# Eindexamen Tehatex HAVO 2001 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/tehatex-havo/2001/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 01 Tijdvak 1 Dinsdag 29 mei 9.00 - 11.30 uur Tekenen, handenarbeid, textiele werkvormen (nieuwe stijl en oude stijl) Algemeen gedeelte Tekenen Handenarbeid Textiele werkvormen Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen. Iedere kandidaat maakt de vragen voor het Algemeen gedeelte én de vragen behorend bij het door hem/haar gekozen vak. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden etc.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redener worden gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 100016 30 Begin ### Pagina 2 Algemeen gedeelte figuur 1 [FIGUUR: Een zwart-witfoto van een modern gebouw met veel glas, trappen en twee windturbines bovenop.] foto: Rob ’t Hart 100016 30 2 Lees verder ### Pagina 3 Algemeen gedeelte Dit gedeelte van het examen bestaat uit 23 vragen. Architectuur en natuur Vragen bij afbeelding 1 tot en met 4 Op afbeelding 1 zie je een ontwerp voor het Nederlandse paviljoen op de Wereldtentoonstelling die in 2000 in Hannover is gehouden. Het thema van deze EXPO was 'Mens Natuur Techniek' en de deelnemende landen lieten zien hoe de vooruitgang in technologie en wetenschap kan worden toegepast. Op figuur 1 op de pagina hiernaast zie je een foto van het gebouw. Het paviljoen is ontworpen door het Rotterdamse architectenbureau MVRDV. Rijksbouwmeester Patijn schreef vooraf dat bezoekers een zinsbevochleende ervaring zouden ondergaan. „Je zuift eerst niet weten wat je ziet. (...) Het gaat te ver om van anti-architectuur te spreken, maar het gebouw is evenmin onmiddellijk als architectuur herkenbaar." 3p 1 □ Noem drie aspecten van het paviljoen die ongebruikelijk zijn voor architectuur. De tekening op afbeelding 1 is met behulp van een computer gemaakt. Op figuur 2 hieronder zie je een vroege schets voor het gebouw. [FIGUUR: Schematische schets van een gebouw met op de verschillende lagen tekst en figuren.] figuur 2 Bekijk afbeelding 1 en figuur 2. De tekeningen zijn heel verschillend en hebben dan ook een heel ander functie binnen het ontwerpproces. 3p 2 □ Bespreek deze functies en noem twee verschillen tussen de tekeningen die hiermee samenhangen. 100016 30 3 Lees verder ### Pagina 4 Algemeen gedeelte Het paviljoen bestaat uit zes lagen (en een kelderverdieping) die allemaal iets laten zien van het Nederlandse landschap. Rondom de vijfde laag, waar zich een filmzaal bevindt, is een 'regengordijn' aangebracht. Bekijk afbeelding 1 en de schets op figuur 2. Noem nog drie aspecten die verwijzen naar het Nederlandse landschap. 3a (4p) Op afbeelding 2 zie je een computertekening met een fragment van de vierde laag. Veertien echte boomstammen zijn hier in het beton verankerd. Dat is goed te zien op de krantenfoto op figuur 3 hieronder. [FIGUUR: Krantenfoto van boomstammen verankerd in beton.] figuur 3 4 (2p) Op figuur 3 vormen de boomstammen duidelijk een draagconstructie, maar als je het gebouw in het echt ziet lijkt de verdieping die zij dragen te zweven. Bekijk afbeelding 1 en figuur 2. Leg uit hoe het komt dat die verdieping lijkt te zweven. Geef twee argumenten. 5 (2p) Aan de buitenkant van het paviljoen bevinden zich trappen en liften. Bezoekers moeten met de lift helemaal naar boven en gaan dan met de trappen weer naar beneden. Noem twee voordelen van deze opzet. 6 (1p) De architecten laten in dit paviljoen op speelse wijze een toekomstvisie zien op het bouwen in een volgepakt land als Nederland. Geef aan welke visie je kunt afleiden uit het paviljoen. 