# Eindexamen Tehatex HAVO 2005 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2005/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 05
Tijd vak 2
Woensdag 22 juni
9.00-11.30 uur
tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen

Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te
behalen; het examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
500047-2-23c
Begin

### Pagina 2

Kathedralenbouwers

Vragen bij afbeelding 1 en 2.

Op afbeelding 1 zie je een Vlaamse miniatuur uit 1447. Het boek waarin deze miniatuur zich bevindt, beschrijft het leven van een vorst die verschillende kerken bouwde.

Bekijk afbeelding 1.
De miniaturist heeft hier verschillende kerken afgebeeld. Hij heeft dat zó gedaan dat je een goed zicht krijgt op de gebouwen.
3p 1 □ Leg aan de hand van drie aspecten uit hoe de miniaturist dat heeft bereikt.

De miniatuur is niet gebaseerd op het principe van het centraal perspectief. Toch is er sprake van diepte, zowel in het landschap als in de gebouwen.
2p 2 □ Geef aan hoe in het landschap diepte is bereikt en hoe in de gebouwen diepte is bereikt.

De kerken op deze miniatuur zijn als het ware een ‘mengvorm’ van romaanse en gotische bouwkunt.
3p 3 □ Noem drie kenmerken van gotische bouwkunt die je in de kerken op deze miniatuur aantreft.

Het interieur van de kerk rechts - nog in aanbouw - is erg hoog en licht.
2p 4 □ Leg uit hoe de constructie bijdraagt aan het hoge en lichte interieur van deze kerk.

2p 5 □ Leg uit waarom men in de gotiek kerken wilde bouwen die hoog én licht waren.

Voor de bouw van kerken werden destijds vaak bouwloodsen ingericht. Een bouwloods was een tijdelijke werkplaats waar verschillende disciplines samenwerkten.
2p 6 □ Noem twee verschillende ambachten die bij de bouw van de kerken op afbeelding 1 betrokken zijn en geef aan waar je die ambachten uitgevoerd ziet.

In zo’n bouwloods werden ook beelden en reliëfs gemaakt, veelal anoniem. Dat heeft vooral te maken met de maatschappelijke positie van de middeleeuwse kunstenaar.
2p 7 □ Leg dit uit.

In de Nederlandse bouwkunst van de negentiende eeuw werd teruggegrepen op de gotiek. Ook het principe van de bouwloods werd door een aantal architecten nieuw leven ingeblazen.
2p 8 □ Noem de negentiende-eeuwse bouwstijl die zich door de gotiek liet inspireren. Geef daarbij aan waarom architecten in de negentiende eeuw teruggrepen op de gotische bouwkunst.

Ook het Bauhaus in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw greep terug op de Middeleeuwen. Op afbeelding 2 zie je de houtsnede die Lyonell Feininger als illustratie voor het oprichtingsmanifest van het Bauhaus in 1919 maakte.

Bekijk afbeelding 2.
Feininger heeft hier een kathedraal afgebeeld. Daarmee maakte hij een verwijzing naar de kunst en architectuur van de Middeleeuwen en de wijze waarop deze destijds tot stand kwamen.
2p 9 □ Leg uit waarom Feininger bij de oprichting van het Bauhaus deze verwijzing maakte.

500047-2-230 2 Lees verder


### Pagina 3

Eerbetoon
Vragen bij afbeelding 3 tot en met 5 en figuur 1 tot en met 3.
Vanaf het midden van de negentiende eeuw nam het gebruik van affiches enorm toe. Veel muren
van Parijs werden in die tijd met grote, kleurige affiches bedekt.
De toename van affiches kan in verband gebracht worden met de cultuurhistorische context van die
tijd.
2p 10 Leg dit uit.
Aan het eind van de negentiende eeuw maakten technische ontwikkelingen de lithografie zeer
geschikt voor het maken van affiches.
1p 11 Leg aan de hand van één kenmerk uit waarom lithografie zo geschikt is voor het maken van
affiches.
Op afbeelding 3 zie je een affiche dat in 1892 is ontworpen door de Franse tekenaar Jules Chéret.
Het maakte reclame voor theater ‘Olympia’, het eerste variëte-theater van Parijs.
Vóór Chéret werden ook  affiches gemaakt, maar die waren meestal zwart-wit en bevatten veelal
alleen teksten. Op figuur 1 zie je daar een voorbeeld van.
[FIGUUR: Een zwart-wit affiche voor een voorstelling genaamd "Stadsschouwburg" op Woensdag 19 Februari, ter gelegenheid van 's Konings verjaardag met de voorstelling "BUITENGEWOONE VOORSTELLING".]
Vergelijk afbeelding 3 met figuur 1.
De affiches van Chéret waren ongelofelijk populair. In 1895 schreef een tijdgenoot: "Parijs zou
2p 12
Parijs niet zijn zonder Chérets; zijn affiches begroeten je opgewekt vanaf ieder reclamebord ....”
Leg aan de hand van de voorstelling en de vormgeving uit waarom zijn affiches zo aantrekkelijk
werden gevonden.
500047-2-230
3
Lees verder

### Pagina 4

Bekijk afbeelding 3.
Van Chéret wordt gezegd dat hij de basisregels ontwikkelde waaraan een goed affiche moet
voldoen. Zo moeten bijvoorbeeld woord en beeld éen geheel vormen.
3p 13 Nom drie manieren waarop in dit affiche woord en beeld éen geheel vormen.

