# Eindexamen Nederlands HAVO 2009 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/2009/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2009
tijdvak 2
dinsdag 23 juni
13.30 - 16.30 uur
tevens oud programma
Nederlands
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 23 vragen en een samenvattingsopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, dan wordt
alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

947-1001-a-HA-2-o

### Pagina 2

Tekst 1 Bemoieiziek

1p 1 De eerste alinea van een tekst kan verschillende bedoelingen hebben.
Wat is in deze tekst het meest van toepassing?
De eerste alinea geeft vooral
A een historisch overzicht van het tekstonderwerp.
B een indruk van het onderwerp van de tekst.
C een samenvatting vooraf van de rest van de tekst.
D een toekomstverwachting met betrekking tot het tekstonderwerp.

1p 2 Welk verband is er tussen alinea 2 en 3?
Het alineaverband is
A opsommend.
B tegenstellend.
C uitwerkend.
D verklarend.

2p 3 Leg met eigen woorden uit wanneer preventieve maatregelen van de overheid
verstandig zijn.
Maak voor je antwoord gebruik van gegevens uit de alinea's 1 en 2.
Geef geen voorbeelden.

2p 4 Leg met eigen woorden uit wanneer preventieve maatregelen van de overheid
onverstandig zijn.
Maak voor je antwoord gebruik van gegevens uit de alinea's 4 en 5.
Geef geen voorbeelden.

1p 5 Welke van onderstaande reeksen geeft de opbouw van de redenering uit
alinea 7 het beste weer?
A stelling - argument - voorbeeld - tegenwerping
B stelling - voorbeeld - beoordeling - argument
C tegenstelling - stelling - argument - uitwerking
D tegenstelling - voorbeeld - stelling - toelichting

1p 6 De auteur bekritiseert de wijze waarop onder meer de overheid omgaat met het
statistische begrip 'correlatie'.
Citeer uit het tekstgedeelte van de alinea's 7 en 8 de zin waarin die kritiek het
duidelijkst naar voren komt.

947-1001-a-HA-2-o 2 lees verder ►►►

### Pagina 3

1p 7 "Neem de beroemdste correlatie uit de medische geschiedenis, waarmee de epidemiologie school heeft gemaakt: de relatie tussen roken en longkanker." (regels 118-121)
Wat moet het voorbeeld van de correlatie tussen roken en longkanker aantonen, gelet op de gedachtegang in alinea 8?
A Correlaties worden veelal verward met verbanden van oorzaak en gevolg.
B De correlatie tussen roken en longkanker is de meest indrukwekkende vondst van de epidemiologie.
C De kans op longkanker, veroorzaakt door roken, is verwaarloosbaar klein.
D Zelfs de meest 'harde' correlatie roept een vertekend beeld van de werkelijkheid op.

1p 8 Waarmee hebben de vele gezondheidsadviezen en leefregels die de overheid zwangere vrouwen meegeeft, gelet op de alinea's 10 tot en met 13, vooral te maken?
A met betweterigheid
B met extreme bemoeizucht
C met gevoelens van angst
D met wetenschappelijke opvattingen

1p 9 Welke van de onderstaande uitspraken zijn in overeenstemming met de tekst 'Bemoeiziek'?
1 Statistische correlaties bestaan vooral uit 'zachte' verbanden.
2 Statistische correlaties zijn vaak onbetrouwbaar.
3 De uitkomst van correlatieonderzoek dient veelal als blad vulling in de dagbladen.
4 De uitkomst van correlatieonderzoek is voor verandering vatbaar.
A 1 en 2
B 1 en 4
C 1, 2 en 3
D 1, 3 en 4

In alinea 11 wordt gesteld dat roken of af en toe een glaasje drinken tijdens de zwangerschap het ongeboren kind geen kwaad doet. Het argument is dat de kans dat door dergelijk gedrag afwijkingen bij de foetus zullen optreden, verwaarloosbaar klein is.
3p 10 Is dit voor elke zwangere vrouw een aanvaardbaar argument? Licht je antwoord toe in maximaal 25 woorden.