7 (3p) Op afbeelding 3 en 4 zie je het Crystal Palace dat Joseph Paxton in 1851 bouwde voor de eerste Wereldtentoonstelling in Londen. Het gebouw werd helemaal uit gietijzer en glas opgebouwd en was 564 meter lang en 150 meter breed. In 1936 werd het bij een brand verwoest. Welke voordelen biedt het bouwen met gietijzer? Noem er drie. 8 (2p) Het Crystal Palace is niet gebouwd door een architect maar door een ingenieur die ervaring had met het bouwen van grote plantenkassen. Tijdens de bouw en de tentoonstelling waren er heftige discussies van vóór- en tegenstanders van dit soort architectuur. Vooral de liefhebbers van de neo-stijlen die toen in de mode waren, vonden het Crystal Palace geen echte bouwkunst. Geef twee redenen waarom de neo-architecten uit die tijd het gebouw afwezen. 9 (2p) Ook in Crystal Palace is er een relatie tussen natuur en architectuur, maar deze is anders dan bij het paviljoen in Hannover. Leg uit wat dit verschil inhoudt. 100016 30 4 Lees verder ### Pagina 5 Algemeen gedeelte Land Art Vragen bij afbeelding 5 Op afbeelding 5 zie je een blikseminslag in ‘The Lightning Field’, het ‘bliksemveld’ van de Amerikaanse kunstenaar Walter De Maria. Hij plaatste in 1977 vierhonderd roestvrij stalen palen op een afgevlakte hoogvlakte in New Mexico, waar het vaak onweert. Het inslaan van de bliksem is essentieel voor het kunstwerk. De palen zijn geordend in een rechthoekig raster van één kilometer bij één mijl (een mijl is 1,6 kilometer) met respectievelijk 16 en 25 rijen palen die 67 meter uit elkaar staan. Zo ontstaat een raster van vierkanten. De ordening zorgt voor een interessant contrast met de natuur. 1p 10 $\square$ Leg dit uit. De vierhonderd palen zijn niet allemaal even lang. De lengtes variëren van 4,5 tot 8 meter. Het terrein golft enigszins en De Maria wilde dat de toppen op precies dezelfde hoogte zouden uitkomen. Bekijk afbeelding 5. 1p 11 $\square$ Kun je uit de foto afleiden dat de toppen van de palen allemaal even hoog uitkomen? Geef een argument voor je antwoord. Door de palen even hoog te maken beïnvloedt De Maria het effect bij blikseminslag. 1p 12 $\square$ Leg dit uit. Als je het kunstwerk bezoekt ervaar je de grootsheid ervan. Dit gebeurt al bij rustig weer, maar natuurlijk vooral als het onweer losbreekt. 2p 13 $\square$ Leg uit op welke manier het kunstwerk die ervaring oproept. Betrek beide weersomstandigheden in je antwoord. Het werk op afbeelding 5 is een vorm van Land Art. Land Art kan gezien worden als een poging om aan de toenemende invloed van de kunsthandel te ontsnappen. Land Art- kunstenaar Michael Heizer zei: „De musea zijn volgepropt, de vloeren zakken bijna door, maar de echte ruimte bestaat nog steeds.” 1p 14 $\square$ Leg uit waarom Land Art-projecten als een breuk met de commerciële kunstwereld kunnen worden gezien. Het werk op afbeelding 5 behoort tot de Land Art maar heeft ook kenmerken van de Minimal Art. 2p 15 $\square$ Noem twee kenmerken van de Minimal Art die je aantreft in dit werk. In de tuin Vragen bij afbeelding 6 en 7 Op afbeelding 6 zie je ‘De gelukkige momenten van het schommelen’ uit 1767, geschilderd door Honoré Fragonard. Het meisje op de schommel daagt de jongeman uit. 2p 16 $\square$ Leg aan de hand van twee aspecten van de voorstelling uit hoe zij dat doet. 100016 30 5 Lees verder ### Pagina 6 Algemeen gedeelte 3p 17 De omgeving draagt bij aan een sfeer van verliefdheid. Geef hiervan drie voorbeelden en leg uit waarom daardoor een amoreuze sfeer wordt opgeroepen. 