De Franse schilder Henri de Toulouse-Lautrec was een bewonderaar van de affiches van Chéret.
Om zijn naamsbekendheid te vergroten besloot ook Toulouse-Lautrec rond 1890 affiches te gaan
ontwerpen. Op afbeelding 3 zie je een bekend affiche van hem; hij maakte het in 1893 op verzoek
van Jane Avril, een danseres.

Vergelijk afbeelding 3 en 4.
In vergelijking met het affiche van Chéret is het affiche van Toulouse-Lautrec vernieuwend.
3p 14 Noem drie aspecten van de vormgeving die binnen Toulouse-Lautrec's affiches als vernieuwend
beschouwd kunnen worden en die overeenkomsten vertonen met de toenmalige schilderkunst.

Veel tijdgenoten van Toulouse-Lautrec vonden het maken van affiches geen échte kunst. Ze waren
van mening dat kunst alleen zichzelf moest dienen of dat het maken van een kunstwerk alleen
zichzelf tot doel mocht hebben.
Een echte kunstenaar kon zich maar beter niet met toegepaste kunst bezig houden.
1p 15 Ben je het met deze stelling eens? Beargumenteer je antwoord.

Tegenwoordig wordt Chéret niet meer als de vader van alle affichemakers gezien maar Toulouse-
Lautrec, van wie je op figuur 2 een foto ziet. Toulouse-Lautrec overleed in 1901; in 2001 werd hij
geëerd met een affichetentoonstelling waaraan honderd ontwerpers deelnamen.

figuur 2
[FIGUUR: Zwart-witfoto van een man van opzij gefotografeerd, met baard en hoge hoed.]

Op afbeelding 5 zie je de bijdrage van de Franse ontwerpers Michel Bouvet en Stéphanie Couderc.
Het affiche is geïnspireerd op de foto van figuur 2.

Bekijk afbeelding 5 en figuur 2.
In het affiche van Bouvet en Couderc speelt de schaduw van Toulouse-Lautrec een belangrijke,
beeldende rol; deze schaduw heeft een belangrijke symbolische betekenis.
2p 16 Licht deze betekenis toe.

500047-2-230 4 Lees verder


### Pagina 5

Op figuur 3 zie je de bijdrage van de Amerikaanse Paula Scher. Zij nam de contour van Jane Avril
van Toulouse-Lautrec's affiche over.

figuur 3
[FIGUUR: Een zwart-wit affiche met de tekst 'Nouveau Salon des expositions d'affiches. Toulouse Lautrec' in verschillende lettergroottes en oriëntaties. De tekst vormt een contour van een vrouw met een hoed.]

Bekijk het affiche op figuur 3.
Door de contour van Avril te nemen, verwijst Scher
naar Toulouse-Lautrec. Naast deze verwijzende functie hebben de benen
ook een
beeldende functie.
3p 17 Gebruik drie voorbeelden van deze beeldende functie.
3p 18 Geef drie aspecten van de tekst waardoor dynamiek ontstaat.

Over schilderen

Vragen bij afbeelding 6 tot en met 9 en figuur 4.
Op afbeelding 6 zie je een landschapje dat de Franse kunstenaar Camille Pissarro omstreeks 1878
op zijn palet schilderde.

Bekijk afbeelding 6.
2p 19 Pissarro maakte deel uit van de groep impressionisten rond Monet.
Leg aan de hand van de hanteringswijze uit waarom dit schilderijtje typerend is voor het
impressionisme.

Het palet paste in een kistje dat Pissarro meenam als hij buiten ging schilderen.
De impressionisten waren de eerste kunstenaars die hun schilderijen volledig in de buitenlucht
maakten.
1p 20 Leg uit welke artistieke reden zij hadden om buiten te schilderen.
1p 21 Geef aan welke uitvinding hen in staat stelde buiten te schilderen.

500047-2-23o 5 Lees verder


### Pagina 6

Op afbeelding 7 zie je *Pleasure Palet* van de Amerikaanse kunstenaar Jim Dine uit 1969. Het werk bestaat uit een palet dat op een linnen doek geschilderd werd.

