# Eindexamen Scheikunde HAVO 1999 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/scheikunde/1999/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Scheikunde
Examen HAVO en VHBO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Vooropleiding
Hoger
Beroeps
Onderwijs
HAVO Tijd vak 1
VHBO Tijd vak 2
Dinsdag 18 mei
13.30–16.30 uur
1999
Als bij een vraag een verklaring, uitleg,
berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen
punten toegekend als deze verklaring, uitleg,
berekening of afleiding ontbreekt.
Dit examen bestaat uit 38 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
900007 15
Begin

### Pagina 2

Opgave 1
Een molecuul met een totaal aantal elektronen dat oneven is, wordt een radicaal genoemd. Radicalen zijn reactief; ze reageren snel met andere deeltjes. In het menselijk lichaam worden ook radicalen gemaakt. Zo bevatten sommige cellen NO radicalen. NO speelt een rol in de regeling van de bloeddruk.
2p 1 Geef de systematische naam van NO.
Ionen kunnen ook radicalen zijn. Een ion dat een radicaal is, heeft ook een totaal aantal elektronen dat oneven is. Van zuurstof zijn meerdere soorten ionen bekend. Naast het veel voorkomende O²⁻ ion is ook het O₂⁻ ion bekend. Dit wordt in het menselijk lichaam gevormd en speelt een rol bij de reactie van witte bloedcellen op een infectie. Het O₂⁻ ion is een voorbeeld van een radicaal ion.
2p 2 Hoeveel elektronen bevat een O₂⁻ ion? Geef een verklaring voor je antwoord.
Te hoge concentraties radicalen in het menselijke lichaam zijn gevaarlijk. Het lichaam zorgt er met behulp van enzymen voor dat een teveel aan O₂⁻ ionen met H⁺ ionen wordt omgezet in waterstofperoxidemoleculen en zuurstofmoleculen. Naast deze twee soorten moleculen ontstaan geen andere deeltjes.
3p 3 Geef van deze omzetting de reactievergelijking.
Enzymen zijn eiwitten. In het lichaam worden de benodigde enzymen opgebouwd uit koolstofverbindingen die bij de vertering van voedsel worden gevormd.
2p 4 Geef de naam van de soort koolstofverbindingen waaruit enzymen worden opgebouwd in het menselijk lichaam.

Opgave 2
Ozon wordt gebruikt voor de zuivering van water ten behoeve van de drinkwatervoorziening. Omdat ozon giftig is, moet na de zuivering van het water het restant ozon volledig in zuurstof worden omgezet. Dit kan men doen door het water met het restant ozon over zilver te leiden, terwijl bestraald wordt met ultraviolet licht. Hierbij treden twee reacties op. Eerst reageert ozon met het zilver:
$$Ag + O_3 \rightarrow AgO + O_2$$
Bij deze reactie ontstaat een verbinding waarin de zilverionen een andere lading hebben dan in de gebruikelijke verbindingen van zilver. In de naam van deze verbinding moet deze „afwijking” af te lezen zijn.
2p 5 Geef die naam van AgO.
Vervolgens treedt fotolyse van AgO op, waarbij onder andere zilver ontstaat.
2p 6 Geef de reactievergelijking van deze fotolyse.

