# Eindexamen Nederlands HAVO 2015 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/2015/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijdvak 2
dinsdag 16 juni
13.30 - 16.30 uur
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Beantwoord de open vragen in goedlopend Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
HA-1001-a-15-2-o

### Pagina 2

Tekst 1 De terreur van de like-knop

In de alinea’s 1 tot en met 3 van de tekst ‘De terreur van de like-knop’ staat een zin die de belangrijkste conclusie bevat over de betekenis van Henny Huismans Soundmixshow voor het onderwerp van deze tekst. Citeer deze zin.
1p 1

De tekst ‘De terreur van de like-knop’ kan worden onderverdeeld in drie delen die van de volgende kopjes kunnen worden voorzien:
deel 1: Het begin van het like-tijdperk
deel 2: De nadelen van de like-cultuur
deel 3: Schrikbeeld van de like-cultuur?
1p 2 Bij welke alinea begint deel 2?
1p 3 Bij welke alinea begint deel 3?

1p 4 In alinea 5 wordt De Mul geciteerd. Wat voor redenering wordt in die citaten weergegeven op basis van
A controleerbare feiten
B normen en waarden
C onderzoeksbevindingen
D vermoedens

“Het gevaar bestaat’, zegt Van Dijck, ‘dat er in lijstjes die onvermijdelijk worden samengesteld uit zaken die het meest zijn gewaardeerd, alleen dingen staan die “leuk” zijn en die lijstjes trekken nog meer mensen aan. Voor je het weet, wordt het blikveld van mensen beperkt tot “leuke” dingen en is er geen plaats meer voor serieuze en rationele zaken.’” (regels 111-121)
1p 5 Wat voor soort argumentatie wordt in dit fragment gebruikt? argumentatie op basis van
A kenmerk of eigenschap
B oorzaak en gevolg
C overeenkomst en vergelijking
D voorbeelden

HA-1001-a-15-2-o 2 / 10 lees verder

### Pagina 3

Hieronder wordt de redenering van Strauss in alinea 7 over de keerzijde van de *like*-cultuur weergegeven.
3p 6 Geef aan wat de functies zijn van de stappen in de redenering van Strauss.
Kies uit: afweging, argument, gevolg, onderbouwing, oplossing, standpunt, tegenwerping, voorwaarde.
Let op: je hoeft niet alle functies te gebruiken.
Noteer het nummer en de functie. De eerste functie is al gegeven.

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: 'Probleem' en tekstfragmenten]
1 probleem | Hij schreef dat onze eigenwaarde wordt ondermijnd door alle lijstjes en Facebook-statistieken.
2 | Wanneer we op internet iets lezen, kunnen we immers direct zien hoeveel anderen het vóór ons al hebben *geliket*.
3 | "Zo worden we aangemoedigd om niet onze eigen mening te vormen, maar af te gaan op wat andere mensen van iets vinden."
4 | En dat is kwalijk, vindt hij,
5 | want mensen moeten niet afgaan op wat de massa wil.
6 | "Deel datgene wat je verschillend maakt van een ander, niet datgene wat je op een ander doet lijken."

1p 7 In welke van onderstaande alinea's komt de relatie met de titel van de tekst ‘De terreur van de *like*-knop’ het sterkste naar voren?
A alinea 6
B alinea 7
C alinea 8
D alinea 9

3p 8 "De Mul: ‘Het is een misvatting dat de *like*-knop het gevoel in de samenleving weerspiegelt.’” (regels 168-170)
Leg in eigen woorden uit waarom dat volgens De Mul een misvatting is.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.

1p 9 "’Makkelijk engagement’, noemt Van Dijck dit *clicktivism*. ” (regels 200-202)
Wat wordt hier bedoeld met *clicktivism*?
A Het *liken* van berichten om jezelf sociaal voor te doen zonder dat dat moeite kost.
B Het *liken* van berichten van iemand die zonder *likes* onder aan de sociale ladder terechtkomt.
C Het mobiliseren van mensen door zo veel mogelijk *likes*, berichten en volgers te verzamelen.
D Het twijfelen over het wel of niet *liken* van berichten over vervelende gebeurtenissen.

