# Eindexamen Tehatex HAVO 2012 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2012/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2012
tijdvak 1
woensdag 23 mei
9.00 - 11.30 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 38 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-5001-a-12-1-o

### Pagina 2

Dit is een examenpagina met twee figuren. Figuur 1 toont een zwart-witfoto van de buitenkant van een rij woningen, met gedetailleerde architecturale elementen zoals ramen, deuren en dakpannen. Figuur 2 is een plattegrond van de begane grond van een woning, met duidelijke labels voor de verschillende ruimtes zoals 'woonkamer', 'keuken', 'hal' en 'wc', alsook een aanduiding voor de 'tuin'. De pagina bevat ook examennummering, een documentcode ('HA-5001-a-12-1-o'), en informatie over de bron van het materiaal, inclusief een website. Van de student wordt verwacht dat hij/zij de visuele informatie in de figuren analyseert en interpreteert in de context van een examenopdracht. Er worden geen specifieke wiskundige of wetenschappelijke concepten direct getoond, maar de context suggereert een mogelijke toepassing in bijvoorbeeld ruimtelijke analyse, ontwerp, of huisvesting.

### Pagina 3

Dit examen gaat over realisme en het gewone leven en de manier waarop
kunstenaars de werkelijkheid proberen te vangen of de manier waarop ze een
spel spelen met echt en onecht.

In Holland staat een huis

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 9

Op<bos>1 1 op de pagina hiernaast zie je woningen uit de jaren zestig van de
twintigste eeuw. Overal in Nederland ontsto/dea in die tijd nieuwbouwwijken
met dit soort huizen. Figuur 2 is de plattegrond.

3p 1 Bekijk figuur 1 en 2 op de pagina hiernaast.
Dit type huis werd in die tijd beschouwd als een goede gezinswoning.
Noem drie kenmerken die daaraan bijdragen en die je kunt afleiden uit figuur 1
en/of 2.

Op afbeelding 1 zie je een kunstwerk uit 2007 van de Nederlandse kunstenaar
John Körmeling. Afbeelding 2 is de achterkant.

In eerste instantie lijkt het een gewone rijtjeswoning, maar Körmeling heeft er
een kunstwerk van gemaakt.
Noem drie manieren waarop hij dat heeft gedaan.

2p 2

Het kunstwerk, dat 's avonds van binnenuit verlicht wordt, staat op een
verkeersrotonde aan de rand van Tilburg. Het staat niet stil, maar beweegt op
rails heel langzaam met de richting van het verkeer mee, de rotonde rond.

Körmeling haalt met dit bewegende huis een grap uit met de beschouwer.
Leg dit uit.

1p 3

De rotonde ligt op een ringbaan, die in 1959 werd aangelegd en waarvoor
huizen moesten worden afgebroken. Sindsdien vormt de ringbaan de scheiding
tussen de oude vooroorlogse stad en de nieuwe stad.
Geef twee redenen waarom het kunstwerk van Körmeling goed aansluit bij deze
locatie.

2p 4

HA-5001-a-12-1-0
3
lees verder

### Pagina 4

In 1999 bedacht architect en stedenbouwkundige Sjoerd Soeters een plan voor
de stadsuitbreiding van 's Hertogenbosch. Hij ontwierp het natuurpark Haverlei,
met negen 'kastelen' die door negen verschillende architecten werden
uitgewerkt. leder kasteel vormde een aparte woonwijk en kreeg een eigen naam.

Op afbeelding 3, 4 en 5 zie je Lelienhuyze, dat Soeters zelf ontwierp en dat in
2006 klaar was. Op figuur 3 hieronder zie je een luchtfoto van deze wijk, die 67
woningen bevat.

figuur 3

[FIGUUR: Luchtfoto van een woonwijk met centraal een groot gebouw in een hofstructuur, omringd door water en met aan de buitenranden meerdere kleinere gebouwen. De wijk is omgeven door waterpartijen en landschappelijke elementen, waaronder een schansvormige aanleg.]

3p 5 Geef aan in welk opzicht deze wijk verschilt van gewone nieuwbouwwijken.
Betrek drie aspecten in je antwoord.

Op afbeelding 5 zie je een deel van het binnenplein. Hoewel Lelienhuyze
helemaal nieuw is, zijn er allerlei details die de illusie moeten wekken dat het
gaat om een gebouw uit vroegere tijden.

