# Eindexamen Tehatex HAVO 2011 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2011/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

HERZIENE VERSIE
Examen HAVO
2011
tijdvak 1
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 37 vragen
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-kubv-o_hv

### Pagina 2

Uitzichten
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 8
In 1960 werd in Rotterdam de eerste Floriade georganiseerd. Dit was een grote
nationale tuinbouwtentoonstelling in een park aan de Maas.
Om de tentoonstelling te verlevendigen besloot men een uitkijktoren te bouwen.
De opdracht voor deze toren, die de naam Euromast kreeg, werd verleend aan
de Rotterdamse architect H. Maaskant.
Figuur 1 hieronder is een foto uit 1960.
Met een mast van 103 meter was de toren toen het hoogste bouwwerk van
Rotterdam.
figuur 1
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van de Euromast in Rotterdam, gefotografeerd in 1960. De toren is hoog en slank, met een opvallende ronde uitkijkplatform bovenaan. Op de voorgrond is een deel van een schip en boten te zien, evenals de kade met bomen en gebouwen op de achtergrond. Er zijn pijltjes met labels die wijzen naar "dakterrassen" en "restaurant".]
HA-kubv-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

Een lift in de schacht brengt bezoekers naar het restaurant bovenin de mast.
Van daaruit kun je op een omloopterras komen en ook is er een dakterras.
Op afbeelding 1 zie je hoe vanaf die terrassen het uitzicht bewonderd kan
worden.

Bekijk afbeelding 1 en figuur 1 op de pagina hiernaast.
De Euromast trok meteen al veel publiek, onder meer vanwege het fantastische
uitzicht.
2p 1 Bespreek nog twee aspecten die een bezoek destijds aantrekkelijk maakten.

Architect Maaskant vond deze hoogte van ongeveer 100 meter ideaal voor een
uitkijktoren, omdat de omgeving dan nog herkenbaar blijft. Hij ontwierp het
restaurant en de terrassen zodanig dat een optimaal uitzicht mogelijk is.
Bekijk afbeelding 1.
2p 2 Geef voor zowel het restaurant als voor het terrasgedeelte aan hoe de
vormgeving een optimaal uitzicht mogelijk maakt.
NB Laat de hoogte buiten beschouwing.

De liftschacht van de Euromast is van beton en het restaurantgedeelte is een
staalconstructie.

De architect heeft een toren willen maken die “een zodanige ‘massa’ zal hebben
dat hij zich in het machtige, beweeglijke Rotterdamse havenbeeld kan
handhaven”.
De vormgeving van de Euromast roept dan ook associaties op met havens.
2p 3 Noem twee kenmerken waardoor de Euromast visueel aansluit bij het beeld
van een haven.

Tien jaar later, in 1970, werd aan de bestaande mast een ‘space tower’
toegevoegd, waardoor de Euromast opnieuw het hoogste bouwwerk van
Rotterdam werd.
Op afbeelding 2 zie je deze extra toren van 76 meter, eveneens van de
inmiddels beroemd geworden architect Maaskant. Bezoekers kunnen
plaatsnemen in een glazen cabine, die langs een stalen spiraal omhoog draait
tot 185 meter hoogte. Bij helder weer reikt het zicht tot aan Antwerpen!

In 2010 bestond de Euromast vijftig jaar. Dit jubileum werd met trots gevierd en
de toren werd tot rijksmonument verklaard. Dat betekent dat het bouwwerk van
grote waarde wordt geacht en dat het niet mag worden afgebroken.
2p 4 Geef aan wat het belang van dit bouwwerk is voor zowel de stad Rotterdam als
voor Nederland.

HA-kubv-o 3 lees verder ►►►


### Pagina 4

Op afbeelding 3 zie je een stalen bostoren van 40 meter hoog die in 2009 werd
gebouwd op landgoed Schovenhorst op de Veluwe. Het is een ontwerp van
Bjarne Mastenbroek van SEARCh architecten.
Afbeelding 4 tot en met 8 zijn detailfoto's. Op figuur 2 hieronder zie je een
doorsnede van de toren.
figuur 2
[FIGUUR: Tekening van een bostoren met trappen en platforms.]
Bovenop de toren bevindt zich een platform waarop bomen zijn geplant.
Een journalist noemde dit platform een 'bos in een bos'.