HA-1001-a-15-2-o
3 / 10
lees verder ►►►

### Pagina 4

"Ik vond dat toch leuk, want het zijn allemaal blijken van waardering.” (regels 57-59) De auteur is in alinea 3 en 4 enigszins kritisch over Facebook en de *like-knop*, maar uit een zin als deze blijkt ook een positieve houding ten opzichte van het onderwerp.
1p 10 Citeer uit de alinea’s 11 tot en met 13 een zin waarin de auteur op een vergelijkbare manier positief is over Facebook en de *like-knop*.

Over de overeenkomst tussen *Newspeak* en *liken* op Facebook kan een aantal beweringen gedaan worden.
1p 11 Welke van de onderstaande beweringen over deze overeenkomst doet het meest recht aan de tekst?
A Het doel van *Newspeak* en Facebook is vernauwing van het bewustzijn.
B *Newspeak* en Facebook leiden beide tot minder woordenschat en gemiddeld minder ideeën per gebruiker.
C Voor *Newspeak* en Facebook geldt dat er uiteindelijk sprake zal zijn van een streng taalregime.
D Zowel *Newspeak* als Facebook geeft de werkelijkheid te eendimensionaal weer.

1p 12 In alinea 12 wordt geschetst wat de gevolgen van de nieuwe taal *Newspeak* zouden zijn. Welke van de onderstaande wetenschappers waarschuwt of waarschuwen voor soortgelijke kwalijke gevolgen van de *like-cultuur*?
A Carolin Gerlitz en Anne Helmond
B Jos de Mul
C José van Dijck
D Neil Strauss

2p 13 "Zó heet zal de soep vast niet worden gegeten” (regels 243-245). Een kritische lezer zou deze uitspraak na het lezen van de tekst ‘De terreur van de *like-knop*’ verrassend kunnen noemen. Leg uit waarom deze uitspraak verrassend is. Gebruik voor je antwoord niet meer dan 15 woorden.
HA-1001-a-15-2-o 4 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 5

Dit is een opgavepagina, genummerd 5/10, met als titel 'tekstfragment 1'. Het bevat een tekstfragment over de 'like-knop' en de psychologie achter het online geven van goedkeuring. De tekst bespreekt waarom mensen dit doen, citeert experts zoals Albert Benschop en Erik Huizer, en vergelijkt het met de overdracht van betrouwbare informatie via vrienden. Er wordt ingegaan op het verschil tussen positieve en negatieve reacties en het concept van 'vertrouwen' in online omgevingen. De tekst eindigt met een citaat over misbruik en wederkerigheid. Verder bevat de pagina twee opdrachten: 14 en 15, die de student vragen om een weerlegging te geven en de mening over de 'like-knop' te analyseren. Visuele elementen zijn beperkt tot het typografisch onderscheiden van de titel en de citaten. Wiskundige of wetenschappelijke concepten zijn niet direct aanwezig, maar het fragment raakt aan psychologische en sociologische principes van online gedrag.

### Pagina 6

1p 16 Welke van onderstaande beweringen geeft de hoofdgedachte van de tekst 'De terreur van de like-knop' het beste weer?
We moeten
A ervoor uitkijken dat door het populistische gebruik van de like-knop straks alles en iedereen op elkaar lijkt.
B goed in de gaten houden hoe ons gedrag kan worden gemanipuleerd met behulp van de like-knop, want die manipulatie kan ons schade opleveren.
C oppassen voor bedrijven die door middel van de like-knop zullen bepalen hoe wij alles om ons heen benoemen.
D voorzichtig zijn met het indelen van de wereld in leuk en niet leuk met behulp van de like-knop, want die indeling mist de benodigde nuancering.