1p 18 De beschouwer van het schilderij krijgt min of meer dezelfde rol toebedeeld als de jongeman linksonder. Geef aan waardoor dit effect ontstaat. 2p 19 Dit schilderij wordt gerekend tot de rococo. Dit is bijvoorbeeld te zien aan de kleding van de afgebeelde personen. Noem nog twee kenmerken van de rococo die je ziet op het schilderij. [FIGUUR: Afbeelding 7, een schilderij van Claude Monet uit 1881.] Op beide schilderijen speelt het zonlicht een belangrijke rol. Bij Fragonard staat het licht in dienst van het verhaal. Bij Monet heeft het licht een andere betekenis. Dat is te zien aan de manier waarop het is weergegeven. 2p 20 Leg uit welke betekenis het licht heeft voor Monet. Betrek de manier waarop het licht is weergegeven in je antwoord. 1p 21 Tot welke stijl wordt het schilderij op afbeelding 7 gerekend? [FIGUUR: Afbeelding 6 en 7.] De werken op afbeelding 6 en 7 maken beide de indruk naar de natuur geschilderd te zijn. Toch heeft elke voorstelling een andere relatie met de zichtbare werkelijkheid. Noem twee verschillen in de manier waarop de zichtbare werkelijkheid is weergegeven in beide schilderijen. 2p 22 Fragonards schilderij is representatief voor het adellijke leven in de achttiende eeuw, dat van Monet typeert het leven van de burgerij in de negentiende eeuw. Bekijk afbeelding 6 en 7. 4p 23 Geef aan hoe de schilderijen deze twee verschillende milieus in beeld brengen. Noem steeds twee aspecten waaraan je dat kunt zien. Dit was de laatste vraag van het Algemeen gedeelte. Ga verder met de vragen behorend bij het door jou gekozen vak. 100016 30 6 Lees verder ### Pagina 7 Tekenen Dit gedeelte van het examen bestaat uit 23 vragen. Vlucht naar Egypte Vragen bij afbeelding 8 en 9. Op afbeelding 8 zie je een fresco uit 1305 van de Italiaanse kunstenaar Giotto met de 'Vlucht naar Egypte'. Volgens het bijbelverhaal vluchten Jozef en Maria met de pasgeboren Jezus voor koning Herodes, die het kind wil doden. 2p 24 Giotto laat het landschap meespelen in het verhaal van de vlucht. Zo benadrukt de berg achter Maria de gebeurtenis op de voorgrond. Leg uit waarom de berg beelden- en inhoudelijk zo opgevat kan worden. 2p 25 Het fresco is in de loop der tijd beschadigd. Dat is vooral te zien aan de mantel van Maria, waarvan de kleur blauw bijna verdwenen is. Volgens sommige kunsthistorici is het evenwicht in de compositie hierdoor verstoord. Noem twee effecten die met het blauw van de mantel verloren zijn gegaan. 2p 26 Giotto werd al tijdens zijn leven enorm bewonderd. Tijdgenoten waren ervan overtuigd dat met hem een heel nieuw tijdperk in de kunst was ingetreden. De kunsthistoricus Gombrich schrijft dat Giotto „(...) de kunst van het scheppen van een ruimte-illusie op een plat oppervlak opnieuw ontdekt had”. Wat was er destijds nieuw aan Giotto's ruimte-illusie? Noem twee aspecten en geef daarbij aan hoe Giotto de vormen van ruimte-illusie bereikt. Op afbeelding 9 zie je een olieverfschilderijtje uit 1627, een vroeg werk van Rembrandt. Ook dit stelt de Vlucht naar Egypte voor. 1p 27 Evenals Giotto beeldt Rembrandt de bijbelse figuren af als gewone, eenvoudige mensen. Toch is het duidelijk dat zij de heilige familie voorstellen. Rembrandt laat dit op een subtiele manier zien. Noem één aspect van de voorstelling waaruit je kunt opmaken dat dit de heilige familie is. 2p 28 In de bijbel staat het zo: „Jozef stond op en week in de nacht met het kind en zijn moeder naar Egypte uit”. Rembrandt situeert het verhaal dan ook in het donker. Noem zowel een beeldend als een inhoudelijk effect dat hierdoor wordt bereikt. 