De bomen op het platform verbinden de toren visueel met het bos.
Bekijk afbeelding 3.
3p 5 Bespreek nog drie kenmerken van de toren waardoor een relatie met het bos
ontstaat.
Bekijk afbeelding 3 tot en met 8.
Vanaf de top kun je het omringende bos bekijken. Maar het beklimmen van de
toren is op zichzelf al een attractie. Zo is er een uitbouw gemaakt waarin de
bezoeker vogels kan bekijken in nestkastjes die tegen de uitbouw zijn bevestigd.
3p 6 Noem nog drie manieren waarop het beklimmen van de toren zo leuk
mogelijk is gemaakt.

Uitkijktorens passen bij de Nederlandse traditie van landschapsbeleving. Bij
hedendaagse torens gaat het niet meer alleen om het uitzicht op het vlakke
Nederland. De nieuwe torens hebben nog meer functies.
2p 7 Noem twee andere functies van de toren op afbeelding 3.

HA-kubv-o 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Paradis
Vragen bij afbeelding 9 tot en met 14

Dit blok gaat over het paradijs, de prachtige tuin waarin Adam en Eva woonden.
Midden in het paradijs stond de boom van (kennis van) goed en kwaad. God had
Adam en Eva verboden om van deze boom te eten. Maar de slang verleidde Eva
om toch een vrucht te plukken. Door het eten van deze verboden vrucht verloren
Adam en Eva hun onschuld. Zij ontdekten dat ze naakt waren en probeerden
zich voor God te verschuilen. God stuurde hen voorgoed weg uit het paradijs.
Dit verhaal uit de bijbel wordt de Zondeval genoemd.

2p 8 Op afbeelding 9 zie je Adam en Eva op een schilderij uit 1507 van
Jan Gossaert.
Bespreek drie aspecten van de voorstelling die naar het verhaal van de
Zondeval verwijzen.

2p 9 Het schilderij op afbeelding 9 is gemaakt in olieverf. Dit was voor schilders een
ideaal materiaal, dat veel mogelijkheden bood.
Bespreek twee voordelen van dit materiaal die hier zijn uitgebuit.

Op afbeelding 10 zie je een later schilderij van Gossaert. Hij maakte het na een
reis naar Rome, waar hij kennis had gemaakt met de Italiaanse renaissance.
Deze reis had invloed op zijn werk. Vergeleken met het schilderij op
afbeelding 9 is dan ook een ontwikkeling waar te nemen.

1p 10 Vergelijk afbeelding 10 met afbeelding 9.
Bespreek een ontwikkeling die te zien is in de weergave van de figuren op
afbeelding 10.

2p 11 Vergelijk afbeelding 10 met afbeelding 9.
Bespreek twee ontwikkelingen die te zien zijn in de weergave van het landschap
op afbeelding 10.

HA-kubv-o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

In de tijd dat Gossaert in Rome was, werkte Michelangelo in opdracht van paus Julius II aan het plafond van de Sixtijnse kapel. In vier jaar tijd, van 1508 tot 1512, bracht hij hierop de verhalen over de Schepping en de Zondeval in beeld.

Op figuur 3 hieronder zie je een deel van het plafond, dat in zijn geheel ruim 40 meter lang en 13 meter breed is.

figuur 3
[FIGUUR: Foto van het plafond van de Sixtijnse kapel met fresco's. De foto toont een deel van het plafond met verschillende scènes en architectonische elementen, waaronder figuren en gedetailleerde schilderingen.]

12 Op afbeelding 11 zie je de Zondeval uit de Sixtijnse kapel.
Het paradijs is hier geen prachtige tuin, maar een tamelijk kaal landschap.
Bekijk afbeelding 11.
Geeft twee redenen waarom Michelangelo het paradijs zo heeft weergegeven.

13 Michelangelo vertelt het verhaal op een andere manier dan Gossaert. Hij geeft
twee opeenvolgende scènes weer, die verbonden en gescheiden worden door
de boom van goed en kwaad.
Bekijk afbeelding 11.
Geeft aan hoe de beide scènes compositorisch met elkaar verbonden zijn.
Betrek twee aspecten in je antwoord.

14 De boom vormt de scheidslijn tussen vroeger en nu: de mens is na het eten van
de verboden vrucht voorgoed uit het paradijs verdreven.
Er is dan ook een duidelijk contrast tussen tussen de situatie in het paradijs en
de situatie daarna.
Bespreken twee manieren waarop Michelangelo deze inhoud versterkt.

