# Eindexamen Nederlands HAVO 2021 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/2021/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2021
tijdvak 3
dinsdag 6 juli
9.00 - 12.00 uur
Nederlands

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Beantwoord de open vragen in correct Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1001-a-21-3-o

### Pagina 2

Dit is een opgavenpagina van een examen, gebaseerd op tekst 1. De tekst gaat over de effectiviteit van waarschuwingsafbeeldingen op sigarettenpakjes ('fear appeals'). De pagina bevat drie vragen (genummerd 1, 2, 3 en 4). Vraag 1 en 2 zijn meerkeuzevragen waarbij de student een alinea moet citeren en aangeven welke alinea deel 3 en 4 bevat. Vraag 3 vraagt de student om de functie van alinea 5 te benoemen op basis van een bijgevoegde tabel. Deze tabel bevat vier zinnen uit de tekst, elk met een bijbehorende 'functie' kolom die ingevuld moet worden. Vraag 4 vraagt de student om van elke zin in de tabel de functie te benoemen, met een keuze uit 'conclusie, constatering, standpunt, tegenwerping, toevoeging, verklaring, voorbeeld'. De pagina bevat geen grafieken of figuren, maar wel een tabel die de structuur van de tekst visualiseert. De nadruk ligt op tekstinterpretatie en het analyseren van argumentatiestructuren en de functie van tekstgedeelten.

### Pagina 3

"Maar soms voelt het een beetje als vechten tegen de bierkaai', verzuchtte hij toen ik hem een paar jaar geleden over het onderwerp interviewde.” (regels 124-128)
2p 5 Leg in eigen woorden uit waarom hoogleraar psychologie Rob Ruiter het gevoel heeft een verloren strijd tegen fear appeals te voeren. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 35 woorden.
De auteur van tekst 1 laat expliciet blijken dat zij als deskundig gezien kan worden.
2p 6 Citeer twee zinnen of zinsgedeelten uit de alinea’s 4 tot en met 8 waaruit blijkt dat de auteur als deskundig gezien kan worden.
"De fear appeal blijft namelijk een mateloos populaire communicatiestrategie." (regels 129-131)
Blijkens onderzoek hebben mensen die gezondheidscampagnes bedenken drie verschillende redenen om voor fear appeals te kiezen.
3p 7 Welke drie verschillende redenen zijn dat? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 45 woorden.
In alinea 11 worden vier factoren genoemd die bepalen of iemand een bedreigende boodschap zou accepteren.
1p 8 Welke factor is volgens Ruiter meestal de enige die aan bod komt in een campagne? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
2p 9 Welke van de onderstaande beweringen geeft de hoofdgedachte van tekst 1 het best weer?
A Gruwelplaatjes op sigarettenpakjes werken niet afschrikwekkend omdat het
vogelgedrag oproept bij mensen.
B Onderzoek wijst uit dat fear appeals als communicatiestrategie niet werken en
slechts een beroep doen op een misplaatst onderbuikgevoel.
C Wanneer we echt willen dat mensen stoppen met roken dan moeten we hen helpen
met realistische oplossingen, humor en plain packaging.
D We moeten ons in de antirookcampagnes meer verdiepen in de doelgroep en deze
campagnes beter afstemmen op de doelgroep omdat de huidige strategie met gruwelplaatjes niet werkt.
HA-1001-a-o 3/11 lees verder

### Pagina 4

Hieronder staan zes uitspraken over het doel van tekst 1.
Tekst 1 heeft als doel
1 de lezer te informeren over de factoren die al dan niet effectief zijn bij
een antirookcampagne.
2 de lezer ervan te overtuigen dat maatwerkoplossingen beter helpen
tegen rookverslaving dan $fear$ $appeals$.
3 de lezer ter overweging verschillende visies op de effectiviteit van $fear$
$appeals$ aan te bieden.
4 de lezer uitleg te geven over de totstandkoming van
antirookcampagnes in het algemeen en die met $fear$ $appeals$ in het
bijzonder.
5 de politiek ertoe op te roepen te stoppen met $fear$ $appeals$ als
campagnestrategie.
6 de politiek ervan te doordringen dat zij moet kiezen voor $plain$
$packaging$ als alternatieve campagnestrategie tegen rookverslaving.
1p 10 Welke twee van deze uitspraken typeren gezamenlijk het best het doel
van tekst 1?
Noteer alleen de nummers.

Tekst 2 Het rookbeleid is dodelijk

1p 11 Welke van de onderstaande functies is de belangrijkste van alinea 1 van
tekst 2?
A bevat de constatering dat roken een ernstige verslaving is.
B geeft de aanleiding voor de auteurs om het onderwerp aan te snijden.
C geeft een introductie van een belangrijk probleem dat onderkend wordt
door de Verenigde Naties.
D toont een voorbeeld van de gevolgen van het huidige rookbeleid.