2p 29 De beschouwer wordt sterk bij de voorstelling betrokken. Noem twee aspecten waardoor dat wordt veroorzaakt. 2p 30 Bekijk afbeelding 8 en 9. Giotto's werk was al zeer levensceht. Maar om het realisme te versterken bood de olieverf meer mogelijkheden dan de fresco-techniek. Leg uit waarom met olieverf een perfectere stofuitdrukking kan worden bereikt. Doe dit aan de hand van twee verschillen tussen de fresco- en de olieverftechniek zoals die hier zijn toegepast. 100016 30 Lees verder ### Pagina 8 Tekenen Tentoonstellingsaffiches Vragen bij afbeelding 10 en 11 Op afbeelding 10 zie je een aanplakbiljet waarop een tentoonstelling over Het Nederlands Affiche wordt aangekondigd. Het is ontworpen door René Knip in 1989. 2p 31 Het affiche ziet eruit alsof het een collage is. Noem drie aspecten waardoor die indruk wordt gewekt. 2p 32 De suggestie van een collage past goed bij wat er wordt aangekondigd: een tentoonstelling van affiches. Leg dit uit. 2p 33 De teksten van het affiche op afbeelding 10 lijken op het eerste gezicht niet zo functioneel, maar zijn het toch. Leg beide kanten van deze bewering uit. 1p 34 Het woord AFFICHÈ staat op een groot wit vlak. Leg uit welke inhoudelijke betekenis het witte vlak geeft aan het totale affiche. Op het affiche van afbeelding 11, eveneens uit 1989, wordt een tentoonstelling aangekondigd over allerlei vormen van grafische vormgeving en communicatie. De tentoonstelling werd georganiseerd door de stichting Doorbraak. Het ontwerpsteam dat dit affiche maakte noemt zich 'The Thunder Jockeys'. Boven in het affiche is het woord 'doorbraak' zo vormgegeven dat het ook een doorbraak suggereert. 2p 35 Noem twee manieren waarop de vormgevers dat hebben gedaan. Het affiche is digitaal ontworpen, dat wil zeggen dat het ontwerp op een computer is gemaakt. 3p 36 Noem drie voorbeelden waaruit je kunt afleiden dat het met behulp van een computer ontworpen is. 2p 37 De roze strookjes 'plakband' langs de randen zorgen voor specifieke effecten. Noem twee van deze effecten. Het affiche is in off-set gedrukt. Voor een kleurendruk worden behalve zwart drie basiskleuren drukinkt gebruikt. 2p 38 Leg uit hoe bij het drukken de kleur rood verkregen wordt. Geef ook aan hoe je dat kunt zien op het affiche van afbeelding 11. De beschouwer wordt door het affiche op afbeelding 10 op een andere manier aangesproken dan door het affiche op afbeelding 11. 2p 39 Bespreek dit verschil in benadering aan de hand van de vormgeving van beide affiches. 100016 30 8 Lees verder ### Pagina 9 Tekenen Duitse wouden Vragen bij afbeelding 12, 13 en 14 Op afbeelding 12 zie je een schilderij uit 1813 van Caspar David Friedrich. Het stelt een soldaat van Napoleon voor die voor een Duits woud staat. Friedrich schilderde dit werk in de tijd dat Duitse vorsten overwinningen behaalden op het leger van Napoleon. Hoewel er geen strijd gevoerd wordt op het schilderij zijn er symbolen te zien die naar oorlog en dood verwijzen. 2p 40 Noem drie aspecten die naar de dood verwijzen. Het schilderij was te zien op een tentoonstelling in Dresden in 1814. Critici uit die tijd herkenden de vaderlandslievende symboliek en interpreteerden het schilderij als een ode aan het Duitse woud, dat symbool stond voor de standvastigheid en onoverwinnelijkheid van het Duitse volk. 1p 41 Breng deze interpretatie in verband met de voorstelling op afbeelding 12. 