2p 22 Bekijk afbeelding 7.
Breng de titel in verband met twee kenmerken van het kunstwerk.

Vergelijk afbeelding 6 en 7.
In het werk op afbeelding 6 is op figuratieve wijze een landschap verbeeld. In het werk op afbeelding 7, door middel van de vormgeving een landschap gesuggereerd.
2p 23 Noem twee aspecten van de vormgeving waarmee Dine naar een landschap verwijst.

Op afbeelding 8 zie je een beeld van de Amerikaanse kunstenaar Jasper Johns. Hij maakte het in 1960. Hij goot een koffieblik met gebruikte kwasten af in brons; daarna beschilderde hij het. Daardoor kwam het bronzen beeld er bijna net zo uit te zien als het oorspronkelijke blik.

2p 24 Is dit beeld een ready-made? Beargumenteer je antwoord.

Op afbeelding 9 zie je ook een Johns - *Untitled*, uit 1964/1965. Het werk bestaat uit vijf delen die aan elkaar zijn bevestigd. Het kleine vierkantje is linksonder met scharnieren vastgemaakt. *Untitled* is bijna twee meter hoog en vijf meter breed.

2p 25 Bekijk afbeelding 9.
*Untitled* gaat over schilderen: je ziet dat Johns in dit werk een aantal verschillende handelingen heeft verricht die verwijzen naar de activiteit van het schilderen.
Noem vier van die handelingen.

In dit werk heeft Johns de letters B, R en Y, de beginletters van de woorden Blue, Red en Yellow aangebracht.
2p 26 Geef aan hoe Johns speelt met kleur en welk effect dit heeft op de betekenis van de letters.

In *Untitled* zijn kenmerken van verschillende na-oorlogse Amerikaanse stromingen waarneembaar.
2p 27 Noem twee van deze Amerikaanse stromingen.

[FIGUUR: Een kinetische sculptuur met verschillende metalen onderdelen, waaronder schijven en bogen, die een papier vasthouden met een tekening erop.]
figuur 4

Op figuur 4 zie je een object van de Zwitserse kunstenaar Jean Tinguely. Hij maakte het in 1959. Je kunt er een vel papier in klemmen, een krijtje in de houder steken en met een schakelaar het object in werking stellen. Het maakt dan een tekening die meegenomen kan worden.

500047-2-23o 6 Lees verder

### Pagina 7

Bekijk figuur 4.
In het object is, ook al is het niet ingeschakeld, sprake van dynamiek.
2p 28 ☐ Leg dit uit aan de hand van de constructie.
Je zou kunnen zeggen dat de tekenmachine (op een speelse manier) de spot drijft met de abstract-
expressionistische kunst van de jaren vijftig.
2p 29 ☐ Leg uit dat dit object de abstract-expressionistische kunst ironiseert.

Zelfportretten

Vragen bij afbeelding 10 tot en met 12.
Op afbeelding 10 zie je een fotografisch zelfportret van de Oostenrijkse Herbert Bayer uit 1932.
Bekijk afbeelding 10.
Bayer beeldt zich hier als beeldhouwer af.
2p 30 ☐ Leg aan de hand van twee kenmerken uit hoe hij hier naar beeldhouwkunst verwijst.
2p 31 ☐ Tot welke stroming moet dit werk worden gerekend? Geef een argument voor je antwoord.
Op afbeelding 11 zie je delen van Spermini, een kunstwerk van de Italiaanse kunstenaar Maurizio
Cattelan. Hij schilderde op vijfhonderd rubberen maskertjes zijn eigen beeltenis en bevestigde alle
maskertjes - in een grote waaivorm - op een muur. De maskertjes zijn klein, kleiner dan het echte
hoofd van Cattelan.
Bekijk afbeelding 11.
De titel Spermini is een humoristische verbastering van het Italiaanse woord voor spermacellen.
3p 32 ☐ Licht aan de hand van drie kenmerken de titel van dit werk toe.
Op afbeelding 12 zie je een 'still' uit het filmpje Zelfportret van Danica Dakić, oorspronkelijk
afkomstig uit Bosnië en sinds 1988 in Duitsland woonachtig. In dit filmpje vertellen twee monden
sprookjes: de één een Bosnisch, de ander een Duits sprookje. Het filmpje werd geprojecteerd op
een scherm dat bestond uit een meer dan levensgroot masker. Dat masker werd van het gezicht van
Dakiç gemaakt.
Bekijk afbeelding 12.
Fysieke kenmerken van Dakiç zelf zijn in dit werk tot een minimum beperkt.
2p 33 ☐ Toch kun je beweren dat zij hier een goed beeld van zichzelf geeft.
Licht deze bewering toe.

Einde

500047-2-23o
7