft in het exterieur
van deze kerk.

De barokkerken uit het noorden van Europa zijn soberger van stijl dan de
barokkerken uit het zuiden van Europa.
1p 2 Geef een verklaring voor dit verschil.

HA-5001-a-15-2-o 3 / 20 lees verder

### Pagina 4

2p 3 Noteer de nummers 1 tot en met 4 op je antwoordblad.
Geef van elk van de onderstaande beweringen over de barok aan of deze
juist is of onjuist.
De barok was een Europese bouwstijl die
1 zich ontwikkelde vanuit de renaissance.
2 een variant was van de rococo.
3 zijn oorsprong had in Italië.
4 zich uitbreidde naar Midden- en Zuid-Amerika.

Op de herbouw van de Frauenkirche is veel kritiek. De Amerikaanse
journalist George Packer noemt de herbouwde kerk spottend een
'barokfantasie'. Hij beschuldigt de bestuurders van Dresden ervan dat met
de volledige reconstructie van de oorspronkelijke kerk de geschiedenis
van de stad is weggevaagd.

2p 4 Geef een argument ter onderbouwing van zijn kritiek.
Geef ook een argument dat ingaat tegen zijn kritiek.

In de Tweede Wereldoorlog zijn meerdere kerken zwaar beschadigd.
Op figuur 3 hieronder zie je de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche in
Berlijn. Deze romaans geïnspireerde kerk uit 1895 raakt tijdens de
Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd. Na de oorlog, in 1957, krijgt de
Duitse architect Egon Eiermann de opdracht om op dezelfde plek een
nieuwe kerk te bouwen. Hij ontwerpt een ensemble van gebouwen van
staal en beton, waarbij de beschadigde toren van de oude kerk behouden
blijft. Je ziet zijn kerk op afbeelding 1.

figuur 3
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een hoge kerk met meerdere spitse torens en een grote ronde raamversiering.]

HA-5001-a-15-2-0
4 / 20
lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Op figuur 4 hieronder zie je een doorsnede van de nieuwe
Gedächtniskerk. Het geheel staat op een rechthoekig, verhoogd
platform.

figuur 4

[FIGUUR: Geïllustreerde plattegrond en aanzicht van een kerkgebouw met drie onderdelen: entree/foyer, schip & koor, oude toren en nieuwe toren met kleine kapel. De oude toren is hoog en spits, de nieuwe toren is rechthoekig met veel vensters. Een schaal van 20 meter is aangegeven.]

entree/foyer schip & koor oude toren nieuwe toren kleine kapel

Eiermann zegt: "Ik kan aan de oude toren geen zinvolle inhoud geven.
(...) Ik laat de oude toren staan (...) Ik wek hem niet weer tot leven. De
toren blijft dood."

Bekijk afbeelding 1 en figuur 4.
Eiermanns nieuwe kerk versterkt de indruk dat de oude toren "dood" is.
Bespreel twee aspecten van de vormgeving waaruit die indruk blijkt.

2p 5

Bekijk afbeelding 1.
De Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche is een belangrijke kerk in Berlijn.
Onder keizer Wilhelm verwees de kerk naar het glorieuze Heilige Roomse
Rijk. De stad wil de oude toren behouden, omdat deze herinnert aan die
glorietijd van het Duitse rijk.

1p 6 Geef nog een argument voor het behoud van de oude toren.

HA-5001-a-15-2-o 5/20 lees verder ►►►

### Pagina 6

Op afbeelding 2 zie je een deel van de gevel van de achthoekige
kerfruimte en op afbeelding 3 een detail. De kerk is opgebouwd uit een
skelet van staal, opgevuld met rasters van beton die gekleurd glas
bevatten. Op afbeelding 4 zie je een deel van het interieur en op
afbeelding 5 een detail van de glaswand.

Het contrast tussen het exterieur en interieur van dit deel van de kerk is
opmerkelijk groot. Het publiek dat de kerkruimte betreedt wordt volkomen
verrast door de hemelse sfeer.