"Dit betekent niet dat een zwangere vrouw zich maar te buiten moet gaan aan
alles wat ongezond is voor de mens omdat het voor de foetus toch niets
uitmaakt." (regels 196-200)
1p 11 Hoe past deze uitspraak in de tot dan toe gevolgde redenering?
De uitspraak
A geeft een ontkenning.
B geeft een voorbehoud.
C stelt een voorwaarde.
D trekt een conclusie.

947-1001-a-HA-2-o
3
lees verder ‣‣‣

### Pagina 4

1p 12 Waarom heeft de overheid blijkens alinea 14 tot en met 16 tot nu toe geen
preventieprogramma's ontwikkeld die alleen gericht zijn op de sociaal lagere
klasse?
Dat heeft ze niet gedaan, omdat ze
A daarmee de sociaal lagere klasse te veel zou betuttelen.
B ongezond gedrag in midden- en hogere klasse eerst wil aanpakken.
C onvoldoende weet over gezondheidsproblemen onder kansarmen.
D sociale klasse als 'risico-indicator' een te simpel idee vindt.

"Dus besluit de overheid altijd maar weer om de zaak massaal en zonder
aanzien des persoons aan te pakken." (regels 241-243)
Hierna worden voorbeelden opgesomd die deze uitspraak moeten
verduidelijken. (regels 246-255)
1p 13 Welke functie heeft de herhaling van het woord "alle" in dat tekstgedeelte?
De herhaling van "alle" benadrukt
A de hoge kwaliteit van de preventieve overheidsmaatregelen.
B de ongekwantificeerdheid van de overheid in haar preventief beleid.
C de voortvarendheid van de overheid in de uitvoering van haar beleid.
D het wantrouwen van de overheid jegens haar burgers.

De tekst 'Bemoeiziek' kan worden onderverdeeld in vijf delen, die kunnen
worden voorzien van de volgende kopjes:
1 Ongefundeeerd preventiebeleid
2 Wetenschap van de onverwachte verbanden
3 Gezond zwanger?
4 Preventie op de juiste plaats
5 Een efficiënter preventiebeleid
1p 14 Met welke alinea begint deel 2?
1p 15 Met welke alinea begint deel 3?
1p 16 Met welke alinea begint deel 4?
1p 17 Welke van de onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte van de
hele tekst weer?
A De overheid komt vooral in de zorg rondom zwangerschap en geboorte met
erg veel maatregelen om te voorkomen dat een ongezonde leefstijl van
vrouwen leidt tot risico's voor het (ongeboren) kind.
B De overheid neemt uiteenlopende inzichten uit de medische wereld over en
komt vervolgens met preventieve maatregelen voor de hele samenleving,
terwijl er over veel te verwachten gezondheidsmisstanden nog geen harde
kennis is.
C Doordat de overheid op grote schaal maatregelen neemt om eventueel te
verwachten onheil of mogelijke ziekten te voorkomen, zijn er onvoldoende
mensen en geld beschikbaar om misstanden aan te pakken.
D Statistisch onderzoek levert verbanden op tussen verschijnselen van ziekte
en gezondheid, wat niet alleen in de medische wereld, maar ook bij de
overheid en de gewone burgers leidt tot twijfelachtige voorzorgs-
maatregelen.

947-1001-a-HA-2-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 18 Welke van onderstaande beweringen typeert het schrijfdoel van de tekst 'Bemoeiziek' het beste?
De tekst is vooral
A activerend want de overheid wordt aangespoord meer te doen voor de
sociaal lagere klasse.
B beschouwend want er worden verschillende meningen over het
preventiebeleid van de overheid naast elkaar gezet.
C betogend want er wordt een standpunt inzake het preventiebeleid van de
overheid beargumenteerd.
D uiteenzettend want er wordt beschreven op welke kennis de overheid haar
preventiebeleid baseert.