3p 42 Tot welke stroming wordt het schilderij op afbeelding 12 gerekend? Geef twee argumenten voor je antwoord. De mythe van het Duitse of Germaanse woud vindt zijn oorsprong al in de tijd van de Romeinen. In het jaar 9 na Christus wordt een Romeinse legereenheid, die onder leiding stond van Varus, verslagen door de Germanen in het Teutoburgerwoud. Sinds dien is deze 'Herrmannschlacht', genoemd naar de Germaanse aanvoerder, een geliefd thema bij Duitse schrijvers en dichters om het heldhaftige karakter van het Duitse volk te roemen. Ook de nazi's gebruikten het Duitse woud als symbool voor de Germaanse superioriteit. Op afbeelding 13 zie je het schilderij 'Varus' uit 1976 van Anselm Kiefer, dat verwijst naar de Hermannschlacht. Kiefer's hanteringswijze versterkt de dramatiek van de voorstelling. Bekijk ook het detail op afbeelding 14. 2p 43 Noem twee aspecten van de hanteringswijze die bijdragen aan de dramatiek. De beschouwer van dit schilderij van Kiefer moet zich voelen als de soldaat op het schilderij van Friedrich. 3p 44 Leg dit uit en noem daarbij twee aspecten waardoor dit effect wordt bereikt. Bovenaan in het schilderij schreef Kiefer onder meer de namen van Duitse Romantische schrijvers die in de Hermannschlacht de grootsheid van Duitsland hebben bezongen en gerekend. Kiefer wil zijn land juist niet roemen. Zijn schilderij moet eerder gezien worden als een aanklacht tegen de Duitse geschiedenis. 1p 45 Leg uit welk beeld van de Duitse geschiedenis hier door Kiefer wordt opgeroepen. 3p 46 Tot welke kunststroming moet het schilderij van Kiefer gerekend worden? Geef twee argumenten voor je antwoord. Einde 100016 30 9 ### Pagina 10 Handenarbeid Dit gedeelte van het examen bestaat uit 22 vragen. Huisjes Vragen bij afbeelding 15 tot en met 18 In de achttiende eeuw werden in parken en tuinen van Engelse landhuizen gebouwtjes neergezet die bij de beschouwer allerlei gevoelens zouden moeten oproepen. Ze werden spottend follies genoemd, wat ' dwaasheden' betekent. 3p 24 Op afbeelding 15 zie je een folly uit 1745 die de 'Gotische tempel' werd genoemd. Noem drie aspecten van het gebouw die naar de gotiek verwijzen. 2p 25 Het gebouwtje is geen echte tempel en het is ook niet gotisch of middeleeuws. Noem twee kenmerken van de vormgeving waaraan je kunt zien dat dit geen middeleeuws gebouw kan zijn. Op afbeelding 16 zie je een Franse folly uit het eind van de achttiende eeuw, de "Tempel van de filosofie". Het gebouw ziet eruit als een ruïne van een klassieke tempel. Ruïnes waren een geliefd soort follies. Ze werden mooi gevonden in die tijd en ze riepen allerlei associaties en emoties op. 2p 26 Leg aan de hand van twee aspecten uit waarom de ruïne op afbeelding 16 mooi gevonden werd. 1p 27 Wat is de belangrijkste associatie of emotie die een ruïne bij mensen oproept? Geef een argument voor je antwoord. Follies horen bij de natuur en de gebouwen op afbeelding 15 en 16 hebben dan ook een relatie met hun omgeving. 2p 28 Geef voor elk van beide gebouwen aan hoe die relatie met de omgeving tot stand komt. Op afbeelding 17 zie je het werk 'House' uit 1993 van de Engelse kunstenares Rachel Whiteread. Whiteread plaatste in een slooppand op elke verdieping een bekisting voor de wanden aan de binnenzijde van het huis. Tussen de bekisting en de wanden werd beton gestort en na het uitharden daarvan werden de muren, de bekisting en de rest van de woning gesloopt. Noem vier aspecten van het resultaat op afbeelding 17 waaruit je kunt afleiden dat de binnenkant van het huis is afgedrukt. 3p 29 3p 30 'House' is geen huis meer, maar is sculptuur geworden. Geef drie argumenten voor deze constatering. 