# Eindexamen Scheikunde HAVO 2001 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/scheikunde/2001/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Scheikunde (nieuwe stijl)
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 01
Tijdvak 1
Donderdag 17 mei
13.30-16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te
behalen; het examen bestaat uit 36 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg,
berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen
punten toegekend als deze verklaring, uitleg,
berekening of afleiding ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
100016 23
Begin

### Pagina 2

Nieuw element
Onderzoekers in Rusland en Duitsland hebben zich beziggehouden met het vervaardigen
van nieuwe elementen. Ze maakten hierbij gebruik van de techniek die is beschreven in
onderstaand tekstfragment.

tekstfragment 1
Een doelwit van lood wordt gebombardeerd met atomen van
bijvoorbeeld nikkel, ijzer en titaan.
Deze atomen zijn eerst ontstaan van een aantal elektronen. Ze
hebben daardoor elektrische lading waardoor zorgvuldig afgestelde
elektrische velden voor een versnelling kunnen zorgen. Bij een
bepaalde snelheid kan de botsing een heel enkele keer leiden tot
kernfusie. Hierbij smelten de kernen samen tot de kern van een
nieuw element. Bij zo’n succesvolle botsing wordt tegelijkertijd een
neutron uitgezonden.

naar: Natuur en Techniek

2p 1 □ Zijn de nikkeldeeltjes die gebruikt worden voor het bombarderen van het lood negatief
of positief geladen? Verklaar je antwoord. Gebruik in je antwoord een gegeven uit
bovenstaand tekstfragment.

Bij het samensmelten van de kern van een loodatoom met massagetal 208 (Pb-208) en de
kern van een nikkelatoom met massagetal 62 (Ni-62) wordt onder andere een nieuwe
kern gevormd van een atoom X. Dit proces is weergegeven in figuur 1:

figuur 1
[FIGUUR: Een diagram toont een atoomkern aan de linkerzijde, aangeduid als Pb-208, met een pijl die naar rechts wijst naar een atoomkern, aangeduid als Ni-62. Naast Ni-62, ook naar rechts wijzend, wordt een neutron weergegeven dat uit de kern komt. Het doel is om de atoomkern X te vormen.]
Pb-208
neutron
Ni-62
X

3p 2 □ Wat is het aantal protonen, het aantal neutronen en het atoomnummer van een atoom X?
Noteer je antwoord als volgt:
aantal protonen: ...
aantal neutronen: ...
atoomnummer: ...

Ontzwaveling
De allereerste bewerking die ruwe aardolie in een raffinaderij ondergaat, is destillatie.
Hierbij wordt de ruwe olie gescheiden in fracties. De fracties die bestaan uit stoffen met
lage kookpunten worden gebruikt als brandstof of als grondstof voor de chemische
industrie.
Een deel van de hoogkokende fracties wordt gekraakt, waardoor stoffen met lagere
kookpunten verkregen worden.

100016 23 2 Lees verder

### Pagina 3

Een stof die zich in zo’n hoogkokende fractie kan bevinden, is eicosaan. Eicosaan is een
onvertakt alkaan, waarvan de moleculen 20 koolstofatomen bevatten. Door kraken
kunnen eicosaanmoleculen worden omgezet in kleinere moleculen.
Bij het kraken kan één eicosaanmolecuul zich splitsen in drie kleinere
koolwaterstofmoleculen.

3p 3 □ Geef de vergelijking van een reactie waarbij één eicosaanmolecuul zich splitst in drie
kleinere koolwaterstofmoleculen. Geef de koolwaterstoffen hierbij weer met
molecuulformules.

Aardolieproducten die gebruikt worden als brandstof dienen uit milieuoverwegingen te
worden ontzwaveld. Dit ontzwavelen kan gebeuren door een reactie met waterstof. Bij
deze reactie ontstaat het gas waterstofsulfide ($H_2S$).
Een voorbeeld van een zwavelverbinding is thiofeen. Als thiofeen met waterstof reageert,
ontstaan waterstofsulfide en stof Y. Van thiofeen is hieronder een vereenvoudigde
structuurformule weergegeven. De symbolen C en H en de bindingen tussen C en H zijn
hierin weggelaten. Van stof Y is een meer gebruikelijke structuurformule gegeven.