2p 7 Beschrijf twee aspecten van de vormgeving die het contrast tussen
exterieur en interieur versterken. Laat de aankleding van het interieur
buiten beschouwing.

Op 11 september 2001 werden de twee hoogste torens van New York, die
onderdeel waren van het World Trade Center, door een terroristische
aanslag met vliegtuigtuigen verwoest. Daarbij kwamen duizenden mensen om
het leven. Je ziet de torens voor de aanval op figuur 5 hieronder.

figuur 5

[FIGUUR: Een zwart-witfoto van de Twin Towers van het World Trade Center,
met de omliggende gebouwen van New York op de achtergrond.]

Op afbeelding 6 en 7 zie je Tribute in Light (Eerbetoon in licht), een
tijdelijk kunstwerk dat naar deze dramatische gebeurtenis verwijst. De
installatie bevindt zich op het dak van een naburige parkeergarage en is
elk jaar op 11 september te zien. De installatie bestaat uit tientallen
schijnwerpers die enkele kilometers ver de lucht in schijnen.

2p 8 Geef twee redenen waarom juist deze sterke lichtbundels zich zo goed
lenen voor het maken van een herinneringsbeeld.

HA-5001-a-15-2-0

6/20

lees verder


### Pagina 7

De architectuurcriticus Robert Bevan deed in 2006 een onderzoek naar de
wereldwijde vernietiging van gebouwen tijdens oorlogen en terreuracties.
Hij constateert dat het aanvallen van belangrijke gebouwen een effectief
middel is om een volk of land te treffen. Hij noemt dit "war against
architecture".

2p 9 Leg uit waarom "oorlog tegen architectuur" een effectief middel is om een
volk of land te treffen. Doe dit aan de hand van een voorbeeld uit dit blok.
Laat het gegeven dat er mogelijk veel slachtoffers vallen buiten
beschouwing.

Slagveld

Vragen bij afbeelding 8 tot en met 14

Op afbeelding 8 zie je Cavalerie doet een uitval vanuit een fort op een
heuvel uit 1646 van de Nederlandse schilder Philips Wouwerman. Op het
schilderij is een strijd te zien met soldaten te paard (cavalerie). De strijd is
heftig: mensen worden onder de voet gelopen en slachtoffers liggen in het
water.

3p 10 Beschrijf aan de hand van de voorstelling nog drie aspecten waaraan je
kunt zien dat de strijd heftig is.

Links van het midden zie je het fort op de heuvel van waaruit de cavalerie
ten strijde trekt. Wouwerman stuurt de blik van de beschouwer naar het
fort op de heuvel.

2p 11 Beschrijf twee manieren waarop Wouwerman de blik van de beschouwer
naar het fort op de heuvel stuurt. Laat daarbij de wolkenlucht buiten
beschouwing.

HA-5001-a-15-2-o 7/20 lees verder ►►►

### Pagina 8

De strijd op dit schilderij heeft niet in werkelijkheid plaatsgevonden, maar
is verzonnen door Wouwerman. De veldslag was voor hem vooral een
geschikt onderwerp om te laten zien hoe virtuoos hij was in het schilderen
van paarden. Dat laatste zie je op details van het schilderij, zoals op
figuur 6 en 7.

figuur 6
[FIGUUR: Een schilderij met veel paarden en soldaten in gevecht, met veel dynamiek en details.]

figuur 7
[FIGUUR: Een detail uit een schilderij van een paard en ruiter op een heuvel, met veel aandacht voor de anatomie en beweging van het paard.]

3p 12 Bekijk afbeelding 6 en figuur 6 en 7.
Geef aan de hand van de afbeelding en de figuren drie voorbeelden
waaruit die virtuoze manier van paarden schilderen blijkt.

HA-5001-a-15-2-o 8 / 20 lees verder ▶▶►

### Pagina 9

Op afbeelding 9 zie je het schilderij La guerre (De oorlog) van Henri Rousseau uit 1894. Het meisje voor het zwarte paard symboliseert de oorlog die over het land raast. In haar handen draagt ze attributen die verwijzen naar de strijd: een zwaard en een brandende fakkel.

