# Eindexamen Nederlands HAVO 1999 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/1999/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO en VHBO
Nederlands tekstverklaring
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Vooropleiding
Hoger
Beroeps
Onderwijs
Vragenboekje
19 99
HAVO Tijdvak 2
VHBO Tijdvak 3
Dinsdag 22 juni
13.30-16.00 uur
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
900012 1A
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 De meeste moeders staan niet tegen hun zin op het schoolplein

4p 1 Zeg met eigen woorden op welke vraag deze tekst een antwoord vormt.
Gebruik maximaal 30 woorden.

De tekst kan in de volgende delen verdeeld worden:
deel 1: alinea 1 tot en met 2;
deel 2: alinea 3 tot en met 10;
deel 3: alinea 11.
Elk van deze tekstdelen heeft een eigen functie. Benoem die functie door elk
tekstdeel één van de volgende functiewoorden te kiezen: argument, constatering, definitie,
gevolg, oplossing, samenvatting, tegenwerping, vergelijking, verklaring.
3p 2 Wat is de functie van deel 1, alinea 1 tot en met 2?
3p 3 Wat is de functie van deel 2, alinea 3 tot en met 10?
3p 4 Wat is de functie van deel 3, alinea 11?

Meer professionele kinderopvang zou de deelname van vrouwen op de arbeidsmarkt
kunnen vergroten (zie regels 7–8).
3p 5 Welke drie uiteenlopende redenen maken een grotere inzet van vrouwen op de
arbeidsmarkt wenselijk? Maak bij je antwoord gebruik van gegevens uit alinea 2.
Voorzie elke reden van een nummer.

„Crèches zijn ... kinderen spelen?” (regels 44–46)
Met deze zin stelt de auteur zich kritisch op.
3p 6 Geef de kritiek van de auteur in deze passage weer door de volgende redenering af te
maken:
Als crèches goed zijn voor de ontwikkeling van de sociale vaardigheden, dan ....
Gebruik maximaal 20 woorden

In de zin „De nabijheid ... kunnen houden.” (regels 57–58) lijken de begrippen controle
en los kunnen laten tegengesteld te begrippen.
2p 7 Maak duidelijk waarom, gelet op alinea 7, beide begrippen toch goed kunnen samengaan.
Gebruik maximaal 30 woorden.

„De belangentegenstelling wordt opgeheven en de twee wensen fuseren.” (regels 73–74)
Maak duidelijk wat de wens van het kind volgens Ritsema concreet inhoudt.
Gebruik maximaal 15 woorden.
3p 8
Maak duidelijk welk belang van de moeder volgens Ritsema ondergeschikt wordt gemaakt
aan de wens van het kind.
Gebruik maximaal 15 woorden.
3p 9

fragment
1 Maar de laatste tijd komt het oude spookbeeld me weer plagen. Het fluistert me toe: kijk
2 wat er gebeurt met al je intelligente, zelfstandige, ondernemende vriendinnen! Zodra ze
3 kiezen voor kinderen, gaan ze zich aanpassen en wel totaal. Manlief gaat fulltime werken,
4 vriendin staat praktisch overal alleen voor en blijft met bewonderenswaardige energie
5 zorgen voor alles: huishouden, kinderen, de relatie, de oppas, de sociale contacten. Soms
6 schiet er voor haar nog een klein baantje over, maar dat is dan háár verantwoordelijkheid
7 en bovendien gaat al het 'loon' op aan de oppas of de reiskosten. En dan ben ik in
8 de krant dat uit de 'algemeen-welbevinden-index' van het CBS blijkt dat vrouwen met
9 baan en partner, maar zonder kinderen, het gelukkigst zijn. De geluksbeleving van deze
10 vrouwen daalt als er nakomelingen zijn.
11 Waarom kiest dan toch bijna elke vriendin in mijn leven voor kinderen? Na zoveel jaren
12 emancipatie en feminisme? Waarom zijn er zo weinig mannen die volledig
13 medeverantwoordelijk willen zijn en parttime gaan werken zodra er kinderen komen?
uit: Opzij. Mieke