[FIGUUR: structuurformule van thiofeen, een ring met een S atoom en 4 C atomen]
thiofeen

[FIGUUR: structuurformule van stof Y, een ring met een S atoom, 4 C atomen en 2 H atomen gebonden aan C atomen]
stof Y

3p 4 □ Geef de vergelijking van de reactie van thiofeen met waterstof. Geef de stoffen hierbij
weer met molecuulformules.

3p 5 □ Geef de systematische naam van stof Y.

Door het ontzwavelen bevatten de afvalgassen van een raffinaderij $H_2S$. Dit is een
stinkend en giftig gas en moet dus worden verwijderd. Een geschikte methode hiervoor is
het zogenoemde Claus-proces. Deze methode is alleen geschikt voor gasstromen meer
dan 20 volumeprocent $H_2S$ bevatten. De afvalgassen van raffinaderijen is het gehalte $H_2S$
lager dan 20 volumeprocent. De concentratie van $H_2S$ moet dus worden verhoogd.
Hiertoe leidt men de $H_2S$-houdende gasstroom door een organisch oplosmiddel. $H_2S$ lost
hierin uitstekend op, de rest van de gassen niet.

1p 6 □ Geef de naam van de scheidingsmethode die hier wordt toegepast.

Daarna wordt stoom door de oplossing geblazen, waarbij een gasmengsel ontstaat dat meer
dan 20 volumeprocent $H_2S$ bevat. Dit gasmengsel is geschikt voor het Claus-proces. Dit
proces bestaat uit twee stappen. Bij de eerste stap wordt een deel van het $H_2S$ verbrand:

stap 1: $2H_2S + 3O_2 \rightarrow 2SO_2 + 2H_2O$

Het ontstane $SO_2$ reageert daarna met de rest van het $H_2S$:

stap 2: $2H_2S + SO_2 \rightarrow 3S + 2H_2O$

In stap 1 reageert een deel van het $H_2S$ met zuurstof.
De hoeveelheid zuurstof die in stap 1 wordt toegevoegd, wordt zo gekozen dat precies die
hoeveelheid $SO_2$ ontstaat die nodig is om in stap 2 met de rest van het $H_2S$ te reageren.

### Pagina 4

Evenwicht

Wanneer een ijzer(III)nitraatoplossing wordt toegevoegd aan een oplossing van kaliumthiocyanaat (KSCN) stelt zich het volgende evenwicht in:

$Fe^{3+} + SCN^- \rightleftharpoons FeSCN^{2+}$ (evenwicht 1)

De $FeSCN^{2+}$ ionen geven aan de oplossing een rode kleur.
Bas wil de evenwichtsconstante van dit evenwicht bepalen. De evenwichtsconstante kan berekend worden met behulp van de evenwichtsvoorwaarde:

$$\frac{[FeSCN^{2+}]}{[Fe^{3+}][SCN^-]} = K$$

Bas lost 0,200 mmol ijzer(III)nitraat en 0,200 mmol kaliumthiocyanaat op in 20,0 mL water. Na het instellen van het evenwicht blijkt 0,146 mmol $FeSCN^{2+}$ gevormd te zijn.

3p 8 $\square$ Bereken $[Fe^{3+}]$ in het evenwichtsmengsel. Neem hierbij aan dat het volume van de oplossing 20,0 mL is. Geef je antwoord in het juiste aantal significante cijfers.
2p 9 $\square$ Bereken de evenwichtsconstante $K$ van dit evenwicht.

Wanneer aan de rode oplossing overmaat ijzerpoeder wordt toegevoegd, treedt een redoxreactie op waarbij alleen ijzerpoeder (Fe) met $Fe^{3+}$ reageert.

3p 10 $\square$ Geef de vergelijkingen van de beide halfreacties en de vergelijking van de totale redoxreactie van $Fe$ met $Fe^{3+}$.

Na goed schudden verdwijnt de rode kleur.

2p 11 $\square$ Leg aan de hand van evenwicht 1 uit dat door het toevoegen van overmaat ijzerpoeder de rode kleur verdwijnt.

