# Eindexamen Tehatex HAVO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
20 06
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Tijdvak 1
Maandag 29 mei
9.00-11.30 uur
tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te
behalen; het examen bestaat uit 37 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
600023-1-630
Begin

### Pagina 2

Dit examenpagina is een opgave met diverse visuele elementen, waaronder drie figuren die artistieke afbeeldingen tonen. Figuur 1 is een gravure van een religieuze scène, mogelijk met Bijbelse figuren. Figuur 2 toont een gedetailleerd reliëf van een kathedraal, specifiek het hoofdportaal van de Notre Dame in Parijs, met veel menselijke figuren en engelen. Figuur 3 is een close-up van een ander deel van een kathedraal sculptuur, wederom met religieuze figuren. De tekst op de pagina is minimaal en bestaat voornamelijk uit labels voor de figuren en een bijschrift voor Figuur 2. Er worden geen directe vragen gesteld aan de student op deze specifieke pagina; het lijkt een illustratieve pagina binnen een groter document, mogelijk bedoeld om kunsthistorische, religieuze of architecturale concepten te illustreren. De focus ligt op de visuele representatie van religieuze thema's en artistieke stijlen uit verschillende periodes.

### Pagina 3

Duivels

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 6.
In de bijbel wordt het visioen opgeroepen van 'de dag des oordeels' aan het einde der
tijden. Dan komt Christus terug op aarde om over de mensheid, levenden en doden, te
oordelen. Wie goed geleefd heeft wordt uitverkoren om naar de hemel te gaan. Wie
gezondigd heeft wordt verdoemd en moet naar de hel.

Op de pagina hiernaast zie je middeleeuwse voorstellingen van dit Laatste Oordeel.
Figuur 2 toont een detail. De foto's geven een goed beeld van de manier waarop het Laatste
Oordeel in de Middeleeuwen werd voorgesteld. Alle onderdelen van het verhaal zijn
aanwezig.

[FIGUUR: Een zwart vierkantje] 4p 1□ Bekijk figuur 1, 2 en 3 op de pagina hiernaast.
Benoem de vier belangrijkste aspecten van het verhaal aan de hand van deze beelden.

Op afbeelding 1 zie je een fragment van een Laatste Oordeel uit een kerkportaal in
Conques. Het stelt de hel voor. De verschrikkingen die de zondaars moeten ondergaan zijn
vol fantasie uitgebeeld.
3p 2□ Geef drie voorbeelden van deze verschrikkingen.

Het Laatste Oordeel, dat als het gruwelijkste verhaal uit de christelijke kunst beschouwd
kan worden, werd in de Middeleeuwen vaak afgebeeld.
1p 3□ Leg uit waarom dit onderwerp zo vaak werd afgebeeld.

Het reliëf op afbeelding 1 is Romaans, evenals het reliëf op figuur 2 op de pagina hiernaast.
Het reliëf op figuur 3 is gotisch.
2p 4□ Noem twee verschillen tussen de Romaanse en gotische stijl die terug te vinden zijn in deze
reliëfs.

Op afbeelding 2 zie je een Nederlandse miniatuur uit de vijftiende eeuw. Het is een
illustratie bij de gebeden van iemand die gestorven is. De verdoemde zielen worden door
duivels de hel ingevoerd.
3p 5□ Bespreek hoe deze ruimte is verbeeld op afbeelding 2. Doe dit aan de hand van drie
aspecten van de voorstelling.

Omstreeks het jaar 1000 zag een monnik een duivel die hij als volgt beschreef: “Aan mijn
voeteneinde verscheen een kleine man, verschrikkelijk om aan te zien. Hij was, voor zover
ik kon waarnemen, halflang en had een spichtige hals, een uitgeterd gezicht, glitzwarte
ogen, (...) borstelig rechtopstaand haar, hondentanden, een bochel en weke trillende billen
en hij was gekleed in gore kleding.”

Op afbeelding 3 zie je de hel op een mozaïek uit de dertiende eeuw.
Op afbeelding 4 zie je een detail van een fresco dat omstreeks 1365 is geschilderd.
Bekijk ook afbeelding 1 en figuur 2 en 3.
De duivels op de afbeeldingen zijn allemaal anders. Maar toch herkende ze
onmiddellijk.
3p 6□ Beschrijf hoe duivels in de Middeleeuwen werden voorgesteld. Betrek tenminste drie
karakteristieke kenmerken van de duivels in je antwoord.