3p 6 Geef hiervan drie voorbeelden. Geef bij elk voorbeeld aan waarom het daardoor
een oud gebouw lijkt.

Het project past in de trend om in Nederland woonwijken te bouwen met een
thema. Zo verschijnen er straten in Zuid-Europese stijl en wijken die lijken op
boerendorpen. In 's Hertogenbosch werden kopers gelokt met 'Welkom in
HaverleiJ, uw woning in een kasteel. Met het comfort van vandaag en de rust
van vroeger'.

In dit soort themawijken beleef je het wonen anders dan in de rijtjeshuizen van
figuur 1 op pagina 2.

2p 7 Bespreek twee voordelen van het wonen in zo'n themawijk.

HA-5001-a-12-1-o

4

lees verder ►►►


### Pagina 5

Soeters kreeg eveneens de supervisie over het nieuwe stationsgebied in
Zaandam. Hierbij was het thema de 'Zaanstreek'. Op figuur 4 hieronder zie je
traditionele houten huizen, die sinds de zeventiende eeuw in de Zaanstreek in
Noord-Holland werden gebouwd.
figuur 4
[FIGUUR: Twee foto's van traditionele Zaandijker huizen naast elkaar. De linker foto toont een gevel met een trap- of klokgevel. De rechter foto toont een brug over een gracht met huizen op de achtergrond.]
Architect Wilfried van Winden bouwde in Zaandam een hotel, dat in 2010 werd
geopend. Op afbeelding 6 tot en met 9 zie je de gevels, waarin hij speelt met
Zaanse huizen.
3p 8 Bespreek drie manieren waarop de architect voor variatie heeft gezorgd.
Een krant schreef: "De inwoners van Zaandam vinden het prachtig, maar in
architectenkringen zijn de reacties gemengd." Sommigen noemen het pure
kitsch. Van Winden blijk er laconiek onder: "Ach, dat soort opmerkingen hoor je
al gauw als je geen strak en modern gebouw maakt."
4p 9 Geef twee argumenten voor de positieve waardering door de Zaandammers.
Geef daarna twee argumenten voor de negatieve waardering van
architectuurcritici.
Bekijk afbeelding 1 tot en met 9.
In alle gebouwen op de kleurenbijlage is een spel gespeeld met de realiteit: wat
is echt en wat niet?
3p 10 Leg uit in hoeverre elk project hiermee speelt.
HA-5001-a-12-1-o
5
lees verder

### Pagina 6

Vrouwen

Vragen bij afbeelding 10 tot en met 13

Op afbeelding 10 zie je een olieverfschilderij dat Johannes Vermeer omstreeks
1660 maakte. Het is een van de beroemdste werken van de kunstenaar en het
wordt als een meesterwerk beschouwd.

3p 11 Het is een dagelijks tafereeltje uit die tijd.
Bespreek drie aspecten van de voorstelling waaruit je kunt afleiden dat
Vermeer een dagelijks tafereel heeft geschilderd.

De vrouw vormt met de tafel en het stilleven op de voorgrond één
samenhangend geheel, tegen een vrij lege achtergrond.
2p 12 Leg uit hoe kleur en licht deze samenhang versterken.

In de Nederlandse zeventiende eeuw was er veel vraag naar schilderijen die de
alledaagse werkelijkheid weergaven.
2p 13 Verklaar dit door in te gaan op degenen die in die tijd kunst kochten. Leg ook uit
wat het verschil is met de situatie in Italië en/of Frankrijk.

Op afbeelding 11 zie je een werk uit 1931 van de Amerikaanse schilder Edward
Hopper. De titel is Hotelkamer.

Hopper liet zich inspireren door het medium film. Zijn schilderijen doen dan ook
vaak denken aan filmscènes. Dat geldt ook voor het werk op afbeelding 11. Het
lijkt een moment uit een verhaal.
2p 14 Leg aan de hand van twee aspecten van de voorstelling uit hoe hier een
verhaal gesuggereerd wordt.

Hopper wordt vaak vergeleken met Vermeer. Maar hij geeft de werkelijkheid op
een andere manier weer dan de zeventiende-eeuwse schilder.
Vergelijk afbeelding 10 en 11.
3p 15 Leg uit waarom de sfeer bij Hopper vergeleken kan worden met die bij Vermeer.
Noem daarna twee manieren waarop Hopper de werkelijkheid anders weergeeft
dan Vermeer.