HA-kubv-o
6
lees verder ►►►

### Pagina 7

15 3p Noem de techniek die gebruikt is voor het Sixtijnse plafond.
Geef kort aan hoe deze wordt toegepast en leg daarbij uit waarom die techniek
wél geschikt is voor muurschilderingen.

Het verhaal van de Zondeval was voor de Nederlandse ontwerper Tord Bontje
een belangrijke inspiratiebron bij het maken van de garderebekast Fig Leaf
(vijgenblad). Deze kast was in 2009 te zien op een tentoonstelling over
hedendaags design met het thema 'Telling Stories' in een museum in Londen.

16 2p Op afbeelding 12 en 13 zie je deze kast in gesloten en in geopende toestand.
Afbeelding 14 is een detail met de hendel waarmee de deuren geopend kunnen
worden.
Noem twee manieren waarop de kast verwijst naar het verhaal van de Zondeval.

figuur 4
[FIGUUR: Gedetailleerde foto van bladeren en stengels die omhoog groeien.]

Bekijk afbeelding 12, 13 en 14 en figuur 4 hierboven.
De buitenkant van de garderobekast bestaat uit 616 met de hand gevormde
blaadjes van gemailleerd koper. Ze zijn bevestigd op een metalen frame van
'takken'. Het resultaat is een bladerdak dat enerzijds natuurgetrouw aandoet,
maar toch ook kunstmatig blijft.

17 2p Noem een aspect waardoor het natuurgetrouw aandoet. Noem daarna een
aspect waardoor het er toch kunstmatig uit blijft zien.

De kast wordt alleen op bestelling gemaakt en kost ongeveer € 700.000. Het is
een voorbeeld van zeer exclusief design dat gemaakt is door gespecialiseerde
ambachtslieden. Het is toegepaste kunst, maar je zou het ook een autonoom
kunstwerk kunnen noemen.

18 1p Geef een argument waarom deze kast als een autonoom kunstwerk kan worden
beschouwd.

HA-kubv-o 7

### Pagina 8



### Pagina 9

2p 22 De strand- en badcultuur was toen anders dan nu.
Bekijk afbeelding 16 en figuur 5.
Bespreek twee aspecten van de strand- en badcultuur die typerend waren voor
die tijd.

1p 23 In eerste instantie lijkt het of Manet het werk op afbeelding 16 buiten ter plekke
heeft geschilderd. Maar het is met behulp van losse schetsen helemaal
gecomponeerd in het atelier.
Geef aan waardoor de indruk ontstaat dat het schilderij buiten is gemaakt.

Op afbeelding 17 zie je een schilderij uit 1886 van Claude Monet. De titel is
*Storm aan de kunst van Belle Île*.

1p 24 Monet heeft dit schilderij wél ter plekke gemaakt.
Leg uit waarom kunstenaars dat in die tijd gemakkelijk konden doen.

In brieven aan zijn vrouw doet Monet verslag van zijn werk en belevenissen aan
de Franse kust. Zo schrijft hij op een dag: “Ik voel dat ik haar (de zee) van dag
tot dag beter begrijp, *la gueuse* – de duivelin, een naam die haar inderdaad
past, want zij is verschrikkelijk.”

2p 25 Bekijk afbeelding 17.
Bespreek twee aspecten van de vormgeving waarmee Monet hier het woeste
karakter van de zee laat zien.

2p 26 Monet koos een ander aspect van de zee dan Delacroix en Manet.
Bekijk afbeelding 17.
Leg uit in welk aspect Monet geïnteresseerd was. Betrek de stroming waartoe hij
behoorde in je antwoord.

Op afbeelding 18 zie je *Melancholie* uit 1895 van de Noorse schilder Edvard
Munch. Melancholie betekent zwaarmoedigheid. Munch heeft een vriend
geschilderd die aan zee treurt om een verloren liefde. De ex-geliefde is met haar
nieuwe vriend te zien op de pier in de verte.

2p 27 Bekijk afbeelding 18.
Bespreek twee aspecten van de voorstelling waarmee Munch het
zwaarmoedige gevoel in beeld heeft gebracht.