900007 15 2 Lees verder

### Pagina 3

In een proefopstelling wordt dit proces volgens onderstaand schema continu uitgevoerd:
[FIGUUR: Schematische weergave van een reactor met ozonrijk water, uv-licht en reactor met zilver, en ozonarm water als uitstroom.]
ozonrijk water
[O$_3$] = 0,0090 mol l$^{-1}$
reactor met
zilver
ozonarm water
[O$_3$] = 0,0010 mol l$^{-1}$
Per minuut stroomt 50 liter ozonrijk water de reactor binnen. Aan de andere kant stroomt ozonarm water de reactor uit.
3p 7 Bereken hoeveel gram O$_3$ per minuut in de reactor wordt omgezet.
Op<bos> 3
Gravel wordt onder andere als ondergrond van tennisbanen gebruikt. Gravel bevat ijzer(III)oxide. De bruinrode kleur van gravel wordt veroorzaakt door de Fe$^{3+}$ ionen in het ijzer(III)oxide.
Na afloop van een partijtje tennis kan het voorkomen dat de tennis kleding besmeurd is geraakt met een gravelvlek. Een gravelvlek kan niet door spoelen met water worden verwijderd, onder andere omdat het ijzer(III)oxide een slecht oplosbaar zout is. Vet, dat ook slecht in water oplost, kan vaak met behulp van een zeepoplossing, bijvoorbeeld een oplossing van natriumstearaat, uit textiel worden verwijderd. Het ijzer(III)oxide dat in gravel zit, kun je zo echter niet uit textiel verwijderen.
3p 8 Leg aan de hand van de bouw van een stearaation uit hoe een natriumstearaatoplossing vet uit textiel kan verwijderen.
2p 9 Leg uit hoe het komt dat slecht oplosbare zouten niet door wassen met een natriumstearaatoplossing uit textiel verwijderd kunnen worden. Geef daarbij de naam van de soort deeltjes waaruit zouten bestaan.
Gekleurde vlekken op witte (tennis) kleding kunnen vaak met behulp van bleekmiddel, zoals bleekwater, verwijderd worden. Het werkzame bestanddeel van bleekwater is chloor (Cl$_2$). Chloor reageert als oxidator met een kleurstof tot kleurloze reactieproducten.
Als een gravelvlek met bleekwater wordt behandeld, blijkt de bruinrode kleur van de vlek niet te verdwijnen, omdat de Fe$^{3+}$ ionen niet met chloor reageren.
2p 10 Geef aan hoe het komt dat Fe$^{3+}$ ionen niet met chloor reageren.
In een krantenrubriek werd als antwoord op een lezersvraag aangeraden een gravelvlek met citroensap te lijf te gaan. Citroensap bevat opgelost citroenzuur ($C_6H_8O_7$). De gedachte achter deze suggestie was dat het ijzer(III)oxide dan in een zuur-base-reactie reageert met het opgeloste citroenzuur, waarbij de Fe$^{3+}$ ionen in oplossing gaan.
3p 11 Geef de vergelijking van de zuur-base-reactie tussen citroenzuur en ijzer(III)oxide. Neem daarbij aan dat ieder citroenzuurmolecuul bij deze reactie één H$^{+}$ ion afstaat.
900007 15
Lees verder

### Pagina 4

Opave 4
Banenen worden geoogst als ze nog groen zijn. Na het transport naar Europa gaan de
groene bananen naar een zogenaamde rijperij. Het volgende stripfragment maakt
duidelijk wat er in de rijperij zoal gebeurt.

[FIGUUR: Man met steekwagen met dozen bananen, nummer 1.]

IN DE RIJPERIJ IS ER EEN BESLISSENDE FASE
IN DE ONTWIKKELING VAN DE BANAAN.

[FIGUUR: Twee personen kijken naar een vat met bananen, nummer 2.]

EEN RIJPENDE BANAAN ONTWIKKELT
ETHENGAS. DAT WORDT GEVOELD
IN DE NIET-RIJPE BANAAN IN
ULTRA-BEPERKT.
DE TEMPERATUUR
VAN DE RIJPERIJ-
KAMER IS VAN
HOOGSTE BELANG.
CHIQULIA RIJPSCHEMA
TEMPERATUUR (°C)
rijping in 5 dagen
18° 18° 16,5° 15,5° 14,5°
rijping in 6 dagen
16,5° 16,5° 16,5° 15,5° 14,5°
rijping in 7 dagen
16,5° 16° 15,5° 15,5° 14,5°
rijping in 8 dagen
15,5° 15°
15,5° 15,5° 14,5°
dag dag dag dag dag dag
1 2 3 4 5 6 7 8

[FIGUUR: Man wijst naar een schema met temperaturen en dagen, nummer 3.]

DE TEMPERATUUR
VAN DE RIJPERIJ-
KAMER IS VAN
VOORTDUREND
CONTROLE.