Rousseau schilderde dit werk lang na de bloedige Frans-Duitse Oorlog (1870-1871). De gevolgen van die bloedige strijd waren na twintig jaar nog zichtbaar in het straatbeeld, bijvoorbeeld in de aanwezigheid van veel oorlogsinvaliden.

2p 13 Rousseau verbeeldt in dit schilderij de verschrikkelijke gevolgen van oorlog. De geknakte bomen met weinig bladeren roepen bijvoorbeeld associaties op met verkoold leven. Bespreek aan de hand van de voorstelling nog drie verschrikkelijke gevolgen van oorlog waarnaar Rousseau verwijst.

Rousseau, van beroep tolbeambte, had geen kunstopleiding gevolgd. Zijn ongeschoolde manier van schilderen werd 'primitief' of 'naïef' genoemd. In het schilderij op afbeelding 9 is bijvoorbeeld het meisje op een naïeve manier weergegeven.

1p 14 Leg aan de hand van de houding van het meisje uit waaruit die 'naïeve' manier van schilderen blijkt.

La guerre wordt in 1894 voor het eerst tentoongesteld op de Salon des Indépendants, een expositie van onafhankelijke moderne kunstenaars in Parijs. Het werk wordt door velen bespot, niet alleen vanwege die naïeve manier van schilderen, ook vanwege de vreemde voorstellingen.

Maar sommigen reageren juist heel positief op het schilderij, zoals de jonge schilder Louis Roy. Hij ziet in het schilderij van Rousseau zelfs een aankondiging van ‘een nieuwe kunst’.

1p 15 Leg aan de hand van een aspect van het schilderij uit welke nieuwe kunststroming uit het eind van de negentiende eeuw Roy hier waarschijnlijk bedoelt.

HA-5001-a-15-2-o 9 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 10

O ok in de twintigste eeuw zijn de verschrikkingen van de oorlog voor kunstenaars vaak aanleiding om bijzonder werk te maken. In de jaren zestig was Amerika in oorlog met Vietnam. Voor het eerst zagen veel mensen vanuit de huiskamer op televisie hoe gewelddadig oorlog kon zijn.

Op afbeelding 10 zie je War (Vietnam Piece) uit 1967 van de Amerikaanse kunstenaar Duane Hanson. Op figuur 8 hieronder zie je een gedeelte van het werk in een museum. Met dit werk verzette de kunstenaar zich tegen de oppervlakkige manier waarop het oorlogsgeweld in de media getoond werd. Hij wilde dat de bezoeker door zijn werk meer betrokken werd bij de gevolgen van de oorlog: je ziet soldaten die pijn lijden, die uitgeput of mogelijk gesneuveld zijn.

figuur 8
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een kunstwerk in een museum. Op de voorgrond, op de grond, liggen twee mannen, een van hen zit rechtop en is mager. Op de achtergrond hangen twee ingelijste foto's aan de muur.]

2p 16 Bekijk afbeelding 10 en figuur 8. Bespreek twee manieren waarop Hanson de bezoeker ook door de vormgeving meer direct bij de gevolgen van oorlog betrekt.

Hanson heeft dit werk in het bijzonder gemaakt als kritiek op de Amerikaanse bemoeienissen bij de oorlog in Vietnam. Maar het werk kan ook gezien worden als een aanklacht tegen oorlog in het algemeen.

1p 17 Leg uit waarom War (Vietnam Piece) ook te zien is als een aanklacht tegen oorlog in het algemeen.

HA-5001-a-15-2-0 10 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 11

Op afbeelding 11, 12, 13 en 14 zie je foto's die de Belgische fotograaf
Bart Michiels tussen 2001 en 2009 maakte. Voor deze serie fotografeerde
hij plekken waar ooit grote veldslagen hebben plaatsgevonden.
De titels van de foto's verwijzen onder andere naar de naam van de plaats
waar en het jaar waarin de veldslag of invasie ooit plaatsvond. Zo is de
titel van afbeelding 11 Verdun 1916, Le Mort Homme, 2001. In Verdun
vond, tijdens de Eerste Wereldoorlog, een van de grootste veldslagen uit
de geschiedenis plaats. Er stierven meer dan 700.000 soldaten.