Munch werd als een vernieuwend kunstenaar beschouwd. Toch heeft zijn werk
nog overeenkomsten met de romantiek. Maar er is een belangrijk inhoudelijk
verschil tussen zijn werk en dat van Delacroix.
Bekijk afbeelding 15 en 18.
Leg uit waarom Munch net als Delacroix in de romantische traditie past.
Leg daarna uit waarin het werk van deze kunstenaars inhoudelijk verschilt.

3p 28

HA-kubv-o 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Op afbeelding 15 tot en met 18 is de zee op verschillende manieren
weergegeven. Het is moeilijk om de zee natuurgetrouw te schilderen.
2p 29 Leg uit waarom dat zo moeilijk is. Betrek twee problemen in je antwoord.

Red de natuur!

Vragen bij afbeelding 19 tot en met 24

Op figuur 6 hieronder zie je twee affiches die oproepen tot meer
milieubewustzijn.
figuur 6
[FIGUUR: Linkeraffiche: een globe met daarin een skelet, met de tekst 'werkgroep schone energie' en 'VERENIGING MILIEUDEFENSIE'. Rechtsaffiche: een gasmasker met de tekst 'DRAAGT STRAKS IEDEREEN EEN BRIL?', 'GREENPEACE' en 'HULP ZIJN WE NERGENS'.]

2p 30 Het linkeraffiche is in 1973 gemaakt door de tekenaar Peter van Straaten.
Leg uit welke boodschap hier wordt uitgedragen.
Betrek de voorstelling in je antwoord.

2p 31 Het rechteraffiche op figuur 6 is in 1988 voor Greenpeace gemaakt door Kafak,
pseudoniem van Eddie Greidanus.

Greenpeace betrekt de beschouwer meer bij de boodschap dan het affiche van
Milieudefensie. Dat komt vooral door de vormgeving van het affiche rechts op
figuur 6.
3p 32 Noem drie aspecten van de vormgeving die bijdragen aan dit effect.
NB Laat de tekst buiten beschouwing.

HA-kubv-o 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

Hedendaagse vormgevers reageren ook op het milieuprobleem. Zo is Myrthe
Mandemakers in 2009 afgestudeerd met het product Wandlongen.

Op afbeelding 19 zie je een set van twee objecten die aan de wand gehangen
moeten worden. Metalen frames zijn bekleed met vilt. In de openingen zit aarde,
waarin planten kunnen groeien. Op afbeelding 20 zie je een detail met varens.

2p 33 Mandemakers noemt haar object Wandlongen.
Verklaar deze titel aan de hand van drie aspecten van het werk op
afbeelding 19.

Bekijk afbeelding 19, 20 en figuur 6 op de pagina hiernaast.
Mandemakers benadert de milieuproblematiek op een andere manier dan de
makers van de affiches.
1p 34 Geef aan in welk opzicht haar aanpak fundamenteel anders is.

De Argentijnse kunstenaar Tomas Saraceno experimenteert met alternatieve
vormen van leven. Op afbeelding 21 tot en met 24 zie je foto's van een
installatie uit 2009. Deze is opgesteld in een overdekte galerij van een museum
en bestaat uit bollen van kunststof, die met touwen aan elkaar verbonden zijn.
Elke bol is anders van formaat en inhoud. In sommige grotere bollen planten. De
grootste bol kan door bezoekers betreden worden.

Bekijk afbeelding 21 tot en met 24.
Saraceno vult met zijn installatie de hele ruimte van de galerij. Toch ervaar je de
ruimte als open.
2p 35 Geef aan op welke wijze Saraceno de ruimte open weet te houden. Doe dat aan
de hand van twee aspecten van de vormgeving van zijn installatie.

Saraceno onderzoekt in zijn werk een wereld waarin leven mogelijk is, los van
de aarde. Hij zegt naar aanleiding van zijn installatie: "Ik zie een toekomst
waarin we leven in wolken, met behulp van zonne-energie en drijvend op
windkracht."
2p 36 Bespreek twee manieren waarop de installatie hiernaar verwijst.

Het werk maakte deel uit van de tentoonstelling RETHINK, wat heroverwegen of
opnieuw bedenken betekent. Deze tentoonstelling van hedendaagse kunst vond
plaats ter gelegenheid van de klimaattop van de Verenigde Naties in
Denemarken.

Saraceno vond dat zijn kunstwerk een zinvolle bijdrage levert aan de discussie
over het klimaat.
1p 37 Ben je het hiermee eens? Geef een argument voor je antwoord.

HA-kubv-o* 11 einde ■