Waterstofperoxide

De concentratie van waterstofperoxide ($H_2O_2$) in een oplossing wordt langzaam lager. Dit wordt veroorzaakt door het optreden van de volgende ontledingsreactie:

$$2 H_2O_2 \rightarrow 2 H_2O + O_2$$

Deze ontledingsreactie kan worden opgevat als een redoxreactie, waarbij sommige waterstofperoxidemoleculen reageren als reductor en andere waterstofperoxidemoleculen als oxidator.

2p 12 $\square$ Geef de vergelijkingen van de beide halfreacties van de ontleding van waterstofperoxide in neutraal milieu.

100016 23 4 Lees verder

### Pagina 5

Joske krijgt de opdracht om de ontleding van waterstofperoxide te onderzoeken.
Zij doet een hoeveelheid van een waterstofperoxide-oplossing in een erlenmeyer die
verbonden is met een gasmeettuit. Vervolgens voegt ze een katalysator toe om de
ontleding te versnellen. Met behulp van een computerprogramma wordt het
beeldscherm weergegeven hoevél mmol zuurstof tijdens de ontleding is gevormd. Na
afloop van de ontleding heeft Joske op het beeldscherm een diagram dat het verband
aangeeft tussen de tijd (horizontaal) en de hoeveelheid zuurstof die ontstaat (verticaal).

[FIGUUR: Een diagram met op de y-as "O2 (mmol)" en waarden van 0 tot 4,0, en op de x-as "t (s)" met waarden van 0 tot 500. De curve begint bij (0,0) en stijgt, beginnend langzaam en dan steeds sneller, tot het rond t=300 s bijna horizontaal loopt.]

1p 13 Geef aan hoe uit het diagram blijkt dat de reactiesnelheid tussen $t = 50$ s en $t = 100$ s groter
is dan tussen $t = 100$ s en $t = 150$ s.

In het diagram is af te lezen dat na een bepaald tijdstip de hoeveelheid zuurstof niet meer
toeneemt. Op dit tijdstip is alle waterstofperoxide ontleed.

3p 14 Bereken het aantal gram waterstofperoxide dat in de onderzochte oplossing aanwezig was.

Zeep

Vetvlekken in textiel kunnen niet verwijderd worden door het textiel te spoelen met
water.
Vetvlekken kunnen wel met behulp van zeep verwijderd worden. Natriumstearaat is een
stof die gebruikt wordt als zeep. De formule van natriumstearaat is:

$$ \text{C}_{17}\text{H}_{35} - \underset{\underset{O}{||}}{C} - O^- \text{Na}^+ $$

2p 15 Geef aan de hand van de eigenschappen van vet en water aan waardoor vet niet oplost in
water.

3p 16 Leg uit, aan de hand van de bouw van het $\text{C}_{17}\text{H}_{35} - \underset{\underset{O}{||}}{C} - O^-$ ion, dat je met een oplossing van
natriumstearaat vet uit textiel kunt verwijderen.

