# Eindexamen Scheikunde HAVO 2014 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/scheikunde/2014/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 2

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 2

### Vraag 6 – Opgave 2

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 2

### Vraag 9 – Opgave 2

### Vraag 10 – Opgave 2

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 2

### Vraag 13 – Opgave 2

### Vraag 14 – Opgave 2

### Vraag 15 – Opgave 2

### Vraag 16 – Opgave 2

### Vraag 17 – Opgave 2

### Vraag 18 – Opgave 2

### Vraag 19 – Opgave 2

### Vraag 20 – Opgave 2

### Vraag 21 – Opgave 2

### Vraag 22 – Opgave 2

### Vraag 23 – Opgave 2

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 2

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 2

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 2

### Vraag 30 – Opgave 2

### Vraag 31 – Opgave 2

### Vraag 32 – Opgave 2

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 2

### Vraag 35 – Opgave 2

### Vraag 36 – Opgave 2

### Vraag 37 – Opgave 2

### Vraag 38 – Opgave 2

### Vraag 39 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2014
tijdvak 2
woensdag 18 juni
13.30 - 16.30 uur
scheikunde
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg, berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring,
uitleg, berekening of afleiding ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-1028-a-14-2-o

### Pagina 2

Zwaveleter

1 Al jarenlang zijn wetenschappers op zoek naar oude sporen van leven.
2 Bij een onderzoek aan gesteente uit Pilbara (Australië) zijn aanwijzingen
3 gevonden dat 3,5 miljard jaar geleden al zwaveleter bacteriën
4 bestonden. Deze bacteriën haalden de energie die ze nodig hadden om te
5 leven uit de omzetting van zwavel met water tot waterstofsulfide en een
6 oplossing van zwavelzuur. Het waterstofsulfide reageerde vervolgens met
7 ijzer, waarbij onder andere pyriet ($FeS_2$) ontstond.
8 Van het element zwavel komen verschillende isotopen* voor. $^{32}$S atomen
9 komen het meest voor: 95,0% van alle zwavelatomen zijn $^{32}$S atomen.
10 Minder voorkomende zwavelisotopen zijn $^{33}$S (4,2%) en $^{34}$S (0,7%).
11 De bacteriën zetten bij voorkeur lichtere isotopen van een element om.
12 Van de pyrietkristallen in het Pilbara-gesteente werd de hoeveelheid van
13 de lichtere $^{32}$S atomen bepaald in verhouding tot de $^{34}$S atomen.
14 Hierbij bleek dat deze pyrietkristallen een ander percentage $^{32}$S bevatten
15 dan 95,0%. Dit andere percentage $^{32}$S wijst op leven.

naar: www.nrc.nl

* isotopen: atomen van hetzelfde element maar met een verschillend massagetal

2p 1 Neem onderstaande tabel over en vul het aantal protonen, neutronen en
elektronen in van een $^{32}$S atoom en van een $^{34}$S atoom.

[FIGUUR: Tabel met rijen "aantal protonen", "aantal neutronen", "aantal elektronen" en kolommen met koppen "32S" en "34S". De cellen zijn leeg.]

De omzetting van zwavel met water is hieronder in een onvolledige
vergelijking weergegeven. Vier coëfficiënten ontbreken.

... S + ... $H_2O$ → ... $H_2S$ + ... $H^+$ + $SO_4^{2-}$

2p 2 Neem de onvolledige vergelijking over en vul de juiste coëfficiënten in.

2p 3 Leg uit aan de hand van een gegeven uit het tekstfragment of deze
omzetting van zwavel met water een endotherme of een exotherme
reactie is.
Noteer je antwoord als volgt:
In de regels ... staat ... , dus het is een ... reactie.

HA-1028-a-14-2-0 2 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 3

Pyriet (regel 7) bestaat uit $Fe^{2+}$ ionen en zogeheten 'disulfide-ionen' in de
molverhouding 1:1.
1p 4 Geef de formule van het disulfide-ion.
2p 5 Leg uit of het gevonden percentage $^{32}S$ in de pyrietkristallen in het
Pilbara-gesteente hoger of lager is dan 95,0%.
HA-1028-a-14-2-o 3/14 lees verder ►►►

### Pagina 4

Betonrot

Beton is een veelgebruikt bouwmateriaal. De basis voor beton is een mengsel van cement, zand en grind. Wanneer water aan dit mengsel wordt toegevoegd, treedt een reactie op tussen cement en water. Hierdoor ontstaat een hard materiaal. Voor stevige constructies gebruikt men ‘gewapend beton’. Dit is beton dat met stalen staven of matten inwendig is versterkt.