1p 19 "Er is eenvoudig geen goede manier om de invloed van al die 'risico's'
wetenschappelijk vast te stellen." (regels 189-192)
In welk opzicht is het argument waarmee deze stelling onderbouwd wordt
onaanvaardbaar?
De argumentatie
A berust op een onjuiste oorzaak-gevolgrelatie.
B berust op een verkeerde vergelijking.
C bestaat uit onjuiste feiten.
D mist afdoende bewijsvoering.

Op basis van de alinea's 14 tot en met 17 zou je kritiek kunnen formuleren op
het huidige preventiebeleid van de overheid.
3p 20 Formuleer de twee belangrijkste punten van kritiek.
Geef geen voorbeelden. Gebruik maximaal 25 woorden.

1p 21 Uit de tekst spreekt weinig waardering voor het preventiebeleid van de overheid.
In welke van de onderstaande vier citaten komt dat gebrek aan waardering ook
in het taalgebruik tot uitdrukking?
1 "Preventieve maatregelen op het gebied van de volksgezondheid bijvoorbeeld, zijn gebaseerd op wetenschappelijke inzichten. De medische wetenschap ontdekt een middel tegen een ziekte, de overheid neemt het inzicht
over en verplicht de bevolking om zich te laten inenten." (regels 24-31)
2 "Dit is nu precies het mistige, moerasachtige terrein van de zwakke statistische
verbanden, waarop de overheid tegenwoordig steeds vaker haar
preventiebeleid baseert." (regels 40-44)
3 "Verder vindt er op grote schaal kindermishandeling plaats; zo'n 50.000
kinderen hebben daarmee te maken. Op deze en andere misstanden wil de
overheid greep krijgen." (regels 55-59)
4 "Dus besluit de overheid altijd maar weer om de zaak massaal en zonder
aanzien des persoons aan te pakken. Ze pakt niet de risicogroepen aan,
maar de hele maatschappij krijgt de gezondheidspropaganda voor de
kiezen." (regels 241-246)
A in 1 en 2
B in 1 en 4
C in 1, 3 en 4
D in 2 en 3
E in 2 en 4
F in 2, 3 en 4

947-1001-a-HA-2-o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Dit is een examenpagina van het type 'opgave', met 'fragment 1' als titel. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen. Het tekstfragment behandelt wiskundige en wetenschappelijke concepten met betrekking tot preventie en gezondheidskosten. Het centrale thema is de effectiviteit en de kosten van preventiebeleid, met een kritische blik op de aanname dat preventie altijd kosten bespaart. Het fragment bespreekt het dubbele prijseffect van preventie: investering nu voor latere besparing, en de vraag of deze besparing opweegt tegen de initiële kosten. De student wordt gevraagd om een mogelijke kanttekening te formuleren bij een argument tegen preventiebeleid, gebaseerd op de verstrekte tekst en een ander, niet-vermeld, citaat. De opdracht vereist het formuleren van een mening binnen een strikte woordlimiet van 25 woorden.

### Pagina 7

Dit is een examenpagina met twee opgaven. Opgave 23, die 2 punten waard is, vraagt om een formulering van kritiek op basis van alinea's 15 en 16 uit fragment 2, die gaat over het preventiebeleid van de overheid inzake overgewicht. De kritiek mag maximaal 25 woorden bevatten en moet betrekking hebben op de doelstellingen genoemd in de kabinetsnota. Fragment 2 zelf bevat informatie over het overheidsbeleid rondom overgewicht, met specifieke percentages van volwassenen en jeugdigen met overgewicht en de periode waarover dit beleid gaat. Opgave 24, die 17 punten waard is, betreft het maken van een samenvatting van maximaal 180 woorden van een tekst getiteld 'De markt van het grote vergeten'. De samenvatting moet duidelijk maken welke misvatting over geheugentraining wordt besproken, op welke aannames de succesvolle geheugentraining gebaseerd is, waarom technieken ten behoeve van een beter geheugen in de praktijk niet werken, welk positief gevolg geheugentechnieken nog wel kunnen hebben, en van welke ontwikkeling in de benadering van vergeetachtigheid sprake is, met twee gevolgen hiervan. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig.