# Eindexamen Nederlands HAVO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2019
tijdvak 1
donderdag 16 mei
13.30 - 16.30 uur
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 40 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Beantwoord de open vragen in correct Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1001-a-19-1-o

### Pagina 2

Dit is een opgavenpagina van een examen. De pagina bevat tekstuele opgaven gebaseerd op een brontekst met de titel 'Tekst 1 Nooit meer niksdoen'. De opgaven variëren van het identificeren van de betekenis van een fenomeen (vraag 1), het achterhalen van de structuur van de tekst (vragen 2 en 3), het interpreteren van onderzoeksresultaten en theorieën (vraag 4, gebaseerd op een JWT-onderzoek en Sherry Turkle), het analyseren van de oorzaak van jaloezie op online identiteit (vraag 5, verwijzend naar regels 135-137), het herkennen van een metafoor (vraag 6, verwijzend naar regels 151-152) en het verklaren van de kortstondigheid van de waarde die Brouwer aan profielen toekent (vraag 7, verwijzend naar regels 162-163). De opgaven zijn opgebouwd uit open vragen en meerkeuzevragen met vier opties (A, B, C, D). De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen. De wiskundige/wetenschappelijke concepten die aan bod komen zijn onder meer onderzoek naar sociale media, 'imagebuilding', identiteit, jaloezie en de psychologische effecten van online interactie. De student wordt gevraagd om de tekst te analyseren, te interpreteren en conclusies te trekken op basis van de verstrekte informatie.

### Pagina 3

Dit is een opgavepagina van een examen. Vraag 8, met 2 punten, vraagt om een positief en een negatief gevolg van nieuwe versieringen, gebaseerd op een citaat uit regels 166-168. Vraag 9, met 1 punt, stelt een vraag over de oorzaak van oppervlakkig lezen, gebaseerd op een citaat uit regels 191-194, en biedt vier multiple-choice antwoordopties (A, B, C, D). Vraag 10, met 3 punten, vraagt de student om een schema te voltooien over de opvattingen van Paul Zak en Sherry Turkle over FOMO (Fear Of Missing Out) als mogelijke verslaving. De student moet de genummerde delen van de schema invullen en ervoor zorgen dat de voltooide zinnen correct zijn en niet langer dan 60 woorden zijn. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar wel een gestructureerd schema voor vraag 10. De onderliggende concepten betreffen het analyseren van teksten, het identificeren van oorzaken en gevolgen, en het samenvatten van informatie uit verschillende bronnen.

### Pagina 4

tekstfragment 1
Het goede voornemen voor het nieuwe jaar: JOMO

(1) Waarschijnlijk lijdt mijn hele generatie en misschien die daarboven
inmiddels ook aan fomo, oftewel de fear of missing out. Maar vanaf nu
wordt het anders. Vanaf nu gaat ons voornemen wel lukken. We gaan
minder rusteloos en bewusteloos over internet struinen, en ook weer eens
gewoon over straat. Volgend jaar wordt namelijk het jaar waarin we,
volgens de mensen die verstand hebben van de toekomst, ‘jomo’
ontdekken: de joy of missing out. Hoe fijn en rustig het eigenlijk is, als je
alles mist. Het genot van net te laat zijn, van er niet bij zijn en het pas
later zien op Facebook. Of helemaal niet, want zo boeiend was het
eigenlijk helemaal niet.
(2) Mijn goede voornemen om minder te facebooken gaat morgen
opnieuw van start. Ook lees ik ’s avonds en ’s nachts geen berichten of
mails meer die binnenkomen (ja, serieus, er komen ’s nachts berichten of
mails binnen). Ik ga op zoek naar die ‘joy’. Als het wat is, zal ik het u laten
weten.

naar: Pauline Bijster
uit: www.hpd.nl, 9 januari 2014

De auteur van tekst 1 legt zichzelf een bepaalde beperking op. De auteur
van tekstfragment 1 doet dat ook. Deze beperkingen lijken bedoeld om de
.}~\
11
nadelige invloeden van fomo te verminderen.
Welke auteur laat al doorschemeren dat die zelf opgelegde beperking
moeilijk te handhaven zal zijn?
Ondersteun je antwoord door een zin te citeren uit tekstfragment 1 of de
laatste alinea van tekst 1 waaruit dit blijkt.