Beton bevat altijd een kleine hoeveelheid water. Dit water is aanwezig in de poriën in het beton: het zogeheten poriewater.
Het ijzer (uit de stalen wapening) kan met het poriewater reageren. Hierbij treden de volgende halfreacties op:

$Fe \rightarrow Fe^{n+} + n e^-$

$2 H_2O + 2 e^- \rightarrow 2 OH^- + H_2$

Wanneer zuurstof aanwezig is in het poriewater, treedt een andere halfreactie op waarbij uitsluitend hydroxide-ionen ontstaan.

1p 6 Geef de vergelijking van deze halfreactie. Maak hierbij gebruik van Binas-tabel 48.

De gevormde ionen reageren met elkaar tot verschillende ijzerzouten. Eén van deze ijzerzouten is ijzer(III)oxide. De ijzeroxides vormen een vaste laag rondom de wapening, waardoor de reactie van ijzer met water wordt vertraagd.

2p 7 Geef de vergelijking van de reactie van ijzer(III)ionen met hydroxide-ionen tot ijzer(III)oxide en water.

Bepaalde stoffen in het cement waarmee beton is gemaakt, zoals calciumhydroxide, zorgen ervoor dat het poriewater een pH-waarde heeft die hoger is dan 12,5. In dit sterk basische milieu is de laag ijzeroxides stabiel, waardoor de wapening niet verder reageert.

2p 8 Bereken de $[OH^-]$ in mol per liter in poriewater met pH 12,5.

Koolstofdioxide uit de lucht kan het beton binnendringen en oplossen in het poriewater. Hierdoor daalt de pH en kan water met de gevormde laag ijzeroxides reageren. Hierbij treedt onder andere de volgende reactie op:

$Fe_2O_3 + H_2O \rightarrow 2 FeO(OH)$

2p 9 Leg uit dat deze reactie een zuur-basereactie is. Geef hierbij aan welk deeltje als zuur en welk deeltje als base reageert.

HA-1028-a-14-2-o 4 / 14 lees verder

### Pagina 5

2p 10 Leid af welke lading de ijzerionen hebben in FeO(OH).

Doordat de wapening bij deze reacties uitzet, kunnen scheuren in het
beton ontstaan. Dit proces wordt daarom ‘betonrot’ genoemd.
Betonrot wordt versneld wanneer er veel chloride-ionen in het beton
aanwezig zijn. Chloride-ionen werken als katalysator bij de corrosie van
ijzer. Het proces dat dan optreedt, verloopt via een aantal (half)reacties:

Fe + 2 Cl$^-$ $\rightarrow$ FeCl$_2$ + 2 e$^-$ (halfreactie 1)

FeCl$_2$ $\rightarrow$ Fe$^{2+}$ + 2 Cl$^-$ (reactie 2)

Fe$^{2+}$ + 2 H$_2$O $\rightarrow$ Fe(OH)$_2$ + 2 H$^+$ (reactie 3)

4 H$^+$ + O$_2$ + 4 e$^-$ $\rightarrow$ 2 H$_2$O (halfreactie 4)

2p 11 Leg uit met behulp van bovenstaande (half)reacties dat chloride-ionen in
dit corrosieproces als katalysator dienst zouden kunnen doen.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw was er zo veel behoefte aan
beton dat fabrikanten nauwelijks aan de vraag konden voldoen. Om het
beton sneller te laten uitharden, werd calciumchloride toegevoegd. Zo kon
sneller worden geproduceerd.

2p 12 Leg uit welk nadeel deze toevoeging heeft in gewapend beton.

De eisen die aan beton gesteld worden, zijn onder meer afhankelijk van
het milieu waarin het betonnen bouwwerk wordt geplaatst. Droog beton is
toegankelijker voor lucht dan nat beton.
Grofweg kan de volgende indeling worden gemaakt:
klasse I blijvend nat of blijvend droog
klasse II nat en zelden droog
klasse III matig vochtig
klasse IV afwisselend nat en droog

2p 13 Geef aan welke klasse de meeste kans op betonrot heeft. Licht je
antwoord toe met gegevens uit deze opgave.