100016 23 5 Lees verder


### Pagina 6

Dierlijke vetten zijn grondstoffen voor de bereiding van natuurlijke zeep. Door een vet
met natronloog te laten reageren, ontstaat een oplossing van zeep en een stof A, waarvan
hieronder de structuurformule is weergegeven.
[FIGUUR: structuurformule met CH2-OH | CH-OH | CH2-OH]
stof A
3p 17 Geef de systematische naam van stof A.
Grondstoffen zijn te verdelen in de volgende twee categorieën:
* hernieuwbare grondstoffen; deze raken niet op omdat de voorraad steeds wordt aangevuld;
* niet-hernieuwbare grondstoffen; hiervoor geldt ,,op is op”.
2p 18 Tot welke van de twee genoemde categorieën behoren vetten als grondstof voor zeep?
Geef een verklaring voor je antwoord.
Hard water
Hard water bevat opgeloste calcium- en magnesiumzouten. Naast de ionsoorten Ca2+ en
Mg2+ bevat hard water als negatieve ionsoort hoofdzakelijk HCO3-.
1p 19 Geef de naam van de ionsoort HCO3-.
Eén van de hinderlijke gevolgen van de aanwezigheid van bovengenoemde ionsoorten is
dat ze bij verhitting van het water met elkaar kunnen reageren onder vorming van
CaCO3 en MgCO3. Deze vaste stoffen vormen een hechte aanslag (kalkaanslag) op de
wanden van fluitketels en van verwarmingsapparaten, op douchekoppen en kranen. Deze
aanslag is te verwijderen met een zure oplossing. Bij de reactie van CaCO3 met een zure
oplossing verdwijnt de vaste stof en ontstaat onder andere een gas.
3p 20 Geef de vergelijking van de reactie van CaCO3 met een zure oplossing, waarbij onder
andere een gas ontstaat.
Dirk wil de kalkaanslag in een fluitketel verwijderen met behulp van een oplossing van
azijnzuur. Volgens Eva is de kalkaanslag veel eerder verdwenen als je zoutzuur gebruikt
en dezelfde molariteit als de oplossing van azijnzuur.
2p 21 Leg uit dat een bepaalde hoeveelheid kalkaanslag sneller verdwenen is met zoutzuur dan
met een azijnzuuroplossing van dezelfde molariteit.
Het gebruik van zure oplossingen zoals zoutzuur en azijn wordt afgeraden bij het
verwijderen van kalkaanslag op aluminium oppervlakken, bijvoorbeeld aan de
binnenkant van een aluminium fluitketel. Je loopt dan namelijk kans dat ook het
aluminium met de zure oplossing gaat reageren. De reactie van aluminium met een zure
oplossing is een redòxreactie.
2p 22 Geef de formule van de oxidator en de formule van de reductor bij de reactie van
aluminium met zoutzuur.
Noteer je antwoord als volgt:
oxidator: ...
reductor: ...
100016 23 6 Lees verder

### Pagina 7

Een ander nadeel van hard water is dat het met zeep kan reageren. Hierbij slaan de zeepdeeltjes met de $Ca^{2+}$ en/of $Mg^{2+}$ ionen neer. Deze zeepdeeltjes kunnen daardoor niet aan het wasproces deelnemen. Daarom worden wasmiddelen meestal gemengd met onthardingsmiddelen. Deze onthardingsmiddelen reageren dan eerst met de $Ca^{2+}$ en $Mg^{2+}$ ionen, zodat alle zeep voor het wasproces beschikbaar blijft. Sinds enige jaren is een zogenoemde ,,Antikalk Magneet” in de handel waarvan men beweert dat die er voor zorgt dat de ongemakken van het gebruik van hard water worden voorkomen. Zo’n magneet wordt om de waterleidingbuis aangebracht. De ouders van Dirk hebben zo’n magneet gemonteerd, en Dirk vraagt zich af of ze nu thuis wasmiddel zonder onthardingsmiddel kunnen gaan gebruiken. Hij wil een reageerbuisproefje uitvoeren om dat te onderzoeken. Hij kan over de volgende vier oplossingen beschikken:
• een oplossing van een wasmiddel zonder onthardingsmiddel
• een oplossing van een wasmiddel met onthardingsmiddel
• hard water (leidingwater)
• leidingwater dat langs de Antikalk Magneet is gestroomd.
Dirk kiest voor dit onderzoek twee van deze oplossingen en voegt deze bij elkaar in een reageerbuis.

3p 23 Geef aan welke twee oplossingen hij moet gebruiken en waar hij op moet letten.

tekstfragment 2
In een folder die de Antikalk Magneet aanprijst, staat onder het kopje ,,Hoe vormt de kalklaag zich?” het volgende (de zinnen zijn in dit stukje genummerd):
Hoe vormt de kalklaag zich?
(1) De verhardingszouten calcium en magnesium die bij het verwarmen van water vrijkomen, binden zich met elkaar waardoor ze kalkaanslag vormen. (2) Deze aanslag vormt een hechte laag op leidingwanden, boilerwand, bodem van de ketel, verwarmingselement etc. (3) Logisch dat het energieverbruik dan aanzienlijk stijgt. (4) Evaluatie van de kans op storingen. (5) Een verkalkte geiser of verwarmingselement geeft z’n warmte niet snel genoeg aan het water af of de kalklaag ertussen zit. (6) De doorstroombuisjes in de combiketel slibben dicht door kalk. (7) Het te verwarmen water bereikt daardoor niet de gewenste temperatuur. (8) Terwijl het energieverbruik aanzienlijk stijgt, daalt de effectiviteit en neemt de storingskans toe.
In dit fragment staan onjuistheden. Ook staan er zinnen in die niet thuishoren onder het kopje ,,Hoe vormt de kalklaag zich?”