[FIGUUR: Twee mannen kijken naar bananen in een koelcel, nummer 4.]

WAAROM?

[FIGUUR: Een man met een brede glimlach spreekt, nummer 5.]

ETHEENGAS WORDT
NORMAAL AL DOOR DE RIJPENDE
VRUCHT GEPODUCEERD. HET ETHENGAS
ZORGT ER OP ZIJN BEURT VOOR DAT
HET RIJPEN SNELLEDER
GAAT. DOOR
HET ETHENGAS TOE TE VOEGEN
KUNNEN WE HET RIJPINGS-
PROCES VEEL DEPER
ONDER CONTROLE
HOUDEN.

naar: Chiquita

900007 15 4 Lees verder

### Pagina 5

Door combinatie van twee gegevens uit de strip kan worden afgeleid dat de lucht in de
rijpkamer moet worden gekoeld om een ideale rijping te krijgen.
2p 12 $\square$ Noem deze twee gegevens.
De in plaatje 2 beschreven omzetting van zetmeel is een hydrolysereactie.
3p 13 $\square$ Geef de reactievergelijking van deze omzetting. Gebruik hierbij molecuulformules; de
molecuulformule van zetmeel is ($C_6H_{10}O_5$)$_n$.
Baranen bevatten stof A.
[FIGUUR: Structuurformule van stof A: een keten met aan het uiteinde een OH-groep, daarnaast een CH2-groep, dan een C=O groep, en weer een CH2-groep, en tot slot een NH2-groep. ]
stof A
Verbindingen als stof A, waarvan de moleculen een ringstructuur hebben en de groep - $\underset{||}{\overset{O}{C}}$ -OH
als zijgroep bevatten, krijgen in de naam het achtervoegsel carbonzuur, zoals
[FIGUUR: Benzeenring met daaraan vast een C=O groep, die weer is verbonden met een OH-groep.]
benzeencarbonzuur:
3p 14 $\square$ Geef de systematische naam van stof A.
De vorming van etheen door de rijpende banaan gebeurt in twee stappen. In de eerste stap
reageert stof A met een oxidator. Bij deze redoxreactie wordt onder andere stof B gevormd.
De vergelijking van de halfreactie van de reductor is hieronder onvolledig weergegeven:
[FIGUUR: Reactievergelijking: HO-CH2-C(=O)-CH2-NH2 + H2O -> O=CH2-C(=O)-NH-OH + H+]
stof A
stof B
In deze vergelijking ontbreken alleen de elektronen (e-) en de coëfficiënten.
3p 15 $\square$ Neem deze onvolledige vergelijking over, zet op de juiste plaats e- en maak de vergelijking
kloppend.
In de tweede stap reageert stof B in de molverhouding 1 : 1 met water, dat zich ook in de
banaan bevindt. Bij deze reactie worden etheen, methaanzuur, koolstofdioxide en een
andere stof gevormd.
3p 16 $\square$ Leg uit wat de molecuulformule van die andere stof moet zijn. Gebruik in je uitleg de
molecuulformules van de stoffen die bij de tweede stap betrokken zijn.
Wanneer de bananen bijna geel zijn, worden ze naar de winkels gebracht. De winkelier
moet ervoor zorgen dat de verdere rijping van de bananen zo langzaam mogelijk gaat,
want anders worden de bananen bruin. Eén van de maatregelen die hij kan nemen is het
laag houden van de temperatuur, bijvoorbeeld door de bananen op een koele plaats in zijn
winkel uit te stallen. Door het nemen van een andere maatregel kan hij er voor zorgen dat
de concentratie etheen bij de banaan zo laag mogelijk gehouden wordt.
2p 17 $\square$ Noem die maatregel.
900007 15
5
Lees verder

### Pagina 6

Opgave 5
Een bedrijf gebruikt een bepaalde palladiumverbinding als katalysator bij de bereiding
van de stof methylpropanoaat, een ester die veel wordt gebruikt als oplosmiddel.

2p 18 Geef de structuurformule van methylpropanoaat.

Bij deze bereiding wordt methylpropanoaat gevormd uit etheen, koolstofmono-oxide en
methanol. Onderzoekers van het bedrijf wilden de opbrengst bij deze reactie verbeteren
en brachten daartoe een kleine verandering in de palladiumverbinding aan. Tot hun
verbazing ontstond er een witte vaste stof in plaats van de vloeibare methylpropanoaat.
Uit het feit dat er een vaste stof was ontstaan, rees het vermoeden dat er een polymeer was
gevormd. Polymeren zijn bij kamertemperatuur altijd vaste stoffen. Dat komt omdat een
bepaald type binding die tussen moleculen van stoffen voorkomt, bij polymeren erg sterk is.

2p 19 Geef de naam van dat type binding en geef aan waarom deze binding erg sterk
sterk is.

Nader onderzoek wees uit dat er een polymeer was ontstaan (polymeer A) waarin de
monomeren etheen en koolstofmono-oxide via additie om en om aan elkaar waren
gekoppeld:

[FIGUUR: structuurformule van polymeer A met monomeren CH2=CH2 en CO]

polymeer A

De eigenschappen van dit soort polymeren bleken uitstekend te zijn. Met behulp van een
soortgelijke additiepolymerisatie wil men nu een polymeer maken met de volgende
structuur (polymeer B):

[FIGUUR: structuurformule van polymeer B met monomeren CH2=C(CH3)2 en CO]

polymeer B

Ook bij dit polymeer zijn twee monomeren steeds om en om aan elkaar gekoppeld:
koolstofmono-oxide en een koolwaterstof (stof X). Uit de formule van polymeer B kan
worden afgeleid wat de formule van stof X moet zijn.

2p 20 Geef de structuurformule van stof X.

Een bedrijf wil 2,0·104 ton van polymeer B per jaar gaan produceren.

3p 21 Bereken hoeveel ton van stof X dit bedrijf hiervoor per jaar nodig zal hebben (1 ton is
103 kg). Neem hierbij aan dat stof X volledig wordt omgezet in het polymeer.

Opgave 6

Bij de volledige verbranding van fossiele brandstoffen die zwavelverbindingen bevatten,
ontstaat onder andere zwaveldioxide (SO2). Een voorbeeld van een zwavelverbinding in
fossiele brandstoffen is een stof met de molecuulformule C12H10S2.

3p 22 Geef de reactievergelijking van de volledige verbranding van C12H10S2.