1p 31 Voor Whiteread zijn de herinneringen aan de oorspronkelijke situatie van belang. Leg uit hoe het komt dat haar 'House' herinneringen aan het verleden oproept. Op afbeelding 18 zie je een betonnen beeld van Jan van de Pavert met de titel 'Huisje'. Het werk was een bijdrage aan de Sonsbeek tentoonstelling van 1993 die als thema had de relatie tussen kunst en samenleving. Van de Pavert wil met dit beeld kritiek leveren op stedenbouwkundigen, die volgens hem te weinig rekening houden met de sociale behoeften van stadsbewoners. 2p 32 Leg uit hoe die kritiek blijkt uit de plaats die Van de Pavert voor dit werk gekozen heeft. 100016 30 10 Lees verder ### Pagina 11 Handenarbeid 33 (1p) 'Huisje' zou volgens de kunstenaar eventueel 'bewoond' kunnen worden door daklozen of zwervers. Kinderen gebruikten het om in te spelen. Geef aan waarom het object daartoe uitnodigt. 34 (3p) Van de Pavert hield zich bij de vormgeving aan de stijl van de moderne bouwkunst. Noem drie aspecten van het gebouwtje waaruit dat blijkt. 35 (1p) Toch noemt Van de Pavert zijn 'Huisje' geen architectuur maar sculptuur. Leg uit waarom het als sculptuur moet worden opgevat. Bekijk afbeelding 17 en 18. Whiteread en Van de Pavert hebben beiden beton gekozen. 36 (2p) Geef voor elk werk aan van welke eigenschap van beton gebruik is gemaakt. De 'huizen' van Whiteread en Van de Pavert zouden hedendaagse foldies genoemd kunnen worden. 37 (2p) Noem twee aspecten waardoor ze aan foldies doen denken. Stofzuigers Vragen bij afbeelding 19, 20 en 21 Op afbeelding 19 zie je een collage uit 1956, gemaakt door de Engelse kunstenaar Richard Hamilton. Het werk heeft als titel 'Hoe komt het dat de huizen tegenwoordig zo anders zijn, zo aantrekkelijk?' 38 (1p) De collage is samengesteld uit foto's van verschillende herkomst. Geef aan waar Hamilton zijn plaatjes vandaan haalde. Op figuur 4 hieronder zie je een detail van de collage, een vrouw die aan het stofzuigen is. De tekst luidt: 'gewone stofzuigers komen maar tot hier'. [FIGUUR: Collage van een vrouw die een trap stofzuigt met een pijl die naar de stofzuiger wijst en tekst] figuur 4 39 (2p) Tekst en beeld dragen in dit detail een boodschap uit. Geef aan wat die boodschap inhoudt en geef aan op welke wijze het beeld de boodschap versterkt. 100016 30 11 Lees verder ### Pagina 12 Handenarbeid 3p 40 De beelden die Hamilton heeft gebruikt weerspiegelen de moderne wereld van die tijd. Geef aan de hand van drie voorbeelden aan hoe hij dat moderne leven typeert. 1p 41 De collage van Hamilton stond aan het begin van een nieuwe stroming in de beeldende kunst. Noem deze stroming. Op afbeelding 20 zie je een Amerikaanse stofzuiger uit 1938, ontworpen voor het merk Singer. Het omhulsel is van aluminium met een stofzak van textiel. 4p 42 De stofzuiger heeft wat zijn hanteerbaarheid betreft voor- en nadelen vergeleken bij die van figuur 4. Noem twee voordelen en noem twee nadelen van de stofzuiger op afbeelding 20. De ontwerper liet zich bij de vormgeving inspireren door de schoonheid van machines. Bekijk afbeelding 20. 3p 43 Noem drie aspecten van de stofzuiger die verwijzen naar machine-vormgeving. Op afbeelding 21 zie je een hedendaagse stofzuiger van het merk Dyson. Nieuwe technieken hebben hier ook tot een nieuwe vormgeving geleid. De vormgeving van het apparaat verduidelijkt de functie. 2p 44 Geef aan hoe het materiaal en de kleur hieraan bijdragen. De vormgeving van deze stofzuiger staat niet alleen in dienst van de technische functie, maar moet ook de consument aanspreken. 