2p 24 Geef de nummers van de zinnen die niet thuishoren in een stukje tekst getiteld ,,Hoe vormt de kalklaag zich?”
1p 25 Geef een passend kopje voor het deel van de tekst dat niet thuishoort onder het kopje ,,Hoe vormt de kalklaag zich?”
In zin 1 staan enkele onjuistheden.
2p 26 Schrijf een zin die zin 1 in het tekstfragment kan vervangen en waar geen onjuistheden meer in voorkomen. Maak hierbij gebruik van gegevens die in de tekst van deze opgave zijn vermeld.

100016 23 7 Lees verder

### Pagina 8

Schonere diesel

tekstfragment 3 Scheutje kunstmest maakt diesel schoner
Dieselmotoren stoten veel verzurende stoffen uit doordat ze het zonder katalysator moeten stellen.
In Delft is een techniek ontwikkeld om in dit manco te voorzien. Vrachtauto's moeten dan wel
met een kunstmesttank worden uitgerust.

1 De NOx-uitstoot door het verkeer daalt gestaag
2 sinds de invoering van de katalysator voor
3 benzinemotoren. Daarom worden koolstof-
4 mono-oxide, stikstofoxiden en onverbrande
5 koolwaterstoffen effectief te grazen genomen.
6 In chemische termen: een deel van het
7 koolstofmono-oxide en onverbrande
8 koolwaterstoffen worden verbrand tot
9 koolstofdioxide en water, de rest reageert
10 met NO_x onder andere tot onschuldig
11 stikstofgas.
12 Katalysatoren voor benzinemotoren kunnen
13 niet gebruikt worden om NO_x uit de uit-
14 laatgassen van dieselmotoren te halen,
15 doordat de dieselmotoren met een grote
16 overmaat aan lucht werken. De stikstofoxiden
17 komen daardoor niet aan bod en worden
18 ongemoeid gelaten.
19 De uit Japan afkomstige promovendus E. Ito
20 ontwikkelde aan de Technische Universiteit
21 Delft een nieuwe katalysator die de
22 stikstofoxiden uit de uitlaatgassen van diesel-
23 motoren in contact met het te brengen met
24 ammoniak. Het resultaat is dat de schadelijke
25 onverbrande koolwaterstoffen die naar de atmosfeer.
Daarnaast zorgt de nieuwe katalysator ook
voor de verbranding van het koolstofmono-
oxide en de onverbrande koolwaterstoffen.
Elke vrachtwagen uitrusten met een
ammoniaktank is echter een gevaarlijke
bijkomstigheid.
Het goffeje is namelijk behoorlijk reactief.
De Delftse onderzoekers denken dat de
oplossing ligt in ureum, CO(NH2)2, dat veel als
kunstmest wordt gebruikt. In aanwezigheid
van water bij hoge temperatuur
ontleedt ureum meteen in ammoniak en
stikstofdioxide en CO2. Door een waterige
ureumoplossing in te spuiten in de hete
uitlaatgassen, wordt continu ammoniak
gemaakt, waarmede de stikstofoxiden kunnen
worden aangepakt. De reactie van
stikstofoxiden met ammoniak geschiedt in
een speciale katalysator waarop het metaal
cerium is aangebracht. Ito bleek geluk te
hebben, want de katalysator blijkt ook in staat
bij een eventueel overschot aan ammoniak af te
breken tot stikstofgas.

naar: de Volkskrant

In regel 3 tot en met 5 van dit tekstfragment wordt een aantal stoffen genoemd. Enige
van deze stoffen werken verzurend.

1p 27 Geef de naam van een zuur dat uit een van deze verzurende stoffen kan ontstaan.

In regel 6 tot en met 11 worden de reacties beschreven die optreden in de katalysator
voor benzinemotoren.

3p 28 Geef de vergelijking van de beschreven reactie van koolstofmono-oxide met
stikstofdioxide (NO2).