### Pagina 6

Strooizout

In de winter is er kans op sneeuw en ijzel. Daardoor kan het wegdek glad worden met dooimiddelen zoals strooizout. De grootte van de korrels strooizout kan verschillen. De korrelgrootte heeft invloed op de dooisnelheid.

1p 14 Geef een mogelijke verklaring voor het gegeven dat grotere korrels de
sneeuw langzamer laten smelten dan kleinere korrels strooizout. Neem
aan dat gelijke massa's strooizout worden gebruikt.

In sneeuw zijn de watermoleculen onderling verbonden door
waterstofbruggen. Een deel van deze waterstofbruggen wordt verbroken,
wanneer de sneeuw smelt. In de vloeistof die ontstaat, zijn ook
waterstofbruggen aanwezig.

2p 15 Teken drie watermoleculen die door middel van twee waterstofbruggen
met elkaar verbonden zijn in vloeibaar water. Teken daarbij de
watermoleculen in structuurformule en geef de waterstofbruggen weer
met stippellijntjes.

De meeste soorten strooizout bestaan voornamelijk uit natriumchloride.
Ook calciumchloride ($CaCl_2$) wordt gebruikt als strooizout.
Het mengsel dat ontstaat wanneer het strooizout oplost in gesmolten
sneeuw of ijs, bevriest bij een temperatuur lager dan $0^\circ C$. Dit effect van
strooizout wordt ‘vriespuntsdaling’ genoemd. Naarmate per liter meer
tonen zijn opgelost, is de vriespuntsdaling groter.

2p 16 Geef de vergelijking voor het oplossen van $CaCl_2$ in water.
Geef hierbij ook de toestandsaanduidingen.

3p 17 Laat met een berekening zien wanneer de vriespuntsdaling het grootst zal
zijn: na het strooien van 100 kg $CaCl_2$ of na het strooien van 100 kg NaCl.
Baseer je antwoord uitsluitend op het aantal opgeloste deeltjes.

In plaats van strooien met vast zout kan een wegdek ook besproeid
worden met pekel. Pekel is een mengsel van zout en water. Vaak wordt
hiervoor een mengsel met 22 massaprocent NaCl gebruikt.

1p 18 Verklaar waarom de vriespuntsdaling, na het besproeien met pekel,
kleiner is naarmate er een dikkere laag sneeuw op de weg ligt.
Ga ervan uit dat, ongeacht de dikte van de sneeuwlaag, gelijke
hoeveelheden pekel worden gebruikt en dat de pekel met de gehele
sneeuwlaag mengt.

HA-1028-a-14-2-o 6 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 7

Dit is een examenpagina (pagina 7 van 14) met vier scheikunde opgaven (19-22) over strooizout, antiklontermiddelen, en milieueffecten. Visuele elementen omvatten een gedetailleerde structuurformule van wijnsteenzuur en een algemene opmaak die je vindt op examen documenten. Vraag 19 vereist een berekening van de massa natriumchloride (NaCl) gebruikt voor het besproeien van een wegdek, waarbij rekening gehouden moet worden met dosering, massaprocent NaCl in pekel en de dichtheid van de pekel. Dit omvat concepten als dichtheid, massafractie en oppervlakteberekening. Vraag 20 vraagt om een verklaring over welke ionen in natriumferrocyanide (Na4Fe(CN)6) het klonteren van strooizout tegengaan, wat een begrip van ionische bindingen en hun interacties met strooizout impliceert. Vraag 21 vraagt om de chemische formule van natriumferrocyanide-decahydraat te geven, mogelijk met gebruik van Binas tabel 66C. Vraag 22 is een instructie om op de (niet getoonde) uitwerkbijlage de H-atomen te omcirkelen die als H+ ionen kunnen worden afgestaan wanneer wijnsteenzuur volledig ioniseert, wat chemische structuren, functionaliteit van organische zuren en zuurtegraadconcepten betreft. De student moet kennis van stoichiometrie, chemische bindingen, organische chemie en milieuchemie toepassen.