Afbeelding 12 is een foto uit 1993 van de Engelse kunstenaar Richard
Billingham. De foto heeft het karakter van een 'snapshot', een kiekje dat iemand
snel even heeft gemaakt.
3p 16 Geef aan de hand van drie kenmerken aan waarom de foto een snapshot lijkt.

HA-5001-a-12-1-o 6 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Het werk van Billingham past in een ontwikkeling in de kunstfotografie van
de jaren negentig van de vorige eeuw. Hij vertegenwoordigt een nieuwe vorm van
realisme die enigszins vergelijkbaar is met het Realisme in de beeldende kunst
van de negentiende eeuw.
2p 17 Breng inhoud en vormgeving van de foto in verband met dat laatstgenoemde
Realisme.
De vrouw op afbeelding 12 is de moeder van de kunstenaar. Billingham
fotografeerde zijn familie zeven jaar lang. Daardoor letten zijn modellen
uiteindelijk helemaal niet meer op de camera.
1p 18 Ben je van mening dat het iets uitmaakt of je weet dat dit de moeder van de
kunstenaar is? Leg daarbij uit waarom het wel of geen verschil maakt.
Billinghams foto's waren op groot formaat te zien op tentoonstellingen in
galeries en musea. Ondanks het snapshot-karakter wordt het werk op
1p 19 afbeelding 12 dus tot de serieuze kunst gerekend.
Bespreek een van de kwaliteiten van de foto, waardoor deze tot de kunst wordt
gerekend.
NB Laat het formaat buiten beschouwing.

Op afbeelding 13 zie je Grace, een foto uit 2006 van de Nederlandse fotograaf
Erwin Olaf.

De foto maakt deel uit van de serie Grief, wat verdriet of rouw betekent. Olaf
zocht voor deze serie modellen die hij in verschillende interieurs plaatste.
3p 20 Bekijk afbeelding 13.
Bespreek drie manieren waarop hier verdriet wordt verbeeld of versterkt.

In de hedendaagse fotografie kunnen twee richtingen onderscheiden worden,
die te maken hebben met de manier waarop de realiteit wordt weergegeven.

Olaf kan gezien worden als een vertegenwoordiger van de ene richting.
Billingham van de andere.
2p 21 Leg uit wat het verschil is tussen deze beide richtingen in de fotografie.

Snoep en vruchten

Vragen bij afbeelding 14 tot en met 17

Op afbeelding 14 zie je een schilderij uit 1678 van Willem Kalf. Het is een
pronkstillven, een verzameling kostbare voorwerpen.
3p 22 Geef drie redenen waarom de voorwerpen kostbaar zijn. Geef daarbij steeds
een voorbeeld.
NB Laat het horloge dat in de volgende vraag ter sprake komt buiten
beschouwing.

HA-5001-a-12-1-o 7 lees verder


### Pagina 8

Bekijk afbeelding 14.
Links op de tafel ligt een zakhorloge. Dit voegt iets toe aan de inhoud van het
schilderij.
2p 23 Leg uit welke betekenis het schilderij hierdoor krijgt.

Kalf was een virtuoos schilder. De voorwerpen lijken net echt. Dat komt mede
door het materiaal olieverf.
3p 24 Noem drie kenmerken van olieverf waarmee dit realisme wordt bereikt. Geef
daarbij steeds aan welk effect elk kenmerk heeft.

De uiterst realistische weergave waar Kalf zo goed in was, is een kenmerk van
de barok.
2p 25 Gesprek nog twee andere kenmerken van de barok die je ziet in het schilderij
op afbeelding 14.

Op afbeelding 15 zie je een kauwgomballenautomaat van de Amerikaanse
kunstenaar Charles Bell. Het werk is meer dan twee meter hoog en net als dat
van Kalf in olieverf geschilderd.

2p 26 Bekijk afbeelding 15.
Geef aan waarom dit wél en geef aan waarom dit géén stilleven genoemd kan
worden.

Het schilderij op afbeelding 15 heeft kenmerken van de pop art en van het
hyperrealisme.
2p 27 Geef voor beide stromingen een argument met betrekking tot de voorstelling.