Michiels verblijft doorgaans langere tijd op de plek die hij wil fotograferen
om het juiste moment af te wachten. Hij kiest zorgvuldig zijn invalshoek en
fotografeert het landschap zo dat het resultaat in eerste instantie een
esthetische natuuropname lijkt, maar ook geïnterpreteerd kan worden als
een verlaten slagveld.

Bekijk afbeelding 11, 12, 13 en 14.
4p 18 Leg voor elke afbeelding uit hoe de fotograaf het effect van een verlaten
slagveld weet op te roepen.

Vergeleken met de andere kunstwerken uit dit blok geeft de fotoserie van
Michiels zowel de meest realistische voorstelling van een slagveld, als de
minst realistische.
2p 19 Leg dit uit.

Michiels wil met zijn foto's de verschrikkingen van oorlog onder de
aandacht brengen van het publiek.
1p 20 Ben jij van mening dat Michiels' fotoserie het publiek confronteert met
huidige oorlogen? Ondersteun je antwoord met een argument.

HA-5001-a-15-2-o 11 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 12

Op de barricades

Vragen bij afbeelding 15 tot en met 20

Rond 1900 waren de werk- en leefomstandigheden van veel arbeiders
bijzonder slecht. De arbeiders van de Nederlandse Spoorwegen gingen
hierover de strijd aan met hun werkgevers: de directie van de
spoorwegen. In januari 1903 vond de eerste grote spoorwegstaking in
Nederland plaats. De directie ging uiteindelijk in op de eisen van de
stakers. Het spoorwegpersoneel won de strijd.

Op afbeelding 15 zie je een prent van de tekenaar Albert Hahn. Hij
maakte die voor de voorpagina van het socialistische dagblad *Het Volk*.
Je ziet de voorpagina van het dagblad op figuur 9 hieronder.

figuur 9

[FIGUUR: Een prent van een man in een uniform, staande op een spoorwegovergang, met een station en treinen op de achtergrond. De tekst "HET VOLK" is prominent aanwezig.]

De prent geeft de visie weer van de tekenaar op de spoorwegstaking.
Hahn benadrukt in deze prent de macht van de arbeider.

Bekijk afbeelding 15.
3p 21 Noem drie manieren waarop Hahn in deze prent de macht van de arbeider
benadrukt.

Hahn werd als tekenaar bij dagblad *Het Volk* van de socialistische partij
(SDAP) aangesteld om voor de krant op zondag in overleg met de
redactie een politieke prent te leveren. De redactie was zeer tevreden
over deze prent van Hahn voor het dagblad.

2p 22 Geef twee redenen waarom de prent van Hahn goed past bij de politieke
visie van het dagblad. Betrek de prent steeds in je antwoord.

HA-5001-a-15-2-o 12 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 13

Tijdens de Tweede Wereldoorlog staakten arbeiders ook tegen
onderdrukkende maatregelen van de Duitse bezetter. Toen in februari
1941 ruim 425 Joden werden opgepakt en in veewagens werden
afgevoerd besloten onder anderen de Amsterdamse havenarbeiders uit
protest tegen deze Jodenvervolging te gaan staken. Al snel sloten veel
andere arbeiders zich aan.

Op afbeelding 16 en 17 zie je $De$ $dokwerker$ van de Nederlandse
beeldhouwer Mari Andriessen. Andriessen kreeg na de oorlog van de
gemeente Amsterdam de opdracht een monument te maken ter
nagedachtenis aan het dappere verzet van de havenarbeiders (de
dokwerkers). Het bronzen beeld werd in 1952 onthuld. Het beeld staat nu
op het Jonas Daniël Meijerplein voor de synagoge.

3p 23 $De$ $dokwerker$ drukt onverzettelijkheid uit.
Noem drie aspecten van het bronzen beeld die bijdragen aan die indruk
van onverzettelijkheid.

In een eerdere versie van het beeld heeft Andriessen de dokwerker een
knuppel in de hand gegeven. In de uiteindelijke versie laat hij die knuppel
weg.

2p 24 Beschrijf het verschil in interpretatie tussen $De$ $dokwerker$ met een
knuppel en $De$ $dokwerker$ zonder knuppel.

HA-5001-a-15-2-o 13 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 14

Op 28 maart 1952 schreef het Haarlems Dagblad: \"Mari Andriessen heeft
ter symbolisering van de staking een gewone dokwerker genomen en
geenszins een geidealiseerde arbeider.\"

Op figuur 10 hieronder zie je een voorbeeld van een beeld in de stijl van
het socialistisch-realisme. Dit beeld staat in Charkov (Oekraïne) en werd
na de Tweede Wereldoorlog gemaakt in opdracht van de Sovjet-Unie.

figuur 10
[FIGUUR: Een standbeeld van twee personen, een man en een vrouw, die handen vasthouden en staan op een sokkel.]

figuur 11
[FIGUUR: Een standbeeld van een man die naar de hemel wijst, staand op een sokkel voor een gebouw.]

25 Beschrijf het belangrijkste verschil in stijl tussen het realisme van
Andriessen en het socialistisch-realisme van de kunstenaar uit de SovjetUnie.

26 Leg uit dat het realisme van Andriessen na de Tweede Wereldoorlog ook
uitgelegd kan worden als verzet tegen het socialistisch-realisme.

HA-5001-a-15-2-o 14 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 15

In 1989 vonden studentenprotesten plaats op het Plein van de Hemelse
Vrede in Beijing (Peking) in China. De protesten, gericht tegen het
communistische bewind, werden met grof geweld beëindigd. Vele doden
en gewonden waren het gevolg. Op 5 juni 1989, een dag na het militair
ingrijpen, hield een anonieme man een colonne tanks tegen die het plein
wilde ontruimen.

figuur 12
[FIGUUR: Een foto van een straat met meerdere tanks die oprukken. Een eenzame man staat voor de voorste tank.]

Op figuur 12 hierboven zie je de foto die een Amerikaanse journalist van
deze gebeurtenis maakte. Het maken van een dergelijke foto was zeer
gevaarlijk, want de Chinese veiligheidsdienst liet niet toe dat het geweld
tegen burgers internationaal bekend werd. Maar de journalist wist het
materiaal naar het buitenland te smokkelen.

De foto werd wereldberoemd, en in 1989 gekozen tot World Press Photo:
een internationale prijs voor journalistieke fotografie. De voorstelling
verwijst op kernachtige wijze naar een voor iedereen herkenbare vorm
van verzet.
1p 27 Leg aan de hand van de voorstelling uit naar welke vorm van verzet wordt
verwezen.

De Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo nam deze foto als
uitgangspunt voor het beeld Tank Man uit 2013. Je ziet het werk op
afbeelding 18. De kunstenaar heeft een heel eigen interpretatie gegeven
van de man die voor de tanks staat. Zo geeft hij een driedimensionale
voorstelling van de man.

De kunstenaar heeft voor de romp en ledematen een etalagepop gebruikt,
en die van kleren voorzien. Het hoofd en de handen zijn gemaakt van
gegoten siliconen, een soort kunsthars.
2p 28 Geef twee redenen voor het feit dat de kunstenaar alleen het hoofd en de
handen in kunsthars uitvoert.

HA-5001-a-15-2-o 15 / 20 lees verder ►►►

### Pagina 16

Op afbeelding 19 en 20 zie je *Tank Man* tijdens de kunstmanifestatie 'Call of the Mall' (2013) in het winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht. Hier werd het beeld tentoongesteld tussen winkelend publiek. Omdat mensen aanvankelijk tegen het beeld aan liepen of het wilden aanraken moest het kunstwerk omheind en bewaakt worden.