In alinea 3 wordt de beperking van verkooppunten voor tabak een
“probeer middel tegen rookverslaving” genoemd.
1p 12 Welke opmerking is juist over de aanvaardbaarheid van die bewering?
De bewering dat het beperken van verkooppunten voor tabak een pro
middel tegen rookverslaving zou zijn, is
A aanvaardbaar omdat de protesten van tabaksindustrie, tankstations en
supermarkten aantonen dat die maatregel zal werken.
B aanvaardbaar omdat het feit dat er vergunningen nodig zijn
automatisch zal zorgen voor een beperking van verkooppunten.
C niet aanvaardbaar omdat de tabaksindustrie, tankstations en
supermarkten valse autoriteiten zijn.
D niet aanvaardbaar omdat die bewering niet onderbouwd wordt met
argumenten.

HA-1001-a-o 4 / 11 lees verder

### Pagina 5

Dit is een opgavepagina uit een examen, die een tekstfragment bevat over een debat over de Tabakswet. Er worden twee vragen gesteld (vraag 13 en 15) die gebaseerd zijn op de gegeven tekst en bijbehorende regels. Vraag 13 vraagt om een woord dat de zorgen van auteurs samenvat, verwijzend naar alinea 4. Vraag 15 vraagt om twee redenen die tabaksonvriendelijke moties verwerpen, gebaseerd op de regels 49-52 en alinea's 5 tot en met 7. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren getoond. De student wordt gevraagd om de tekst te analyseren en specifieke informatie te extraheren en te formuleren in antwoorden. De pagina bevat ook paginanummering (5/11) en contactinformatie voor de examenuitgever.

### Pagina 6

Een deel van alinea 5 is te lezen als een uitwerking van de constatering dat linkse en rechtse partijen tabaksonvriendelijke moties afwijzen. Hieronder staat die uitwerking in een schema: Voor twee zinnen is de functie al ingevuld.

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen "zin" en "functie". De eerste rij is leeg. De tweede rij bevat zin 1: "Rechtse partijen verwerpen alle tabaksonvriendelijke moties: een enkele linkse fractie kon zich hier voor een belangrijk deel in vinden. (regels 49-52)" en functie "constatering". De derde rij bevat zin 2: "De filosofie achter deze politiek is simpel: mensen hebben een vrije keuze en kunnen zelf beslissen of ze roken of niet. (regels 53-56)" en is verder leeg. De vierde rij bevat zin 3: "Ze bedenken niet dat je niets meer te kiezen hebt als je eenmaal verslaafd bent. (regels 56-58)" en is verder leeg. De vijfde rij bevat zin 4: "Eric van den Burg, wethouder te Amsterdam, heeft dat wel door. (regels 58-60)" en is verder leeg. De zesde rij bevat zin 5: "In een debat op De Balie op 8 mei stelde hij dat zijn eigen partij – en in het bijzonder de tabakswoordvoerder in de Tweede Kamer – “de verkeerde gedachte erop nahoudt, namelijk dat iedereen in staat is de juiste keuzes te maken”. (regels 60-67)" en is verder leeg.]

3p 16 Benoem van zin 2, 3 en 5 de functie die die zin heeft binnen de uitwerking. Neem daartoe de nummers 2, 3 en 5 over en noteer daarachter het functiewoord dat het best past bij de zin. Kies uit: argument, conclusie, nuancering, standpunt, subargument, tegenwerping, verklaring, voorbeeld. Elke functie komt maar een keer voor.

4p 17 Vat de redenering van Van den Burg uit alinea 6 samen. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 45 woorden.

3p 18 "Links heeft hier duidelijk een groter probleem dan rechts."(regels 94-96) Leg in eigen woorden uit waarom de gevolgen van antirookmaatregelen als belastingverhoging voor linkse partijen problematischer zouden zijn dan voor rechtse partijen, volgens tekst 2. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 50 woorden.

HA-1001-a-o 6 / 11 lees verder ▶▶▶

### Pagina 7

Deze examenpagina is een opgave die tekstuele analyse vraagt. Het bevat drie meerkeuzevragen (19, 20, 21) en een open vraag (22). Vraag 19 vraagt de student om een citaat over politieke partijen uit te leggen en een antwoord te formuleren met specifieke woordlimieten. Vraag 20 vraagt de student om het teksttype van 'Tekst 2' te identificeren uit vier opties. Vraag 21 vraagt de student om de reden te verklaren waarom 'Tekst 2' het beleid rondom roken als 'dodelijk' omschrijft, met vier mogelijke verklaringen. Vraag 22 vraagt de student om de meest passende omschrijving te kiezen voor 'Tekst 2' uit vier opties, die de inhoud en het doel van de tekst analyseren. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig. De onderwerpen die aan bod komen, betreffen politieke partijen, tekstsoorten, beleid ten aanzien van roken, en de effectiviteit van anti-rookmaatregelen. De student moet de gegeven teksten interpreteren en selectieve redeneringen toepassen om de juiste antwoorden te kiezen of te formuleren.