Op afbeelding 16 zie je een werk van de Zwitserse kunstenaar Daniel Spoerri.

In 1968 opende hij in Düsseldorf een restaurant met een galerie erboven. Zodra
de gasten in het restaurant uitgegeten waren, lijmde de kunstenaar alle resten
(van de maaltijd) vast aan de tafel. In de galerie stelde hij deze Eat Art ten toon.

Spoerri hoorde bij de Nouveaux Réalistes, de Nieuwe Realisten.
1p 28 Geef aan wat er nieuw was aan het realisme van Spoerri.

Het Nouveau Réalisme wordt beschouwd als de Europese variant van de pop
art. Deze heeft een andere houding tegenover de consumptiemaatschappij dan
de Amerikaanse pop art.
2p 29 Bekijk afbeelding 15 en 16.
Leg aan de hand van de afbeeldingen uit wat dit verschil inhoudt.

HA-5001-a-12-1-o 8 lees verder ► ►►

### Pagina 9

Dit is een examenpagina die vragen bevat over beeldende kunst en film. Er wordt verwezen naar afbeeldingen (niet inbegrepen) en de inhoud van een film. De vragen 30 en 31 behandelen het werk van Sam Taylor Wood en vergelijken het met 'het werk van Spoerri', waarbij gevraagd wordt naar overeenkomsten en de effectiviteit van film als medium om realiteit te vangen. Vragen 32 en 33 gaan over sculpturen: vraag 32 betreft een marmeren beeld uit 1865 van Jean-Baptiste Carpeaux, een portret van een Franse kroonprins, en de student moet twee aspecten benoemen waarom dit een natuurgetrouw beeld genoemd kan worden. Vraag 33 vraagt naar een gipsen kopie van een beeld van Edgar Degas, die rond 1880 in was is gezet, en analyseert de reactie van het publiek op de realistische weergave van het meisje met een strik en ballet Schoenen. Er wordt gevraagd naar regels voor beeldhouwkunst en waarom dit beeld ermee breekt. De pagina bevat visuele verwijzingen maar geen directe afbeeldingen. De onderwerpen omvatten kunstgeschiedenis, filmtheorie en beeldhouwkunst.

### Pagina 10

Dit document is een opgavenpagina van een examen. Het bevat tekstuele opdrachten en twee afbeeldingen (Figuur 5). De tekst bespreekt kunstwerken van Degas en Duane Hanson. Opdracht 34 vraagt om de uitleg van een verschil tussen een bronzen beeld en marmeren beeld. Opdracht 35 vraagt om twee aspecten te benoemen waardoor een beeld van Duane Hanson niet direct als sculptuur herkenbaar is, gezien deze gemaakt zijn van kunststof en zeer realistisch zijn. Figuur 5 toont twee foto's: de linkerfoto illustreert het proces van het maken van een beeld met gips, en de rechterfoto toont het detailwerk bij de afwerking van een beeld. Opdracht 36, gekoppeld aan Figuur 5, vraagt om het proces ná het insmeren en vóór het afwerken uit te leggen, en hierbij de belangrijkste stappen te benoemen.

### Pagina 11

Op afbeelding 21 zie je *Boy* van de Australische kunstenaar Ron Mueck. Het beeld werd in 2001 tentoongesteld in een grote oude hal op de Biennale van Venetië.
*Boy* was een van de grootste sensaties van de tentoonstelling. Dat kwam vooral door de combinatie van het beeld met deze ruimte.
Bekijk afbeelding 21.
2p 37 Leg uit welk effect het beeld heeft op de beschouwer. Geef ook aan hoe de ruimte dit effect nog versterkt.

Op afbeelding 22 zie je een beeld uit 2002 van de Koreaanse kunstenaar Gwon Osang. Een meisje met een tas vol boodschappen ligt op de grond in een acrobatische houding.
Osang maakt eerst honderden detailfoto's van een persoon.
Dan snijdt hij een exacte kopie van die persoon uit styrofoam (een soort piepschuim) en beplakt dat beeld met de foto's. Zo speelt hij een ander spel met de werkelijkheid dan Hanson doet.
2p 38 Leg uit hoe Osang hier speelt met echt en onecht.
NB Laat de houding van de figuur buiten beschouwing.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-5001-a-12-1-o 11 einde ■