Castillo beoogt met dit werk het winkelend publiek te laten nadenken over mensen en problemen elders op de wereld. Hij probeert de aandacht van het publiek te trekken door middel van vervreemding.
2p 29 Bespreek twee manieren waarop Castillo vervreemding gebruikt om daarmee de aandacht van het publiek te trekken.

Je zou kunnen stellen dat zowel Andriessen als Castillo door middel van hun werk zelf strijden voor een betere wereld.
1p 30 Welke van deze twee kunstenaars doet dat volgens jou het beste? Geef daarvoor een argument.

Exclusief zitten

Vragen bij afbeelding 21 tot en met 25

De meubelmaker Gerrit Rietveld streefde naar een nieuwe vormgeving die paste bij de moderne tijd. Op afbeelding 21 zie je zijn *Rood-blauwe stoel* uit 1923. De stoel is gemaakt van vurenhouten balkjes en multiplex platen en het geheel is gelakt in de kleuren rood, geel, blauw en zwart.

Op figuur 13 hieronder zie je een gewone leunstoel uit de jaren twintig. Vergeleken met deze stoel is de leunstoel van Rietveld heel modern.

figuur 13
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een gestoffeerde leunstoel met een patroon in de stof.]

HA-5001-a-15-2-0
16 / 20
lees verder ►►►


### Pagina 17

Bekijk figuur 13 op de vorige pagina en afbeelding 21.
2p 31 Beschrijf aan de hand van Rood-blauwe stoel waarom de vorm en de
constructie vergeleken met de gewone stoel zo modern zijn. Laat de kleur
buiten beschouwing.

Naast meubelmaker was Rietveld architect en lid van De Stijl. De leden van
De Stijl streefden naar een universele vormgeving voor architectuur,
toegepaste vormgeving en beeldende kunst. In 1924 ontwierp hij het
Rietveld Schröderhuis. Dit woonhuis ontwierp Rietveld in nauw overleg met
de opdrachtgeefster, Truus Schröder. Beiden wensten dat het huis zou
passen bij de leefwereld van de moderne mens.

figuur 14 figuur 15
[FIGUUR: Interieur van een woonkamer met een eettafel en stoelen, en een open haard.] [FIGUUR: Interieur van een kamer met geometrische meubels en een grote raampartij.]

Op figuur 14 zie je een Nederlands interieur van omstreeks 1920. Op figuur
15 zie je het interieur van het Rietveld Schröderhuis in Utrecht, met rechts
Rietvelds Rood-blauwe stoel. In 1924 grensde het huis nog aan een weiland,
maar door de groei van het aantal huizen en wegen, ligt het huis van
Rietveld tegenwoordig midden in de stad.

Bekijk figuur 15.
Rietveld was van mening dat "een goed ingerichte woning heilzaam was voor
lichaam en geest". Grote ramen zorgen voor inval van veel en direct licht en
dat is heilzamer dan een donker interieur.
2p 32 Bespreek nog twee aspecten van het interieur die Rietvelds woning zo
"heilzaam" maakten, dat wil zeggen: goed voor lichaam en geest.

HA-5001-a-15-2-0 17/20 lees verder ►►►

### Pagina 18

Rietveld streefde ernaar meubels te ontwerpen die - op den duur - in grote
aantallen beschikbaar en betaalbaar zouden zijn voor een groot publiek.
Zo hield hij in zijn ontwerpen rekening met de mogelijkheid om het
ontwerp uiteindelijk industrieel te produceren.

Bekijk afbeelding 21.
Geef twee redenen waarom Rietvelds Rood-blauwe stoel zich goed zou
kunnen lenen voor industriële productie.

Op afbeelding 22 zie je een stoel van de Nederlandse ontwerper Maarten
Baas. De stoel maakt deel uit van de serie Smoke uit 2002. Van
alledaagse keukenstoelen tot exclusieve ontwerpen zoals die van
Rietveld, verbrandt Baas de bovenste laag. Vervolgens behandelt hij het
oppervlak met een coating, zodat weer op de stoelen gezeten kan
worden.