Tekst 2 Burn-out

3p 17 In alinea 2 wordt een verandering bij een bepaalde groep beschreven. Formuleer in eigen woorden om welke verandering het gaat. Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
3p 18 "Cynisch, oververmoeid, teleurgesteld: steeds meer jongeren (nou ja, mensen tot 35 jaar) krijgen te maken met een burn-out" (regels 1-4) Beschrijf de oorzaak die in de alinea's 3 en 4 hiervoor wordt gegeven. Gebruik voor je antwoord niet meer dan 15 woorden.

4p 19 In alinea 6 wordt over Sherry Turkle gezegd dat ze ergens van is "teruggekomen". (regels 85-86) Vat in maximaal 40 woorden samen waarvan Turkile is teruggekomen en waar dat door gekomen is. Bij overschrijding van het maximum aantal woorden vindt puntenaftrek plaats.

1p 20 In alinea 7 wordt geschetst wat Andrew Keen van sociale media vindt. Welke van de onderstaande beweringen geeft hiervan de beste samenvatting?
Sociale media zijn
A asociaal, maar ze zorgen ook voor een netwerk.
B bedreigend, maar ze zijn moeilijk te vermijden.
C onmisbaar, want ze horen bij de reputatie-economie.
D transparant, want ze zorgen ervoor dat je overal te volgen bent.

HA-1001-a-15-2-o
Beschikbaar gesteld door Stichting Studbegeleiding Leiden (SSL).
lees verder ►►►

### Pagina 7

1p 21 Hoe kan de tekst 'Burn-out' het best getypeerd worden?
Die kan het best getypeerd worden als een
A beschouwende tekst waarin de meningen van onderzoekers tegenover elkaar worden geplaatst.
B beschouwende tekst waarin een verklaring wordt gegeven voor burnout bij jongeren.
C betogende tekst met de oproep om te minderen met het gebruik van de sociale media.
D betogende tekst met een standpunt over de negatieve kanten van sociale media.

Tekst 3 Nederland, talenland?

1p 22 Met welk begrip kan de functie van alinea 1 ten opzichte van het vervolg van de tekst het beste benoemd worden?
A constatering
B definitie
C doelstelling
D samenvatting

3p 23 "Die eenzijdige nadruk op het Engels is een vergissing." (regels 62-63) Vat de argumentatie samen waarmee dit standpunt in alinea 4 wordt onderbouwd. De eerste zin is hieronder al gegeven: Engels is weliswaar de belangrijkste wereldtaal ...
Gebruik voor je aanvulling niet meer dan 40 woorden.
Bij overschrijding van het maximum aantal woorden vindt puntenaftrek plaats.

4p 24 "Een vicieuze cirkel." (regels 60-61)
Leg uit wat in de tekst bedoeld wordt met die vicieuze cirkel.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.

1p 25 Waarom wordt in alinea 4 de Duits-Franse legereenheid besproken?
Die wordt besproken
A als bewijs van een gelegenheid waarin enkele talen naast elkaar gebruikt worden.
B als voorbeeld van een ander taalbewustzijn dan in Nederland het geval is.
C ter illustratie van een situatie met zowel passieve als actieve omgang met taal.
D ter verduidelijking van de wijze waarop er goodwill gekweekt kan worden via taal.

HA-1001-a-15-2-o 7 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

5p 26 Vat alinea 5 in eigen woorden samen in maximaal 70 woorden. Formuleer daartoe de volgens de tekst gewenste situatie en de manieren om die situatie te bereiken. Bij overschrijding van het maximum aantal woorden vindt puntenaftrek plaats.

"Meer talen zorgen voor meer empathie, meer bewegingsruimte en meer welvaart." (regels 152-154)
1p 27 Citeer de zin uit alinea 5 waarin die empathie ook al ter sprake komt.