1p 45 Geef aan welke boodschap uit de vormgeving spreekt. Einde 100016 30 12 ### Pagina 13 Textiele werkvormen Dit gedeelte van het examen bestaat uit 21 vragen. Lijnenspel Vragen bij afbeelding 22, 23 en 24 Op afbeelding 22 zie je een satijnen avondjapon uit 1898, ontworpen door Charles Worth, een Engelsman die in 1858 het eerste modehuis van Parijs opende. In deze modehuizen ontstond een andere relatie tussen klant en ontwerper dan daarvoor het geval was. 4p 24 Leg uit wat deze verandering inhoudt. Bespreek daarbij zowel de oude als de nieuwe situatie. figuur 4 [FIGUUR: Een detail van een zwart, gedetailleerd ornament met krullende lijnen op een lichte achtergrond.] De japon op afbeelding 22 is versierd met fluwelen krullen die ingeweven zijn in de stof. Maar in eerste instantie lijkt het of zwart lint op een witte ondergrond is genaaid. Op figuur 4 hieronder zie je een detail. 2p 25 Bekijk afbeelding 22 en figuur 4. Noem twee aspecten van de decoratie waaruit je kunt afleiden dat het hier om ingeweven dessin gaat. 1p 26 Tot welke stijl behoort de versiering van de japon op afbeelding 22? Bij het ontwerpen van het dessin is van tevoren rekening gehouden met het model van de japon. 2p 27 Noem twee aspecten waaraan je dat kunt zien. Op afbeelding 23 zie je de achterkant van een dansjurk uit 1928. 3p 28 Noem drie kenmerken die typerend zijn voor de mode uit die tijd. 3p 29 Noem drie kenmerken die de japon geschikt maken als dansjurk. 100016 30 13 Lees verder ### Pagina 14 Textiele werkvormen Evenals bij de japon op afbeelding 22 heeft het dessin van deze dansjurk een lineair karakter, dat hier echter een heel ander effect heeft. Op figuur 5 hieronder zie je een detail. [FIGUUR: Een gedetailleerde zwart-witfoto van een kantachtig weefsel met geometrische patronen en ingeweven draden die grotere, grillige vormen creëren.] figuur 5 2p 30 Vergelijk afbeelding 22 en 23 en de bijbehorende details. Noem twee verschillen in het karakter van het dessin van beide japonnen. 2p 31 Aan de japonnen op afbeelding 22 en 23 is te zien dat er in dertig jaar veel veranderd is met betrekking tot de positie van de vrouw. Bespreek aan de hand van de afbeeldingen wat deze verandering inhoudt. Op afbeelding 24 zie je een cocktailjurk uit 1996, ontworpen door Evans en Wong. De jurk is gedecoreerd met letters die tesamen teksten vormen uit een etiquettelijst uit 1922. Deze teksten zeggen hoe een debutante (een ouderwetse term voor een meisje dat voor het eerst naar een bal gaat) zich hoort te gedragen. 3p 32 De letters zijn ontstaan door de restvormen met de hand weg te snijden uit imitatie suède. Waarom is (imitatie-)suède voor dit ontwerp een geschikt materiaal? Noem drie kwaliteiten waar het materiaal aan moet voldoen. 2p 33 Noem afgezien van de stof nog twee problemen waar de ontwerper rekening mee moest houden. Bekijk afbeelding 24. 1p 34 De jurk is eigenlijk in tegenspraak met de tekst waaruit hij bestaat. Leg dit uit. Sterrentapijt Vragen bij afbeelding 25 tot en met 31 Op afbeelding 25 zie je de zeventiende-eeuwse Burgerzaal van het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam. Op figuur 6 op de pagina hiernaast zie je het marmeren vloermozaïek van de zaal weergegeven, met wereldkaarten van het oostelijk en westelijk halfrond en in het midden de sterrenhemel. 