900007 15 6 Lees verder

### Pagina 7

Om het zwaveldioxide te verwijderen uit het gasmengsel dat ontstaat bij de verbranding
van fossiele brandstoffen, zijn diverse methoden ontwikkeld. Bij één van deze methoden
wordt het gasmengsel in contact gebracht met een oplossing van broom water. Hierbij
treedt een redoxreactie op. Broom is bij deze reactie in overmaat aanwezig.
Van deze redoxreactie zijn de vergelijkingen van de halfreacties:
$SO_2 + 2 H_2O \rightarrow SO_4^{2-} + 4 H^+ + 2 e^-$
$Br_2 + 2 e^- \rightarrow 2 Br^-$
De oplossing die ontstaat, bevat (naast het overgebleven broom) opgelost $H_2SO_4$ en
opgelost HBr.
23 (2p) Geef aan in welke molverhouding opgelost $H_2SO_4$ en opgelost HBr aanwezig zullen zijn.
Noteer je antwoord als volgt:
aantal mol opgelost $H_2SO_4$ : aantal mol opgelost HBr = ... : ...
Men heeft een continu proces ontwikkeld waarin bovenbeschreven methode wordt
toegepast. Dit proces is, in vereenvoudigde vorm, hieronder weergegeven.
[FIGUUR: Schematische weergave van een continu proces met een reactor, een elektrolyse-ruimte en een scheidingsruimte. Gasmengsels en oplossingen worden tussen de componenten uitgewisseld.]
De oplossing die de reactor verlaat, komt in een elektrolyseruimte. Aan de elektroden in
deze elektrolyseruimte worden $H_2$ en $Br_2$ gevormd.
24 (2p) Geef de vergelijkingen van de reacties die aan de elektroden in de elektrolyseruimte
plaatsvinden.
Noteer je antwoord als volgt:
aan de positieve elektrode: .........................
aan de negatieve elektrode: .........................
De oplossing die de elektrolyseruimte verlaat, wordt vervolgens door verdampen
gescheiden. Het broom wordt samen met een deel van het water. Dit mengsel van
broomdamp en waterdamp gaat na afkoeling over in een oplossing van broom. Bij de
scheiding blijft een oplossing van zwavelzuur over die bij ㉠ wordt afgetapt.
In een proefinstallatie waarin dit continue proces wordt uitgevoerd, wordt per uur
$2,0 \cdot 10^4$ gram zwaveldioxide uit de verbrandingsgassen verwijderd en omgezet in
zwavelzuur. De zwavelzuuroplossing die bij ㉠ wordt afgetapt bevat 60 massaprocent
(opgelost) $H_2SO_4$ en heeft een dichtheid van $1,5 \cdot 10^3$ gram per liter.
25 (2p) Bereken hoeveel gram $H_2SO_4$ uit $2,0 \cdot 10^4$ gram $SO_2$ ontstaat.
26 (2p) Bereken hoeveel liter van de genoemde oplossing van zwavelzuur per uur wordt afgetapt.
Om het proces continu te houden, wordt bij ㉡ één stof (stof X) toegevoegd.
27 (2p) Geef de naam van stof X.
900007 15
Lees verder

### Pagina 8

Opgave 7
Als desinfectiemiddel van zwembadwater gebruikt men meestal chloorbleekloog, een
oplossing van natriumhypochloriet (NACIO) in verdund natronloog. In zwembadwater
waaraan chloorbleekloog is toegevoegd, heeft zich het volgende evenwicht ingesteld:

$\text{ClO}^- (\text{aq}) + \text{H}_2\text{O} (\text{l}) \rightleftharpoons \text{HCIO} (\text{aq}) + \text{OH}^- (\text{aq})$

Voor dit evenwicht geldt:

$$
\frac{[\text{HCIO}][\text{OH}^-]}{[\text{ClO}^-]} = K_b
$$

Hierin is $K_b$ een constante.
De som van het aantal mol $\text{ClO}^-$ en het aantal mol $\text{HCIO}$ noemt men het ,,vrij beschikbaar
chloor". De molverhouding waarin $\text{ClO}^-$ en $\text{HCIO}$ voorkomen, is afhankelijk van de pH
en de temperatuur van het zwembadwater. Het verband tussen deze verhouding en de pH
bij 20 °C is af te leiden uit onderstaande figuur 1. In deze figuur lees je links af hoeveel procent van het
vrij beschikbaar chloor voorkomt als $\text{HCIO}$ en rechts hoeveel procent als $\text{ClO}^-$.

[FIGUUR: Grafiek met op de x-as de pH-waarde van 5 tot 10, en op de y-as het percentage van HCIO of ClO-. De curve toont dat bij pH 5, 100% HCIO aanwezig is en 0% ClO-. Bij pH 10, 0% HCIO en 100% ClO- aanwezig is. Een curve loopt van linksonder naar rechtsboven, die het percentage HCIO aangeeft.]

uit: Chemische feitelijkheden

2p 28 $\square$ Bereken $[\text{OH}^-]$ in mol $l^{-1}$ in zwembadwater van 20 °C met $\text{pH} = 7,00$. Bij 20 °C geldt dat
$\text{pH} + \text{pOH} = 14,17$.
2p 29 $\square$ Bereken de waarde van de constante $K_b$ van het evenwicht bij 20 °C. Gebruik bij de
beantwoording figuur 1.

Om bacteriën onschadelijk te kunnen maken, moeten de desinfecterende deeltjes de
celwand van een bacterie passeren. Ongeladen deeltjes passeren de celwand
gemakkelijker dan geladen deeltjes.