De werken op afbeelding 1 tot en met 4 zijn in verschillende materialen uitgevoerd.
3p 7□ Geef voor drie van de vier werken kort aan hoe ze technisch tot stand gekomen zijn.

600023-1-630 3 Lees verder


### Pagina 4

Tegenwoordig komen angstaanjagende wezens vooral voor in films en stripverhalen. Op
afbeelding 5 zie je een illustratie uit een *Alien*-strip. Afbeelding 6 is een ontwerp voor de
sciencefiction-film *Alien*, waar een parasiet van een andere planeet zich in het lichaam
van een mens ontwikkelt tot het wezen dat je hier ziet.
Bekijk afbeelding 5 en 6.
8  Geef voor elk van beide figuren aan hoe hun uiterlijk angst oproept. (2p)

Het stripverhaal en het *Alien*-ontwerp zijn bedreigend van sfeer. Dat geldt niet alleen voor
de figuren, maar ook voor hun omgeving. Compositie, dieptebewerking en kleur versterken
deze dreiging.
9  Leg voor twee van deze drie aspecten uit hoe ze bijdragen aan de bedreigende sfeer van
afbeelding 5 en/of afbeelding 6. (2p)

De wezens op afbeelding 5 en 6 zou je kunnen zien als hedendaagse duivels of demonen. In
stripverhalen, computerspelletjes en films, uitingen van de huidige masscultuur, hebben ze
een andere functie gekregen. Het Kwaad is entertainment geworden. Het publiek wil
griezelen. Sciencefiction-films zoals *Alien* maken dan ook vaak gebruik van de angsten van
de hedendaagse mens. Die verschillen in wezen niet zoveel van de angsten van de
middeleeuwse mens.
10 Geef ook aan op welke hedendaagse angst gespeculeerd wordt in deze films. Geef ook aan in
welk opzicht deze angst te vergelijken is met de angst van de middeleeuwse mens. (2p)

Follies

Vragen bij afbeelding 7 tot en met 10.
Vanaf de achttiende eeuw werden in parken en tuinen van Engelse landhuizen gebouwtjes
neergezet die bij de beschouwer allerlei gevoelens zouden moeten oproepen. Dit werd
overgenomen door vorstenhuizen in de rest van Europa. De bouwsels werden spottend
‘follies’ genoemd, wat ‘ dwaasheden’ betekent.

Op afbeelding 7 en op figuur 4 hieronder zie je een kasteeltje dat de Pruisische koning
Friedrich Wilhelm II in 1794 in een park bij Berlijn liet bouwen om zijn geliefde te kunnen
ontvangen. Het is van hout gemaakt. Alleen de brug tussen de torens, die tien jaar later
werd toegevoegd, is van gietijzer.

figuur 4
[FIGUUR: Zwart-witfoto van een torengebouw met een brug, omringd door bomen.]

11 Op het eerste gezicht doet het kasteel middeleeuws aan.
Noem drie aspecten die naar de Middeleeuwen verwijzen. (3p)

12 Toch is het geen middeleeuws bouwwerk. Dat is bijvoorbeeld af te leiden uit het gietijzer
van de brug.
Noem nog vier aspecten waaraan je kunt zien dat dit geen middeleeuws kasteel is. (3p)

600023-1-630 4 Lees verder


### Pagina 5

Op figuur 5 hieronder zie je een detail van de brug.
figuur 5
[FIGUUR: Een detail van een metalen brugconstructie met bogen en verticale steunpilaren.]
De brug is met opzet van gietijzer gemaakt en niet van hout, zoals de resten van het gebouw.
2p 13 Geef twee redenen voor deze keuze.
Op afbeelding 8 zie je een detail met de poort, die geen echte doorgang biedt. Het hek en
1p 14 het landschap zijn geschilderd.
Leg uit wat het effect hiervan is.
Het kasteel staat in een groot park, waar onder meer pauwen rondlopen. Het past dan ook
2p 15 helemaal in de toen opkomende Romantiek.
Leg uit waarom het kasteel in de Romantiek past. Betrek twee kenmerken van deze
stroming in je antwoord.
Op afbeelding 9 en 10 zie je een werk uit 1995 van de Deense kunstenaar Per Kirkeby. Het
is ruim vier meter hoog en staat in een park in Genève.
Kirkeby heeft zijn bouwsel een bijzondere vorm gegeven waarvoor de plattegrond het
uitgangspunt is.
Bekijk afbeelding 9 en 10 en figuur 6 hieronder.
figuur 6
[FIGUUR: Drie plattegronden (A, B, C) van gebouwen met grijze en witte vlakken, gesymboliseerd door rechthoeken en vierkanten.]
A
B
C
1p 16 Welke tekening is de juiste plattegrond?
Kirkeby speelt in dit werk met vormen.
1p 17 Geef aan waaruit dat spel met vormen blijkt.
Kirkeby is geen architect maar beeldend kunstenaar. Toch verwijst zijn werk naar
architectuur.
2p 18 Noem drie manieren waarop dat hier gebeurt.
Kirkeby zegt: “Ik noem het Toren van de eenzaamheid. Hier kan elke romantische dichter
gaan zitten en bittere tranen schreiien, omdat niets blijvend is, zelfs de liefde niet.”
1p 19 Leg uit op welke manier dit bouwsel met eenzaamheid geassocieerd kan worden.
De toren van Kirkeby kan een hedendaagse folly genoemd worden.
2p 20 Noem twee aspecten waardoor het werk op afbeelding 9 aan een folly doet denken.
600023-1-630 5 Lees verder