### Pagina 8

Drinkwatermaker
Wereldwijd hebben ruim een miljard mensen geen beschikking over
schoon drinkwater. Als gevolg daarvan sterven jaarlijks zo'n vier miljoen
mensen. Daarom ontwikkelde docent Watertechnologie Leo Groendijk een
'drinkwatermaker' die oppervlaktewater zuivert tot drinkwater met behulp
van zonne-energie. Op internet staat de volgende beschrijving:

WaterPurifier 500E
De WaterPurifier 500E is een drinkwaterzuivering met
een capaciteit van ongeveer 500 liter per dag. Deze
unit maakt gebruik van keramische membranen als
belangrijkste filtratiestap. De desinfectie na de filtratie
bestaat uit een elektrolyse, waarbij het water een
behandeling ondergaat om bacteriën en virussen te
doden. Deze desinfectiemethode kan toegepast
worden als in het water voldoende chloride aanwezig
is. Chloride is van nature aanwezig in de meeste
soorten oppervlaktewater. Hemelwater is meestal vrij
van dit ion en kan niet met elektrolyse worden
behandeld.

naar: http://waterforeveryone.nl
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een apparaat met zonnepaneel, een persoon die een emmer op haar hoofd draagt, en een watercontainer.]

Bij de elektrolyse worden de chloride-ionen omgezet tot HCIO, dat een
desinfecterende werking heeft. De vergelijking van een halfreactie die
daarbij optreedt, is hieronder weergegeven.

$$ \text{Cl}^- + \text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{HCIO} + \text{H}^+ + 2 \text{e}^- $$

2p 23 Leg uit of Cl- in deze halfreactie aan de positieve of de negatieve
elektrode reageert.

De twee elektroden in de elektrolyse-eenheid zijn bedekt met een dun
laagje titaan. Hierdoor kunnen de elektroden 'onaantastbaar' worden
genoemd.

2p 24 Leg uit dat het gebruik van onaantastbare elektroden in de
drinkwatermaker wenselijk is.

HA-1028-a-14-2-0 8/14 lees verder

### Pagina 9

Het gevormde HCIO doodt de bacteriën die na de filtratiestap in het water
zijn achtergebleven of daar later in terechtkomen. HCIO reageert namelijk
met SH groepen die zich bevinden in de eiwitten van de bacteriën.
Hierdoor krijgen de eiwitten een andere vorm, waardoor de eiwitten in de
bacteriën hun functie verliezen.
De reactie van de SH groepen onder invloed van HCIO is hieronder
weergegeven.
2 R-SH + HCIO → R-S-S-R + H⁺ + Cl⁻ + H₂O
Hierin geeft R de rest van een eiwitketen weer.

1p 25 Geef de naam van het type binding dat bij deze reactie tussen de
eiwitketens wordt gevormd.

1p 26 Geef de drilettercode van de aminozuureenheid die met HCIO kan
reageren.

Voor het functioneren van de drinkwatermaker is in het te zuiveren water
een chlorideconcentratie van minimaal 50 mg per liter nodig. Als deze
concentratie te laag is, klinkt een Low-Salt-Alarm. De gebruikers voegen
dan keukenzout toe aan het voorraadvat met oppervlaktewater.
Hemelwater (regenwater) kan niet met elektrolyse worden behandeld
(regel 10-12) omdat het geen chloride-ionen bevat.

3p 27 Laat door middel van een berekening zien dat het toevoegen van twee
eetlepels keukenzout aan een voorraadvat met 500 L oppervlaktewater
voldoende is om de chlorideconcentratie naar minimaal 50 mg per liter te
brengen.
Ga er bij de berekening van uit dat één eetlepel 22 g keukenzout bevat.

2p 28 Geef een mogelijke verklaring voor de afwezigheid van chloride-ionen in
hemelwater en geef een reden waardoor deze desinfectiemethode
ongeschikt is voor behandeling van water waarin geen chloride-ionen
aanwezig zijn.
Noteer je antwoord als volgt:
Verklaring: ...
Reden: ...