100016 30 14 Lees verder ### Pagina 15 Textiele werkvormen figuur 6 [FIGUUR: Een deel van een architectonisch ontwerp met een cirkelvormig motief, dat mogelijk een wereldbol of astronomische kaart voorstelt, met geometrische lijnen en arcering.] In 1996 kreeg de kunstenares Ria van Eyk de opdracht om een tapijt te ontwerpen voor de Burgerzaal. Dit tapijt wordt bij koninklijke ontvangsten over de kostbare marmeren vloer gelegd. Het tapijt, dat de hele vloer bedekt, moest worden afgestemd op de architectuur van de zaal. Op figuur 7 hieronder zie je het totale ontwerp. figuur 7 [FIGUUR: Een aquareltekening van een langwerpig tapijt met een donker, sterrenachtig middendeel, omringd door een decoratieve rand met gestreepte patronen en herhalende elementen.] 2p 35 $\Box$ Bekijk afbeelding 25 en figuur 7. Geef aan de hand van twee aspecten van de vormgeving aan hoe het tapijt is afgestemd op de architectuur. Achterin de zaal, boven de entree, kijkt de Griekse god Atlas, die de hemel torst, neer op het tapijt. Op afbeelding 26 zie je daarvan een detail. De bol van Atlas en het vloermozaïek brachten Van Eyk op het idee van een sterrenhemel. 2p 36 $\Box$ Op afbeelding 27 zie je enkele vroege studies van sterren, waarbij Van Eyk onder meer experimenteert met vorm, kleur en compositie. Leg uit wat Van Eyk hier onderzoekt met betrekking tot de vorm van de sterren. Noem twee aspecten. Op afbeelding 28 zie je een detail van de Sterrenmantel van keizer Hendrik II uit het begin van de elfde eeuw. Op een zijden ondergrond zijn motieven - figuren en teksten - geborduurd die verwijzen naar de sterrenhemel. Sommige motieven hebben bijvoorbeeld een stervorm. 4p 37 $\Box$ Noem nog vier andere aspecten waardoor de versiering als een sterrenhemel gezien kan worden. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina. 100016 30 15 Lees verder ### Pagina 16 Textiele werkvormen 2p 38 De stervorm van de motieven in de Sterrenmantel is gestileerd. Leg uit op welke manier een stervorm is ontstaan en geef aan waarom sterren vaak op deze manier worden weergegeven. Ria van Eyk heeft voor het uiteindelijke ontwerp van haar tapijt een foto van de melkweg gebruikt. Op het detail op afbeelding 29 zie je haar uiteindelijke ‘sterren’, die er heel anders uitzien dan die op de studies op afbeelding 27. 2p 39 Leg uit hoe het komt dat haar uiteindelijke sterren er heel anders uitzien dan die op de studies op de sterren op de bol van Atlas. Uit het detail op afbeelding 29 blijkt dat Van Eyk niet alleen blauw en wit gebruikt heeft, maar veel meer kleuren. Het totale effect wordt daardoor realistischer. Noem twee manieren waarop deze kleuren bijdragen aan een realistischer totaaleffect. 2p 40 Op afbeelding 30 zie je de komeet Hale Bopp, die in april 1997 in Nederland aan het firmament kon worden waargenomen. Van Eyk verwerkte deze in haar tapijt. Het toevoegen van deze komeet kan opgevat worden als een speelse verwijzing, die alleen begrepen kan worden als je weet dat dit Hale Bopp voorstelt. Geef aan wat deze komeet toevoegt aan het werk. 1p 41 Het tapijt beschermt de kostbare marmeren vloer. Noem nog een andere praktische functie van het tapijt. 1p 42 Het tapijt is 32 meter lang en werd geweven in 16 banen van elk twee meter. Dit had zowel consequenties voor het ontwerp als voor de uitvoering ervan. Leg dit uit. 2p 43 Het paleis op de Dam is in de zeventiende eeuw door Jacob van Campen ontworpen als stadhuis van Amsterdam, dat destijds een belangrijk centrum van de wereldhandel was. „Als een zeventiende-eeuwse bezoeker door de burgerzaal liep had hij de wereld letterlijk aan zijn voeten (zie figuur 6). Hij kon de reizen van de Amsterdamse schepen volgen en tegelijkertijd zijn nietigheid temidden van Gods schepping, de aarde, planeten en sterren voelen.” Leg aan de hand van twee aspecten uit in welk opzicht het tapijt van Ria van Eyk aansluit bij deze beleving. 2p 44 Einde 100016 30 16