2p 30 $\square$ Bij welke pH waarde, $\text{pH} = 5$ of $\text{pH} = 10$, is de desinfecterende werking het grootst? Geef
een verklaring voor je antwoord met behulp van figuur 1.

In de praktijk wordt de pH van zwembadwater tussen 6,8 en 7,8 gehouden. De pH wordt
regelmatig gemeten. Als de pH te hoog is, wordt zoutzuur toegevoegd en als de pH te laag
is, wordt natronloog toegevoegd.

900007 15 8 Lees verder


### Pagina 9

2p 31 $\Box$ Om in een zwembad de gewenste pH te bereiken, moet 0,90 mol H$^+$ aan het zwembadwater worden toegevoegd. Men gebruikt hiervoor geconcentreerd zoutzuur.
Bereken hoeveel ml geconcentreerd zoutzuur moet worden toegevoegd. De molariteit van geconcentreerd zoutzuur is gegeven in Binas tabel 42.

Opgave 8

Twee leerlingen, Rob en Jelle, moeten onderzoeken hoeveel gram bariumhydroxide per liter is opgelost in een verzadigde oplossing van deze stof.

2p 32 $\Box$ Wat verstaat men onder een verzadigde oplossing van een stof?

Rob neemt 100 ml van de verzadigde oplossing en titreert deze met een zwavelzuuroplossing van bekende molariteit. Tijdens de titratie treden twee reacties op:
$Ba^{2+}(aq) + SO_4^{2-}(aq) \rightarrow BaSO_4(s)$
$H^+(aq) + OH^-(aq) \rightarrow H_2O(l)$

Hij bepaalt het eindpunt van de titratie door het elektrisch geleidingsvermogen van het reactiemengsel te meten. Dit geleidingsvermogen verandert namelijk tijdens de titratie.

2p 33 $\Box$ Wordt, totdat het eindpunt is bereikt, tijdens de titratie het elektrisch geleidingsvermogen van het reactiemengsel groter of kleiner? Geef een verklaring voor je antwoord.

Rob neemt ook waar dat tijdens de titratie het reactiemengsel warmer wordt.

3p 34 $\Box$ Kan uit deze waarneming geconcludeerd worden dat bij de vorming van barium sulfaat uit bariumionen en sulfaationen energie vrijkomt? Geef een verklaring voor je antwoord.

Als in een verzadigde oplossing van bariumhydroxide ook vast bariumhydroxide aanwezig is, dan stelt zich het volgende evenwicht in:
$Ba(OH)_2(s) \rightleftharpoons Ba^{2+}(aq) + 2 OH^-(aq)$

3p 35 $\Box$ Geef de evenwichtsvoorwaarde van dit evenwicht.

Als in de verzadigde oplossing van bariumhydroxide inderdaad vast bariumhydroxide aanwezig zou zijn, dan zou Rob dat moeten verwijderen voordat hij gaat titreren. Zou hij dat niet doen, dan zou zijn uitkomst te hoog worden.

2p 36 $\Box$ Leg aan de hand van bovenstaand evenwicht uit waardoor zijn uitkomst in dat geval te hoog zou worden.

Jelle wil het anders doen. Hij denkt dat hij door meting van de pH van de verzadigde oplossing kan bepalen hoeveel gram bariumhydroxide per liter is opgelost in de verzadigde oplossing.

3p 37 $\Box$ Leg uit hoe met behulp van de gemeten pH bepaald kan worden hoeveel gram bariumhydroxide per liter is opgelost.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

900007 15 9 Lees verder


### Pagina 10

Rob en Jelle hadden ook, in plaats van een titratie of een pH meting, een andere methode
kunnen kiezen om te bepalen hoeveel gram bariumhydroxide per liter is opgelost in een
verzadigde oplossing van deze stof, uitgaande van de verkregen verzadigde oplossing van
bariumhydroxide.
3p 38
Einde
Beschrijf een andere methode en geef aan hoe deze tot het gewenste resultaat leidt.
900007 15
10