### Pagina 6

Dali

Vragen bij afbeelding 11 tot en met 14.
De kunstenaars van het surrealisme waren zeer geïnteresseerd in het werk van de Weense
psychiater Sigmund Freud (1856-1939). Deze probeerde inzicht te krijgen in het
‘onbewuste’ van de mens. Dat is het deel van de geest waar zich emoties, herinneringen of
ideeën bevinden voor mensen, zich niet bewust van zijn, die ze ‘verdrongen’ hebben.
Freud onderzocht dit bijvoorbeeld door dromen te analyseren. De surrealisten probeerden
beelden uit het onbewuste te gebruiken voor hun kunstwerken.

Op afbeelding 11 en 12 zie je werken van Salvador Dali, die van zichzelf zei dat hij de
beste schilder ter wereld was. Je ziet hem op figuur 7 hieronder.

[FIGUUR: Een close-up van het gezicht van Salvador Dali met intense ogen en een opvallende snor.]

Het beeld op afbeelding 11 heet Venus van Milo met laden. Dali heeft de vorm en de
verhoudingen van dit beeld gekopieerd van de oorspronkelijke Venus van Milo, een van de
meest bewonderde beelden van de Griekse beeldhouwkunst uit de tweede eeuw voor
Christus. Dali maakte zijn beeld in 1936, maar de Venus op afbeelding 11 is een latere
versie uit 1964.

Bekijk afbeelding 11.
Volgens de meeste kunsthistorici verwijst Dali met het idee van de laden naar het
onbewuste.
1p 21 □ Geef een argument voor deze interpretatie.

De laden hebben pluizige handgrepen.
2p 22 □ Noem twee effecten die daardoor ontstaan.

Op afbeelding 12 zie je het olieverfschilderij Metamorfose van Narcissus. Het is
gebaseerd op een verhaal uit de Griekse mythologie. Narcissus was een mooie jongeman op
wie zowel jongens als meisjes verliefd werden, maar hij beantwoordde die liefde nooit. De
goden straffen hem toen hij zichzelf had verleid bij een bron. In het water zag hij voor het eerst
zijn spiegelbeeld en hij werd meteen verliefd. Maar hij kon zijn spiegelbeeld natuurlijk niet
omhelzen en van verlangen stierf hij daar bij de bron. Er kwam toen een bloem uit de grond
die narcis werd genoemd.

2p 23 □ Leg uit hoe hij op die manier de metamorfose laat zien.

2p 24 □ Waarom leent het verhaal van Narcissus zich goed voor een surrealistisch schilderij? Geef
twee argumenten.

noot 1
gedaanteverandering

6
Lees verder

600023-1-630


### Pagina 7

Dali schilderde met olieverf op linnen, maar hij omschreef zijn schildertechniek als 'met de
hand gemaakte kleurenfotografie'.
Bekijk afbeelding 12.
3p 25 Noem drie aspecten die ertoe bijdragen dat het schilderij aan een foto doet denken.

Van alle surrealisten is Salvador Dali de meest beroemde. Hij heeft tijdens zijn leven dan
ook veel moeite gedaan om de aandacht op zich te vestigen. Zijn schilderijen worden door
een breed publiek bewonderd.
2p 26 Geef hiervoor twee verklaringen.