Bij dieselmotoren reageren koolstofmono-oxide en de onverbrande koolwaterstoffen niet
met stikstofoxiden, maar met een andere stof (regel 12 tot en met 18).

1p 29 Geef de naam van de stof waarmee koolstofmono-oxide en de onverbrande
koolwaterstoffen, bij gebruik van een dergelijke katalysator bij dieselmotoren, zouden
reageren.

### Pagina 9

Het door de Delftse onderzoekers ontwikkelde proces kan schematisch als volgt worden
weergegeven:

[FIGUUR: Blokschema met de volgende elementen: ingang 'diesel', uitlaat, dieselmotor, ingang 'overmaat lucht', ureum en water, katalysator A, uitlaat B.]

30 4p Neem de onderstaande tabel over en geef bij de genoemde stoffen met 'ja' of 'nee' aan of de
stof bij A en of de stof bij B in het blokschema vermeld moet worden.
Als voorbeeld is dit voor koolstofmono-oxide en voor stikstof al ingevuld.

bij A bij B
koolstofmono-oxide: ja nee
stikstof: ja ja
ammoniak: .. ..
koolstofdioxide: .. ..
stikstofoxiden: .. ..
ureum: .. ..

In kranten en tijdschriften worden de namen van chemische processen nogal eens op een
onjuiste manier gebruikt. In regel 36 tot en met 39 staat dat ureum ontleedt. Dit is onjuist,
deze reactie is geen ontledingsreactie.

31 3p Geef de vergelijking van de in regel 36 tot en met 39 beschreven reactie.
32 1p Geef aan waarom deze reactie geen ontledingsreactie genoemd mag worden.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

100016 23 9 Lees verder

### Pagina 10

Zure regen

Met 1 miljard ton verstoofde steenkool per jaar is China de belangrijksteproducent van
koolstofdioxide en zwaveldioxide ter wereld.
De zure regen die het resultaat is van de verbranding van zwavelhoudende steenkool,
bevat opgelost zwavelzuur. Dit opgeloste zwavelzuur ontstaat in de lucht in twee stappen
uit zwaveldioxide. Eerst wordt het zwaveldioxide omgezet tot zwaveltrioxide. Dit
zwaveltrioxide reageert vervolgens met (regen)water tot een oplossing van zwavelzuur.

4p 33 Geef de hierboven beschreven vorming van een oplossing van zwavelzuur uit
zwaveldioxide in twee reactievergelijkingen weer.

Regenwater is van nature al enigszins zuur doordat één van de gassen die in schone lucht
voorkomen met water een zure oplossing vormt.

1p 34 Geef de formule van dit gas.

Natuurlijk regenwater heeft pH = 5,6. Zure regen is regen met pH lager dan 5,6. In sterk
verontreinigde gebieden in China is het geen zeldzaamheid dat er regen valt die 50 keer
zo zuur is als natuurlijk regenwater.

3p 35 Bereken de pH van regenwater dat 50 keer zo zuur is als natuurlijk regenwater.

tekstfragment 4
Nederlandse hulp bij bestrijding van
enorme steenkoolbranden in China

Een Nederlands bedrijf gaat China helpen bij de
bestrijding van de enorme steenkoolbranden
die daar telkens opsteken. De branden leiden niet
alleen tot grote economische verliezen, maar
versterken ook het broeikas effect. Deze branden
zorgen voor 2 tot 3 procent van de koolstofdioxide-
uitstoot die over de hele wereld plaatsvindt. Dat
is twee keer de totale Nederlandse uitstoot van
koolstofdioxide.
De branden ontstaan vanzelf en zijn vaak
ondergronds. De Chinezen bestrijden de
brandende steenkoollagen te bestrijden door de
branden tijdig op te sporen met behulp van infrarood-
opnamen.

naar: NRC Handelsblad

In Nederland zijn al een aantal maatregelen genomen om het broeikaseffect te beperken.
Sommige mensen vinden hulp aan China bij het bestrijden van steenkoolbranden nuttiger
dan nog meer maatregelen in Nederland.

2p 36 Geef aan de hand van bovenstaande tekst een argument voor deze opvatting.

Einde

100016 23 10