# Eindexamen Nederlands HAVO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/2009/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2009
tijd vak 1
maandag 18 mei
13.30 - 16.30 uur
Nederlands
tevens oud programma
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 21 vragen en een samenvattingsopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, dan wordt
alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
923-1001-a-HA-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Een nieuw gelijkheidsideaal
In de tekst ‘Een nieuw gelijkheidsideaal’ zijn de volgende tekstdelen te
onderscheiden:
Deel 1: Gelijkheidsdenken ter discussie.
Deel 2: Veranderingen in gelijkheidsdenken.
Deel 3: Bezwaren tegen veranderingen in gelijkheidsdenken.
Deel 4: Aanpassingen op het nieuwe gelijkheidsdenken.
Deel 5: Afronding.
1p 1 Met welke alinea begint deel 2?
1p 2 Met welke alinea begint deel 3?
1p 3 Met welke alinea begint deel 4?
1p 4 Wat is de functie van de eerste alinea gelet op het vervolg van de tekst?
A anekdote
B constatering
C probleemstelling
D voorbeeld
2p 5 “De omslag in het denken heeft zich al op vele terreinen voorgedaan.” (regels
47-48)
Welke vier terreinen worden in de tekst genoemd?
1p 6 “Bij deze nieuwe politieke consensus is wel een aantal kritische kanttekeningen
te plaatsen.” (regels 128-130)
Welke kritische opmerking staat er in alinea 10?
1p 7 Citeer de zin waarin een kritische opmerking staat uit alinea 11.
1p 8 Citeer de zin waarin een kritische opmerking staat uit alinea 12.
Geef bij deze vragen geen voorbeelden.
“Wie ongezond leef - rookt, drinkt, vet eet - hoort meer zorg te betalen of
dient zelfs van bepaalde medische behandelingen te worden uitgesloten.”
(regels 71-75)
3p 9 Leg uit dat deze opvatting over de zorgverzekering aansluit bij de “nieuwe
consensus” (regel 118). Maak voor je antwoord gebruik van de alinea’s 3 en 8.
Gebruik maximaal 35 woorden.
In het tekstgedeelte van de alinea’s 4 tot en met 8 hebben alinea 4 t/m 7 en
alinea 8 een eigen functie. Benoem die functies door een van de volgende
functiewoorden te kiezen: aanbeveling, aanleiding, argumenten, constatering,
gevolgen, ontkenning, oorzaken, stelling, tegenstelling, voorbeelden,
voorwaarde.
1p 10 Wat is de functie van alinea 4 t/m 7? Kies voor je antwoord een van
bovenstaande begrippen.
1p 11 Wat is de functie van alinea 8? Kies voor je antwoord een van bovenstaande
begrippen.
923-1001-a-HA-1-o 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

1p 12 "De balans in het toekennen van de eigen, individuele verantwoordelijkheid en
die van de overheid dreigt nu naar het andere uiterste door te slaan." (regels
149-153)
Met welk type argument wordt deze uitspraak in het tekstgedeelte van de
alinea's 10 tot en met 12 onderbouwd?
Deze uitspraak wordt onderbouwd door argumenten op basis van
A feiten.
B gevolgen.
C gezag.
D voorbeelden.

In alinea 14 wordt gezegd dat verschillen acceptabel zijn als ze maar ontstaan
tegen een achtergrond van gelijke mogelijkheden.
3p 13 Welke vier maatregelen worden in het vervolg van de tekst voorgesteld om deze
gelijke mogelijkheden te garanderen? Nummer je antwoorden.

"En we doen er goed aan het vmbo-diploma te herwaarderen." (regels 265-266)
1p 14 Citeer uit het vervolg van de tekst een zin die deze aanbeveling het duidelijkst
ondersteunt.

"Een dergelijk rechtvaardig en op moderne omstandigheden toegesneden
gelijkheidsstreven zou centraal moeten staan in het regeerakkoord van het
volgende kabinet." (regels 288-293)
1p 15 Waarom wordt het nieuwe gelijkheidsstreven als 'rechtvaardig' beschouwd?
Het nieuwe gelijkheidsstreven wordt als rechtvaardig beschouwd, omdat volgens
dit ideaal de overheid
A de inkomensverschillen in Nederland niet te groot laat worden.
B gelijke formele kansen creëert voor iedereen.
C steun blijft bieden aan risicogroepen in de maatschappij.
D zorgt voor een minimum niveau in allerlei basisvoorzieningen.

1p 16 Wat is de kern van de kritiek op de aanhangers van de "nieuwe politieke
consensus" (regels 128-129)?
De kern van de kritiek op de aanhangers van de "nieuwe politieke consensus" is
A dat de aanhangers denken dat verschillen tussen burgers ook de minder
financieel draagkrachtigen ten goede komen.
B dat de aanhangers het idee versterken dat Nederland alleen dankzij zijn
'toptalenten' vooruit kan komen.
C dat de aanhangers nalaten ervoor te zorgen dat iedereen echt beschikt over
gelijke mogelijkheden om in de maatschappij vooruit te komen.
D dat de aanhangers ongelijkheid tussen burgers welbewust willen versterken
door iedereen terug te werpen op hun individuele keuzes en capaciteiten.