HA-1028-a-14-2-o 9 / 14 lees verder ▶▶▶

### Pagina 10

Melamine
In China zijn in 2007 duizenden zuigelingen ziek geworden na het drinken
van flesvoeding. Dit werd veroorzaakt doordat onzuivere melamine aan de
flesvoeding was toegevoegd om het stikstofgehalte ervan te verhogen.
Het eiwitgehalte is een kwaliteitskenmerk van melk. Omdat melkeiwit een
redelijk constant stikstofgehalte heeft, wordt het eiwitgehalte van melk
meestal uitgedrukt als stikstofgehalte.
Melamine ($\text{C}_3\text{H}_6\text{N}_6$) bevat een hoog percentage stikstof.
De methode waarmee het stikstofgehalte wordt gemeten, maakt geen
onderscheid tussen stikstof in eiwitten en in verbindingen als melamine.
2p 29 Leg uit, aan de hand van de algemene structuurformule van een
aminozuur, dat een eiwitmolecuul dat is opgebouwd uit 100 aminozuren
minstens 100 N-atomen bevat.
Geef je antwoord als volgt:
algemene structuurformule van een aminozuur: ...
uitleg: ...
De structuurformule van melamine is hieronder weergegeven.
[FIGUUR: Structuurformule van melamine met een centrale ring van afwisselend koolstof- en stikstofatomen, waarbij koolstofatomen zijn dubbelgebonden aan stikstofatomen en stikstofatomen zijn gebonden aan aminogroepen.]
2p 30 Bereken het massapercentage stikstof in melamine. Geef het antwoord in
vier significante cijfers.
Melamine wordt gesynthetiseerd uit ureum ($\text{CH}_4\text{N}_2\text{O}$). Dit proces is
hieronder vereenvoudigd beschreven.
- In reactor 1 (R1) ontleedt ureum tot isocyanaanzuur (HOCN) en
ammoniak: $\text{CH}_4\text{N}_2\text{O} \rightarrow \text{HOCN} + \text{NH}_3$ (reactie 1).
- Het gevormde isocyanaanzuur wordt vervolgens in reactor 2 (R2) bij
hoge temperatuur omgezet tot de gassen melamine en koolstofdioxide
(reactie 2). Hierbij treden nevenreacties op waarbij giftige bijproducten
ontstaan.
- In scheidingsruimte 1 (S1) wordt het reactiemengsel gekoeld. Hierbij
worden ammoniak en koolstofdioxide afgescheiden. Tevens wordt
water toegevoegd totdat alle melamine is opgelost.
- Ten slotte wordt in scheidingsruimte 2 (S2) de ontstane oplossing
geconcentreerd, waarbij uiteindelijk zuiver melamine wordt verkregen.
HA-1028-a-14-2-o
10 / 14
lees verder ► ► ►

### Pagina 11

Isociaanzuur (HOCN) heeft een structuurof NCO) isomeer: cyaanzuur (HNCO).
31 Geef de structuurformules van isociaanzuur en cyaanzuur.
32 Geef de vergelijking van de vorming van melamine uit isociaanzuur (reactie 2) in molecuulformules.
Het proces waarbij zuiver melamine wordt gevormd, kan worden weergegeven in een vereenvoudigd blokschema. Dit blokschema staat op de uitwerkbijlage. De stoffen ontbreken.
33 Noteer de letters van onderstaande stoffen bij de juiste pijlen in het
blokschema op de uitwerkbijlage. Sommige stoffen kunnen meerdere keren voorkomen:
a ammoniak
b bijproducten
c isociaanzuur
d koolstofdioxide
e melamine
f ureum
g water
Melamine is een grondstof voor de productie van melamineformaldehyde (MF). Dit zogeheten copolymeer is opgebouwd uit twee monomeren: melamine en formaldehyde (CH$_2$O).
De polymerisatie verloopt in twee stappen:
stap 1: R-(NH$_2$)$_3$ + x CH$_2$O $\rightarrow$ R-(NH$_2$)$_{3-x}$(NH-CH$_2$OH)$_x$
stap 2: polymerisatie van R-(NH$_2$)$_{3-x}$(NH-CH$_2$OH)$_x$ tot MF.
Hierbij stelt R het volgende gedeelte voor:
[FIGUUR: structuur van een deel van melamine formaldehyde met een ring van drie koolstofatomen en drie stikstofatomen, waarbij de koolstofatomen dubbel gebonden zijn aan stikstofatomen en de stikstofatomen gebonden zijn aan waterstofatomen of CH$_2$OH groepen.]
figuur 1
In figuur 1 is een mogelijke structuur weergegeven van het product dat bij stap 1 kan ontstaan.
34 Leid uit figuur 1 de waarde voor $x$ af.
HA-1028-a-14-2-o
11 / 14
lees verder

### Pagina 12

Hieronder is figuur 1 nogmaals weergegegeven.
In figuur 2 is een mogelijke structuur van MF weergegeven.
figuur 1
[FIGUUR: Een chemische structuur van een molecuul met een centraal koolstofatoom gebonden aan een stikstofatoom en twee CH2 groepen. Het stikstofatoom is gebonden aan een waterstofatoom en de CH2 groepen zijn gebonden aan een zuurstofatoom en een koolstofatoom, die op zijn beurt weer gebonden is aan stikstofatomen en dubbele bindingen.]
figuur 2
[FIGUUR: Een complexe chemische structuur met meerdere ringen en vertakkingen, opgebouwd uit koolstof- en stikstofatomen met dubbele bindingen en waterstofatomen. Er zijn CH2 groepen aanwezig die verbindingen vormen.]
2p 35 Leg uit aan de hand van figuur 1 en figuur 2 of stap 2 een additiereactie is.
HA-1028-a-14-2-o 12 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 13