### Pagina 8

Dit is een opgavepagina uit een examen. De pagina bevat twee hoofdsecties: de eerste (vragen 23 en 24) heeft als onderwerp uitspraken over tekst 2, waarschijnlijk met betrekking tot roken en overheidsbeleid. De tweede sectie, genaamd 'Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2', bevat vraag 25. Deze vraag vraagt naar de Nederlandse rookverslaving en de uitwerking van het beleid daarover, gebaseerd op beide teksten. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren getoond. De wiskundige/wetenschappelijke concepten zijn minimaal, voornamelijk gericht op logisch redeneren en tekstinterpretatie. De student wordt gevraagd om specifieke uitspraken te beoordelen en de hoofdgedachte van een tekst te identificeren, en om een open vraag te beantwoorden over de vergelijking van twee teksten.

### Pagina 9

1p 26 Welke uitspraak vat het best samen wat het verschil is tussen de strekking van tekst 1 en tekst 2?
A In tekst 1 wordt naar aanleiding van de resultaten van antirookcampagnes vooral het gedrag van rokers bekritiseerd, terwijl in tekst 2 vooral de politiek wordt verweten dat zij het roken in stand houdt.
B In tekst 1 wordt op basis van een vergelijking vooral bepaald wat de beste campagnestrategie tegen roken is, terwijl in tekst 2 vooral meerdere politieke motieven voor het huidige rookbeleid worden opgesomd.
C In tekst 1 wordt vooral de keuze voor gruwelplaatjes als campagnestrategie tegen roken belachelijk gemaakt, terwijl die strategie in tekst 2, naast andere opties, als serieus beleid wordt aanbevolen.
D In tekst 1 wordt vooral geanalyseerd waarom bepaalde antirookcampagnes wel of niet zouden werken, terwijl in tekst 2 vooral wordt opgeroepen om het huidige rookbeleid te beïnvloeden.

Tekst 3 Waar is het goede gesprek gebleven?

"Sherry Turkle, hoogleraar sociologie aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Boston, noemt dit ‘de nieuwe stilte’.” (regels 28-31)
2p 27 Leg uit wat met ‘de nieuwe stilte’ wordt bedoeld en waardoor die ontstaan zou zijn.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.

De kern van tekst 3 kan onderverdeeld worden in vier delen. Deze achtereenvolgende delen kunnen van de volgende kopjes worden voorzien:
Deel 1: Verklaring voor het verdwijnen van echte gesprekken
Deel 2: Het belang van echte gesprekken
Deel 3: Het voeren van echte gesprekken
Deel 4: De onaantrekkelijkheid van echte gesprekken
1p 28 Bij welke alinea begint deel 2?
1p 29 Bij welke alinea begint deel 4?

“Het begint met het wegleggen van de telefoon.” (regels 96-97)
1p 30 Geef aan waar het wegleggen van de telefoon toe zou moeten leiden, volgens tekst 3.

HA-1001-a-o 9/11 lees verder ►►►

### Pagina 10

1p 31 In alinea 6 wordt gesproken over "de regel van drie" (regel 100).
Hoe komt het dat deze "regel van drie" een goed gesprek in de weg staat,
volgens tekst 3?
A Doordat deze regel van drie beleefd is, valt het niet op dat sommige
mensen hun aandacht elders hebben.
B Doordat steeds andere gesprekspartners met hun aandacht bij het
gesprek zijn, blijft het gesprek oppervlakkig.
C Door de aanwezigheid van een of meer telefoons op tafel verandert de
aard van het gesprek.
D Door de lichte toon van het gesprek, haken gespreks­partners
makkelijker af dan dat ze hun aandacht erbij houden.

1p 32 Wicher Schols ziet net als Sherry Turkle een groot voordeel aan een echt,
ongemakkelijk gesprek.
Wat is dat voordeel volgens beiden?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

2p 33 Wat het nut van een echt gesprek betreft, leggen Wicher Schols en Sherry
Turkle verschillende accenten in hun visies.
Welk verschil is er tussen beide visies?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

6p 34 In tekst 3 komen er drie belangrijke problemen naar voren die mensen
ervaren bij het voeren van een echt gesprek, en worden er bijbehorende
verklaringen voor gegeven.
Vat die drie problemen en hun verklaringen in onderstaand schema
samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 65 woorden.
[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: "probleem bij het voeren van een echt gesprek" en "verklaring voor dat probleem". De tabel heeft 3 rijen met lege cellen.]

2p 35 In alinea 9 wordt een vergelijking gemaakt tussen een echt gesprek en
stijldansen met een partner.
Geef twee overeenkomsten tussen een echt gesprek en stijldansen met
een partner, volgens tekst 3.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

HA-1001-a-o 10 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 11

2p 36 Welke van de onderstaande zinnen drukt het best uit wat de
hoofgedachte is van tekst 3?
A Door de oprukkende techniek zijn we vergeten hoe we moeten
converseren, maar er zijn methoden om de kwaliteit van gesprekken
terug te krijgen.
B Het is belangrijk om live met elkaar te converseren, want alleen zo
creëer je openheid en lichtheid in een gesprek.
C Mensen lijken het verleerd te zijn om echte gesprekken te voeren,
terwijl die juist zo waardevol zijn voor een mens.
D Mensen zijn door de technische mogelijkheden socialer dan ooit maar
laten zich te snel afleiden van een echt gesprek.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1001-a-o
11/11
einde