2p 12
Wat is de hoofdgedachte van tekst 1?
A De door smartphones en sociale media toegenomen negatieve
gevolgen van fomo kunnen worden beperkt als mensen leren omgaan
met de enorme hoeveelheid informatie die tegenwoordig op ze afkomt.
B Druk bezig waren mensen altijd al, maar door de opkomst van
smartphones en sociale media lijden vooral jongeren die erbij willen
horen aan fomo.
C Fomo door sociale mediagebruik is een verslaving, maar mensen
kunnen niet zonder sociale netwerken en moeten dus leren met de
diverse digitale prikkels om te gaan.
D Mensen zijn kuddedieren, willen erbij horen, zijn van nature
nieuwsgierig en steken elkaar aan met hun reacties, waardoor ze het
risico lopen op fomo.

HA-1001-a-19-1-o
4/11
lees verder ►►►

### Pagina 5

Tekst 2 Stappen in je woonkamer

1p 13 Alínea 2 bevat een constatering, gevolgd door een uitwerking.
Van welk type uitwerking is sprake in alínea 2?
Er is sprake van een uitwerking op basis van
A een vergelijking.
B kenmerken of eigenschappen.
C oorzaak en gevolg.
D voorbeelden.

In alínea 3 wordt gebruik gemaakt van het argumentatieschema op basis
van autoriteit.
1p 14 Leg uit waar dit uit blijkt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.

"Een sterkere aanwijzing voor de populariteit van thuisblijven is de
weergave van uitgaan in populaire cultuur." (regels 45-47)
Een kritisch lezer kan een van de volgende drogredenen vinden in de
redenering in deze alínea: cirkelredenering, overhaaste generalisatie,
persoonlijke aanval, vals dilemma of vertekenen van een standpunt.
2p 15 Noem de drogreden en leg uit wat er niet zou kloppen in de argumentatie.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.

In tekst 2 wordt gesteld dat uitgaan steeds minder populair en thuisblijven
steeds populairder wordt.
Alínea 5 is te lezen als een alinea die bestaat uit twee toevoegingen bij die
stelling, die genuanceerd en/of weerlegd worden.
4p 16 Vul het onderstaande schema aan.
Noteer de nummers met letters en zet daar je antwoord achter.
Geef geen voorbeelden.

Stelling: Uitgaan wordt steeds minder populair en thuisblijven steeds
populairder.
toevoeging nuancering of weerlegging van de
toevoeging
1a 1b
2a 2b

HA-1001-a-19-1-o 5 / 11 lees verder ►►►


### Pagina 6

Deze examenpagina bevat opgaven die tekstbegrip toetsen. Vraag 17 vraagt om de drie algemene verklaringen voor toenemende populariteit van thuisblijven te noteren, met een lengtebeperking van 50 woorden. Vraag 18, een meerkeuzevraag, vraagt om het woord te identificeren dat de gevoelswaarde van een citaat over risico's van Young het best omschrijft, met opties als 'bezorgdheid' en 'verwondering'. Vraag 19, eveneens meerkeuze, vraagt hoe alinea 9 het best getypeerd kan worden, met antwoordopties gericht op het type inhoud (conclusie, sombere scenario's, etc.). Vraag 20 vraagt naar de onderbouwing van een uitspraak uit alinea 9 met de slotzin van tekst 2. Vraag 21 is een meerkeuzevraag die vraagt welke omschrijving het beste de gedachte van tekst 2 over thuisblijven weergeeft, met opties die verschillende aspecten van deze trend belichten, zoals populariteit, sociale media en sociale acceptatie. Er zijn geen grafieken of tabellen; de focus ligt op tekstuele analyse en interpretatie van de gegeven citaten en alinea's.

### Pagina 7

Dit is een opgavepagina voor een examen, bestaande uit drie teksten met bijbehorende vragen. De vragen vereisen analyse en interpretatie van de inhoud van de teksten. Tekst 1 en 2 gaan over de interactie tussen mensen en sociale media, waarbij gevraagd wordt naar de doelstellingen en de impact van sociale media. Tekst 2 bespreekt specifiek het delen van foto's en vraagt om deskundige verklaringen. Tekst 3 behandelt het herkennen van risico's en analyseert 'spotten' als een vorm van risicovermijding, met de opdracht om voorbeelden te citeren en de resultaten van een onderzoek te vatten. De vragen variëren in puntentoekenning (2p, 4p) en geven instructies over de lengte van het antwoord (aantal zinnen, woordlimiet). Er worden geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen gebruikt; de nadruk ligt puur op tekstuele analyse.