Zilverspiegel
Op Wetenschapsforum.nl stond het volgende geschreven:
“hey!
Ik heb maandag een practicum opdracht waar we vier verschillende
stoffen moeten aantonen. Ze zitten allemaal apart van elkaar. We weten
al hoe we drie stoffen moeten aantonen, alleen weet ik nog niet hoe ik
suiker kan aantonen. We hebben een zeer beperkte uitrusting om dit uit te
voeren dus wou ik vragen welke manieren er allemaal zijn om suiker aan
te tonen. Het is waarschijnlijk normale suiker die je in de winkel kan
kopen.”

Eén van de reacties op het forum was: “Altijd leuk is het aantonen van
glucose met de zilverspiegel reactie (Tollens reagens).”

De suiker die je in de winkel koopt is saccharose ($C_{12}H_{22}O_{11}$). Het Tollens
reagens reageert niet met saccharose maar wel met glucose. Daarom moet
sacharose eerst gehydrolyseerd worden tot glucose en fructose. Fructose
is een isomeer van glucose.

2p 36 Geef de reactievergelijking van deze hydrolyse in molecuulformules.

Wanneer glucose in water is opgelost, ontstaat een evenwicht tussen de
ringstructuur en de lineaire structuur van glucose. Dit evenwicht is
hieronder weergegeven.

[FIGUUR: Structuren van glucose: een cyclische structuur (ring) en een open keten structuur (lineair)]

In de lineaire structuur kan glucose reageren met het Tollens reagens, in
de ringstructuur niet. Slechts een klein deel van de glucose is aanwezig in
de lineaire structuur. Toch wordt bij de reactie met het reagens alle
glucose omgezet.

1p 37 Verklaar dat bij de reactie met het Tollens reagens toch alle glucose wordt
omgezet, hoewel maar een klein deel van de glucose in de lineaire
structuur aanwezig is. Ga ervan uit dat voldoende Tollens reagens
aanwezig is.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

HA-1028-a-14-2-o 13 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 14

In het Tollens reagens komen ionen voor met de formule $Ag(NH_3)_2^+$.
Wanneer een oplossing van glucose aan dit reagens wordt toegevoegd,
treedt een redoxreactie op. $Ag(NH_3)_2^+$ is hierbij de oxidator.
De bijbehorende halfreactie kan als volgt worden weergegeven:
$$Ag(NH_3)_2^+ + e^- \rightarrow Ag + 2 NH_3$$
(halfreactie 1)
Als deze reactie plaatsvindt in goed schoongemaakt glaswerk, ontstaat op
de glaswand een dun laagje zilver, dat een spiegelend effect geeft.
Glucose reageert bij deze reactie als reductor. De vergelijking van de
halfreactie is hieronder onvolledig weergegeven. De elektronen en de
coëfficiënten zijn weggelaten.
$$C_6H_{12}O_6 + OH^- \rightarrow C_6H_{12}O_7 + H_2O$$
(halfreactie 2)
2p 38 Neem deze onvolledige vergelijking over, zet $e^-$ aan de juiste kant van de
pijl en maak de vergelijking kloppend.
Na afloop van het experiment moet de overgebleven vloeistof worden
uitgeschonken en het glaswerk met het zilveren laagje moet worden
nagespoeld met water. De vloeistoffen die overblijven, moeten direct
worden opgeruimd. Dit kan door een oplossing van salpeterzuur toe te
voegen en het mengsel vervolgens in het afvalvat voor zware metalen te
doen. Als de vloeistoffen blijven staan, kunnen de $Ag(NH_3)_2^+$ ionen verder
reageren met de aanwezige $NH_3$ moleculen. Hierbij wordt de zeer
explosieve stof zilvernitride $(Ag_3N)$ gevormd.
2p 39 Leg uit waarom het toevoegen van een zure oplossing een geschikte methode
is om vorming van zilvernitride te voorkomen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1028-a-14-2-o
14 / 14
einde