1p 28 Wat voor soort tekst is ‘Nederland, talenland?’?
Het is een
A beschouwing, omdat er veel informatie gegeven wordt over het onderwijs in vreemde talen.
B beschouwing, omdat het onderwijs in vreemde talen vanuit meerdere kanten belicht wordt.
C betoog, omdat gesteld wordt dat het onderwijs in vreemde talen gestimuleerd moet worden.
D betoog, omdat het standpunt verdedigd wordt dat we te veel Engels spreken ten koste van andere vreemde talen.

1p 29 Welke van onderstaande uitspraken geeft de hoofdgedachte van de tekst ‘Nederland, talenland?’ het best weer?
A Het onderwijs in vreemde talen moet gestimuleerd worden omdat talenkennis voordelen biedt voor onze handelsrelaties met het buitenland.
B Het onderwijs in vreemde talen moet meer open staan voor de talen uit de ons omringende landen om zo een beter onderling begrip te creëren.
C Meertaligheid geeft Europa haar rijkdom, want het zorgt voor empathie, bewegingsruimte en welvaart.
D Meertaligheid past in de Nederlandse traditie en moet daarom weer gestimuleerd worden.

HA-1001-a-15-2-o 8 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 9

Tekst 4 Sleutelen aan voedsel
4p 30 Lees alinea 1 en vul onderstaand argumentatieschema aan:
[FIGUUR: Argumentatieschema met daarin: standpunt: GENTECHLANDBOUW IS SLECHT bovenaan, met pijlen naar beneden naar 'argument 1:' en 'argument 2:'. Van 'argument 1:' een pijl naar beneden naar 'subargument 1a:', en van 'argument 2:' een pijl naar beneden naar 'subargument 2a:']
2p 31 Leg uit waarom de Europese angst voor 'geklooi met voedsel' een
probleem is voor Afrikaanse boeren die aan gentech doen.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 15 woorden.
1p 32 Met welk functiewoord kan alinea 5 ten opzichte van de voorgaande tekst
het best getypeerd worden?
A oplossing
B probleemstelling
C tegenstelling
D verklaring
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
HA-1001-a-15-2-o 9 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 10

tekstfragment 2

In het artikel ‘Allemaal eng’ van Hidde Boersma (Vonk, 27 september) wordt nogal heftig gereageerd tegen groepen en personen die tegen gentech zouden zijn. [...] Ook wordt gezegd dat gentechvoedsel leidt tot minder gifgebruik. Het tegendeel is waar. Verder leidt gentech ertoe dat we als telers/boeren nog afhankelijker worden van multinationals met alle gevolgen van dien. Duur patent op zaaizaad, afhankelijk van het chemisch infuus van diezelfde multinational, monoculturen, een totaal vergiftigde aarde waarvan de grond zo dood is als een pier. Totale uitroeiing van de biodiversiteit en flora en fauna, terwijl dit de basis van ons bestaan is. Ook voor de boeren is dit een ramp.

fragment uit ingezonden brief
naar: Jan Overesch, de Volkskrant, 30 september 2014

Over de gevolgen van gentech wordt in tekstfragment 2 een mening gegeven die deels overeenkomt en deels verschilt met die in de tekst ‘Sleutelen aan voedsel’.
33 Welke overeenkomst in de meningen over het gevolg van gentech is er?
34 Welke twee verschillen in de meningen over het gevolg van gentech zijn er?

35 Welke van onderstaande omschrijvingen geeft het doel van de tekst ‘Sleutelen aan voedsel’ het best weer?
De tekst is vooral
A activerend, want er wordt geadviseerd om de toegevoegde waarde van gentechnologie nader te onderzoeken.
B beschouwend, want er wordt een antwoord gezocht op de vraag wat de positieve kanten van gentechnologie zijn.
C betogend, want er wordt beargumenteerd dat het tijd is om de pluspunten van gentechnologie te zien.
D uiteenzettend, want er wordt aandacht besteed aan zowel de voor- als nadelen van gentechnologie.

1p 36 Welke impliciete vraag beantwoordt de schrijver in de tekst ‘Sleutelen aan voedsel’?
Beperk je antwoord tot één zin.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

HA-1001-a-15-2-o 10 / 10 einde