### Pagina 8

Dit is een examenpagina met opgaven die gericht zijn op het analyseren van tekst en argumentatie. Op de pagina staan drie vragen (27, 28, 29, 30). Vraag 27 vraagt om het formuleren van het centrale standpunt van een tekst, met specifieke lengte-eisen voor het antwoord. Vraag 28 betreft het identificeren van het type argumentatie dat in specifieke alinea's wordt gebruikt, met vier meerkeuzeopties. Vraag 29 vraagt om een uitleg, gebaseerd op alinea 7, over waarom opwaartse mobiliteit niet per se gratis is, eveneens met lengtebeperkingen. Vraag 30, tenslotte, is een meerkeuzevraag die vraagt naar de reden waarom zaken volgens tekst 3 bezwaarlijk zijn om te beschouwen, met vier mogelijke antwoorden die verschillende oorzaken of gevolgen van bezwaren aanduiden. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren op deze pagina.

### Pagina 9

Dit is een opgavepagina van een examen. De pagina bevat tekstfragment 2, dat ingaat op een internationaal wetenschappelijk onderzoek naar dementie en de mogelijke oorzaken en preventieve maatregelen. Het fragment beschrijft de bevindingen van een studie in het AMC waarbij ouderen werden gevolgd en onderzocht op factoren zoals bloeddruk, cholesterol, beweging en leefstijl. Het fragment citeert ook de conclusies van de onderzoekers. Na het tekstfragment volgen twee opgaven (31 en 32) die studenten vragen om informatie uit de tekstfragmenten te analyseren, verklaringen te geven en verschillen te benoemen. Visuele elementen zoals grafieken of tabellen zijn niet aanwezig op deze pagina. De opgaven vereisen tekstinterpretatie en het formuleren van beknopte, correcte antwoorden met specifieke woordlimieten. De onderwerpen die aan bod komen zijn dementie, medisch onderzoek, levensstijlfactoren en de interpretatie van wetenschappelijke bevindingen.

### Pagina 10

Dit document is een opgavepagina uit een examen, getiteld 'Tekst 4 Beeltje inkomensverlies?'. De pagina bevat genummerde vragen (33-37) die verwijzen naar een voorafgaande tekst (niet zichtbaar op deze pagina, aangeduid met 'Tekst 3' en 'Tekst 4'). Vraag 33 vraagt om drie zinnen uit een tekst samen te vatten. Vragen 34, 36 en 37 stellen specifieke vragen over de inhoud en argumentatie van de teksten, en vereisen het formuleren van antwoorden in eigen woorden, gebaseerd op specifieke alinea's en met inachtneming van woordlimieten. Vraag 35 vraagt om een standpunt te formuleren dat geïllustreerd wordt door een voorbeeld. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren getoond. De student wordt gevraagd om teksten te analyseren, samen te vatten, te interpreteren en argumenten te formuleren. De context lijkt sociaal-economisch, met termen als 'werkloosheidsuitkering', 'minimumloon', 'kansenarmen', 'opwaartse mobiliteit', 'dementie', en 'ontwikkelingshulp'. De onderliggende concepten omvatten argumentatie, tekstinterpretatie en het formuleren van een eigen mening op basis van gegeven informatie.

### Pagina 11

Dit is een opgavensheet van een examen. Het bevat drie meerkeuzevragen (genummerd 38, 39 en 40) die betrekking hebben op tekstuele interpretatie en logische redenering. Vraag 38 vraagt naar de functie van een zinsdeel in de context van een citaat. Vraag 39 vraagt de student om de functie van een specifieke alinea (alinea 5) te identificeren in relatie tot eerdere alinea's. Vraag 40 vraagt de student om de hoofdgedachte van een specifieke tekst (tekst 4) te bepalen uit een aantal uitspraken. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren aanwezig. De vragen vereisen begrip van taalconstructies, argumentatiestructuren en het identificeren van kernboodschappen in teksten. Er worden geen specifieke wiskundige of wetenschappelijke concepten behandeld, maar eerder concepten gerelateerd aan taal, logica en argumentatie.