Hoewel Dali vooral bekend is vanwege zijn schilderijen, was hij een van de eerste
kunstenaars van de twintigste eeuw die zich op het terrein van de massalcultuur begaf. Zo
maakte hij kranten, posters, advertenties en reclamefilmpjes voor bedrijven, werkte hij
samen met modeontwerpers, filmers en fotografen en ontwierp hij decors, meubels en
sieraden.
Op afbeelding 13 zie je bijvoorbeeld een bank uit 1938 met de naam Mae West, lippen-sofa.
Mae West was in die tijd een beroemd filmster en sekssymbool. Op afbeelding 14 zie je
Robijnen lippen, een broche van goud, parels en robijnen die hij in 1949 ontwierp.
2p 27 Breng de voorwerpen op afbeelding 13 en 14 in verband met het surrealisme. Doe dat aan
de hand van twee kenmerken van die stijl.

In het verleden namen kunstcritici het Dali kwalijk dat hij zich op grote schaal met
massacultuur bezighield. Ze vonden het ongepast dat serieuze kunstenaars zich met
commercie inlieten.
1p 28 Leg uit waarom ze dat ongepast vonden.

Stoelen

Vragen bij afbeelding 15 tot en met 19.
Op afbeelding 15 zie je een stoel uit 1978 van de Italiaanse ontwerper Alessandro Mendini.
Hij kocht een aantal kopieën van een achttiende-eeuwse stoel. Die werden met de hand
beschilderd. Mendini liet zich daarbij inspireren door het schilderij op afbeelding 16 van de
Franse kunstenaar Paul Signac.

Bekijk afbeelding 15.
Je zou kunnen zeggen dat deze beschildering niet bij de stoel past. Maar je kunt ook het
tegendeel beweren.
2p 29 Geef twee argumenten waarom de beschildering goed bij de stoel past.

Mendini maakte deel uit van Memphis. Dit was een Italiaanse groep ontwerpers die zich in
de jaren tachtig van de vorige eeuw verzette tegen de functionele vormgeving die toen de
toon aangaf.
Bekijk afbeelding 15.
2p 30 Leg aan de hand van twee aspecten uit in welk opzicht het ontwerp van Mendini destijds
vernieuwend was.

Op afbeelding 17 zie je je Rock Furniture2), bronzen zitmeubels die ontworpen zijn door Job
Smeets en Nynke Tynagel. Onder de naam Studio Job maken zij ontwerpen die associaties
oproepen met pracht en praal.
2p 31 Noem twee aspecten van dit meubilair die daaraan bijdragen.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

noot 2 rotsmeubilair
600023-1-630 7 Lees verder


### Pagina 8

3p 32 □ De meubels van Studio Job zijn bedoeld om te gebruiken, maar ze lijken eerder kunstobjecten dan toegepaste vormgeving.
Leg dit uit aan de hand van drie aspecten.

Op afbeelding 18 zie je de $Rag \, Chair^3)$, een stoel uit 1991 van Tejo Remy. Hij is gemaakt van
voldden, die met stalen strippen op hun plaats worden gehouden. De stoel wordt op
bestelling gemaakt en kopers mogen zelf oude kleren of lappen aanleveren. Daaruit spreekt
een bepaalde visie op ontwerpen: Remy neemt met dit ontwerp een standpunt in over de
betekenis van gebruiksgoederen.
1p 33 □ Leg uit welke visie je kunt afleiden uit het ontwerp op afbeelding 18.

Op afbeelding 19 zie je een meubel van Frank Tjepkema en Janneke Hooijmans. Deze
ontwerpers verzonnen een object dat bestaat uit losse elementen van schuimrubber. Kopers
kunnen het zelf op hun eigen manier in elkaar zetten.

Het ontwerp lijkt helemaal niet op een zitmeubel, al kun je er wel op of in zitten.
De titel is $Tak$.
1p 34 □ Welke associatie wordt door de vorm en de titel opgeroepen?

De ontwerpers zeggen dat ze met hun werk de wereld leuker willen maken.
Kan $Tak$ een geslaagd meubelontwerp genoemd worden? Geef een argument voor je
antwoord.
1p 35 □

Bekijk afbeelding 18 en 19.
Het ontwerp van Tjepkema en Hooijmans kan vergeleken worden met de stoel van Remy op
afbeelding 18.
Neem drie aspecten die deze ontwerpen met elkaar gemeen hebben.
3p 36 □

De meubels uit dit vragenblok zijn exclusieve ontwerpen, die niet bedoeld zijn om in een
grote oplage te worden geproduceerd.
Geef voor twee van deze ontwerpen aan waaruit je dat kunt afleiden.
2p 37 □

Einde

noot 3 voddenstoel
600023-1-63o
8