Op figuur 16 hieronder zie je hoe Baas een stoel van Rietveld met een
gasbrander bewerkt.

figuur 16

[FIGUUR: Een zwart-wit foto van een persoon die met een brander op een stoel werkt.]

Bekijk afbeelding 22 en figuur 16.
Maarten Baas moet tijdens het bewerken van de stoel zorgvuldig te werk
gaan om uiteindelijk een bruikbare stoel over te houden.
Bespreel twee aspecten waarmee Baas rekening moet houden tijdens het
maakproces om toch een goede stoel over te houden.

Baas heeft kritiek op ontwerpen die rationeel en afstandelijk zijn, zoals de
stoelen van Rietveld: "Ik wil iets maken wat niet dat afstandelijke karakter
heeft, maar wat meer persoonlijk is."
Beschrijf twee aspecten van de Smoke-stoel waaruit dit streven naar het
meer persoonlijk maken van de meubels blijkt.

HA-5001-a-15-2-0

18 / 20

lees verder


### Pagina 19

De eigenaar van een invloedrijke galerie uit New York was zeer
enthousiast over het werk van Baas. Hij vroeg Baas om vijfentwintig
designklassiekers te 'smoken', waaronder stoelen van Rietveld, Gaudi en
Eames. Ze werden in 2004 tentoongesteld in New York onder de noemer
Where There's Smoke (Waar rook is).
Ontwerpen uit deze tentoonstelling Where there's smoke worden nu als
zeer exclusief beschouwd.
2p 36 Geef twee oorzaken voor deze exclusiviteit.
Droog Design is een platform voor hedendaags design. Het bestaat al
sinds 1993. Verschillende vormgevers maken ontwerpen die onder de
naam van dit platform worden aangeboden. In 2000 presenteerde Droog
Design de collectie Do Create: het bestaat uit een serie voorwerpen die
door de gebruiker afgemaakt of verfraaid dienen te worden.
Op afbeelding 23 en 24 zie je uit deze serie de Do hit chair van Marijn van
der Poll. Het ontwerp bestaat uit een metalen blok, en wordt geleverd met
een hamer en een instructie: "Pak de hamer en sla je eigen stoel. Na een
paar minuten of uren hard werken ben je de co-designer geworden van
Do hit." Op figuur 17 zie je iemand zo'n stoel slaan.
figuur 17
[FIGUUR: Een figuur in het wit slaat met een hamer op een kubusvormig object. Op de achtergrond een persoon die voorover gebogen zit.]
Bekijk afbeelding 23, 24 en figuur 17.
Het is technisch best lastig om een stoel te slaan die vriendelijk in gebruik
is.
2p 37 Beschrijf twee technische problemen waarmee degene die slaat te maken
krijgt bij het creëren van een gebruiksvriendelijke stoel.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
HA-5001-a-15-2-0
19/20
lees verder

### Pagina 20

38 (2p) Je kunt stellen dat degene die slaat de ontwerper is van de stoel. Geef een argument dat deze stelling ondersteunt. Geef ook een tegenargument.
39 (1p) Via de website van Droog Design kun je de *Do hit chair* aanschaffen voor een bedrag van € 4890. Je kunt er ook een bestellen die door Van der Poll geslagen is. De kosten voor deze laatste versie bedragen € 7930. Geef een verklaring voor het grote prijsverschil.
Op afbeelding 25 zie je de foto die Droog Design gebruikte als publiciteitscampagne voor de *Do hit chair*. De toelichting hierop luidt: "Consumenten [worden] uitgenodigd tot interactie en spel, zodat ze invloed kunnen uitoefenen op het ontwerp. Je koopt een ervaring: hoe je het object verandert of hoe je op het object reageert is wat telt."
40 (1p) In deze campagne drijft Droog Design de spot met enkele traditionele opvattingen over de status van design. Beschrijf hoe Droog Design in deze campagne de spot drijft met een traditionele opvatting over de status van design.
41 (1p) Leg uit waarom de spot in deze campagne niet serieus bedoeld is.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-5001-a-15-2-o
20 / 20
einde