923-1001-a-HA-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

1p 17 Welke van onderstaande beweringen geeft de hoofdgedachte van de tekst het beste weer?
A Het gelijkheidsdenken is toe aan een verandering, omdat de oude politieke consensus te veel de nadruk heeft gelegd op gelijke formele kansen in plaats van gelijke materiële kansen.
B Het huidige gelijkheidsstreven moet volgens de nieuwe politieke consensus over het gelijkheidsdenken plaatsmaken voor een grotere nadruk op de inzet van de eigen keuzen, talenten en verantwoordelijkheid.
C Het is tijd voor een nieuw gelijkheidsideaal, waarbij de overheid in tegenstelling tot het verleden meer verantwoordelijkheid neemt voor het bieden van gelijke materiële kansen voor iedereen.
D leders kansen op welvaart zouden volgens een nieuw gelijkheidsideaal moeten berusten op een combinatie van reële maatschappelijke ontplooiingskansen en het nemen van eigen verantwoordelijkheid.

1p 18 Hoe kan het schrijfdoel van de tekst 'Een nieuw gelijkheidsideaal' het beste worden getypeerd?
De tekst is vooral
A activerend, want er wordt een oproep gedaan aan politici om de positie van de maatschappelijk bevoorrechten grondig aan te pakken.
B beschouwend, want er wordt geprobeerd de vraag te beantwoorden hoe een nieuw gelijkheidsideaal gerealiseerd kan worden.
C betogend, want er wordt beargumenteerd dat het belangrijk is te streven naar gelijke ontplooiingsmogelijkheden voor iedereen.
D uiteenzettend, want er wordt uitgelegd welke veranderingen op het gebied van gelijkheidsdenken hebben plaatsgevonden.

tekstfragment
Werk gaat voor uitkering
Eigen verantwoordelijkheid staat centraal. Geen rechten zonder plichten. De algemeen geldende verplichting tot re-integratie, waarvan alleen in individuele gevallen kan worden afgeweken, spreekt ons zeer aan. De mens staat centraal, niet de regels. Wat kan deze persoon, zonder afhankelijk te zijn van het sociale vangnet? Het feit dat de hoogte van de uitkering wordt gekoppeld aan het betoonde verantwoordelijkheidsbesef spreekt ons ook aan. Werk gaat voor uitkering. Wij onderschrijven deze uitgangspunten. Het is niet sociaal wanneer mensen worden doodgeknuffeld in een uitkering. Opgesloten zijn in een uitkering kan leiden tot sociale uitsluiting. Wat sociaal lijkt, kan asociaal uitpakken.
(bron: site VVD, februari 2007)

923-1001-a-HA-1-o 4 lees verder ► ► ►


### Pagina 5

19p 19 Zowel in de tekst ‘Een nieuw gelijkheidsideaal’ als in het tekstfragment wordt
gesproken over de eigen verantwoordelijkheid van de burger.
Waarin verschilt de visie op de eigen verantwoordelijkheid in de tekst van die in
het tekstfragment?
A In de tekst wordt de eigen verantwoordelijkheid hoofdzakelijk in verband
gebracht met individuele keuze­vrijheid; in het tekstfragment is dat niet zo.
B In de tekst wordt de eigen verantwoordelijkheid niet gekoppeld aan het
inkomen dat men heeft; in het tekstfragment is dat wel zo.
C In de tekst wordt ook de verantwoordelijkheid van de overheid belangrijk
gevonden; in het tekstfragment is dat niet zo.
D In de tekst wordt verantwoordelijkheid niet in verband gebracht met sociale
verschillen; in het tekstfragment is dat wel zo.
3p 20 In de tekst ‘Een nieuw gelijkheidsideaal’ staat in de regels 251-253:
“In een fatsoenlijke samenleving zijn dergelijke verschillen een bron van zorg.”
Leg uit dat deze visie niet volledig gedeeld wordt in het tekstfragment ‘Werk gaat
voor uitkering’.
Gebruik maximaal 25 woorden.
Uit het taal­gebruik van het tekst­fragment spreekt een afwijzende en zelfs
neerbuigende houding tegenover mensen die gebruik (willen of moeten) maken
van een sociale uitkering. Hier volgen vier citaten:
1 Eigen verantwoordelijkheid staat centraal.
2 De algemeen geldende ver­plichting tot re-integratie, waarvan alleen in
individuele gevallen mag worden afgeweken, spreekt ons zeer aan.
3 Het is niet sociaal wanneer mensen worden doodgeknuffeld in een uitkering.
4 Opgesloten zijn in een uitkering kan leiden tot sociale uitsluiting.
1p 21 In welk(e) van de gegeven citaten komt die houding in het taal­gebruik tot
uitdrukking?
A alleen in 1
B in 1 en 2
C in 2 en 3
D in 2 en 4
E in 3 en 4
F in 1, 2, 3 en 4
923-1001-a-HA-1-o
5
lees verder ►►►

### Pagina 6

Tekst 2 Maak de burger niet rijker, maar gelukkiger!

19p 22 Maak van de tekst ‘Maak de burger niet rijker, maar gelukkiger!’ een
goede lopende samenvatting in correct Nederlands van maximaal 220 woorden.
Zorg ervoor dat deze samenvatting begrijpelijk is voor iemand die de
oorspronkelijke tekst niet kent.
Uit je samenvatting moet duidelijk worden:
- welke verwachting Nederlanders bij hun geluksbeleving koesteren ten
aanzien van de overheid;
- welke rol de Nederlandse politici en overheid zich toe-eigenen bij de
geluksbeleving van Nederlanders;
- welke foutieve aanname zich daarbij voordoet;
- welke beperkingen in de geluksbeleving de tekst geeft;
- welke oorzaken een rol spelen bij de relatief minder stijgende
geluksbeleving;
- welke maatregelen de overheid kan treffen om de geluksbeleving te
stimuleren.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
923-1001-a-HA-1-o* 6 einde ■