### Pagina 3

3p 10 Citeer uit het fragment de zin die duidelijk maakt hoe het opheffen van de
belangentegenstelling (zie regel 73-74 van tekst 1) door de moeder verloopt.
3p 11 Citeer uit het fragment de zin die het meest aanleiding geeft te denken dat het fuseren van
moeder- en kinderwens (zie regel 74 van tekst 1) niet voor allebei de betrokkenen
voordelig is.
„Nederlandse moeders hebben het niet zo op instituties. Soms terecht, soms ook ten
onrechte.” (regels 77–78)
3p 12 Zeg met eigen woorden welk bezwaar van moeders tegen instituties kan worden afgeleid
uit alinea 7 en 8.
Gebruik maximaal 20 woorden.
De auteur van De meeste moeders staan niet tegen hun zin op het schoolplein wil het
lezerspubliek tot nadenken stemmen en activeren.
3p 13 Tot welk inzicht vooral zou zij willen dat vrouwen komen?
Gebruik maximaal 12 woorden.
2p 14 Wat zouden scholen moeten doen?
Gebruik maximaal 12 woorden.
4p 15 Welke van de onderstaande zinnen A t/m D geeft de hoofdgedachte van de tekst De
meeste moeders staan niet tegen hun zin op het schoolplein het beste weer?
A Als vrouwen hun ideeën over kinderopvang bijstellen en de samenleving, waaronder
overheid en scholen, de juiste maatregelen neemt, kan de achterstand van Nederlandse
vrouwen op de arbeidsmarkt sterk worden verminderd.
B Een gebrekkig overheidsbeleid, weinig inschikkelijke mannen en een weinig doordacht
schoolbeleid dwingen Nederlandse vrouwen in een positie die een achterstand oplevert
ten opzichte van tal van andere, meer geëmancipeerde landen.
C Nederlandse moeders hebben onder invloed van factoren, zoals de kleinschaligheid van
Nederland, een sterke kindergerichtheid ontwikkeld die heeft geleid tot zelfopoffering en
vrijwel voortdurende beschikbaarheid voor de kind.
D Nederlandse vrouwen hebben een sterke voorkeur voor deeltijd op de arbeidsmarkt,
omdat zij nu eenmaal voor een belangrijk gedeelte zelf de opvoeding van hun kinderen
voor hun rekening willen blijven nemen.
Tekst 2 Waarheen ik maar wil!?
De tekst Waarheen ik maar wil!? kan verdeeld worden in vier opeenvolgende,
aansluitende delen. Je kunt deze delen weergeven met de volgende kopjes:
1 Mobiliteit, een probleem
2 Oorzaken omvang mobiliteit
3 Schijnoplossingen
4 Alternatieve oplossingen
3p 16 Bij welke alinea begint het tekstgedeelte waarbij kopje 2 „Oorzaken omvang mobiliteit”
past?
3p 17 Bij welke alinea begint het tekstgedeelte waarbij kopje 3 „Schijnoplossingen” past?
3p 18 Bij welke alinea begint het tekstgedeelte waarbij kopje 4 „Alternatieve oplossingen” past?
De schrijver laat zich in de tekst hier en daar ironisch uit over de automobilist.
2p 19 Citeer twee woordgroepen uit alinea 6 waaruit de ironische opstelling van de auteur blijkt.
2p 20 „Het positionele goed ligt nu op de bodem van de diepzee” (regel 50)
Maak duidelijk waarom de gezonken Titanic een positioneel goed genoemd mag worden.
Gebruik maximaal 30 woorden.
900012 1A 3 Lees verder
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebelgreiding Leiden (SSL).

### Pagina 4

21 (3p) „Eens was mobiliteit een schaars goed en door het overvloedige gebruik is dat nu weer zo.” (regels 52-53) De begrippen schaars goed en overvloedig gebruik lijken elkaar uit te sluiten. Maak duidelijk dat deze begrippen, als ze betrekking hebben op de hedendaagse mobiliteit, elkaar niet uitsluiten.
Gebruik maximaal 20 woorden.

22 (3p) „De politici durven het kernprobleem niet aan te roeren” (regel 59) Omschrijf in eigen woorden ‘het kernprobleem’ waarvan in deze regel sprake is.
Gebruik maximaal 15 woorden.

23 (3p) „Het nieuwe aanbod zal nieuwe vraag uitlokken” (regels 70-71) Zeg met eigen woorden wat de auteur met deze mededeling bedoelt, gelet op de inhoud van alinea 14.
Neem geen voorbeelden in je antwoord op. Gebruik maximaal 30 woorden.

24 (3p) „In plaats van de problemen fundamenteel aan te pakken, maken we ze erger.” (regels 74-75) Welke aanpak zou volgens de auteur wel fundamenteel zijn?
Gebruik maximaal 15 woorden.

Verschillende groepen lezers kunnen uit de tekst Waarheen ik maar wil!? een boodschap halen.

25 (3p) Welke boodschap bevat deze tekst voor politici?
Gebruik maximaal 15 woorden.

26 (3p) Welke boodschap bevat deze tekst voor de ‘gewone’ wegggebruiker?
Gebruik maximaal 10 woorden.

[FIGUUR: Een tabel met 2 kolommen. De linker kolom is gelabeld 'fragment'. De rechter kolom bevat 16 genummerde regels tekst.]
1 Voor het tijdperk van de massa-motorisering woonden de meeste mensen in de nabijheid van waar ze geboren waren, waar ze werkten en waar hun familie en vrienden woonden. Er valt over te twisten in hoeverre de auto het antwoord was op de groeiende nabijheid van waar ze geboren waren, waar ze werkten en waar hun familie en vrienden woonden. Er valt over te twisten in hoeverre de auto het antwoord was op de groeiende mobiliteitsbehoefte, of juist de stabiliteit teweegbracht (ik vermoed het laatste), maar zeker is dat de ruimtelijke spreiding van wonen, werken en recreëren, en de gelijktijdige processen van ontzuiling en emancipatie nauw verweven zijn met het feit dat de mens mobiel werd.
8 Mobiliteit is een elementaire levensbehoefte geworden, een voorwaarde voor volwaardige economische en sociale participatie. We zullen ons met de auto moeten blijven verhelpen, ondanks alle ongemakken en files. Want die files is het leven met als het weer: iedereen kankert erover, maar schikt zich erin. Nog altijd ben je met de auto overal het snelst. Het bezoeken van de kosts als gevolg van verloren tijd is net zo onzinnig als vaststellen dat iemand niet langer uit te slapen. En zoals de korte geschiedenis van de planeconomie heeft geleerd, gaat het pas echt mis wanneer de overheid gaat bepalen welke economische (of sociale) activiteiten prioriteit hebben.
16 uit: de Volkskrant, Ed Lof, 20 november 1996

27 (4p) Zeg met eigen woorden wat het verschil is tussen de kijk van de auteur van bovenstaand fragment op het optreden van de overheid en die van de auteur van de tekst Waarheen ik maar wil!?
Gebruik maximaal 35 woorden.

28 (2p) „We hoeven toch niet weg?” (regel 93), meent Frits Bloemendaal.
Zeg met eigen woorden wat, gelet op bovenstaand fragment, volgens Ed Lof de grootste

### Pagina 5

4p 29 ■ Welke van onderstaande zinnen A t/m D geeft de hoofdgedachte van de tekst *Waarheen ik maar wil*? het beste weer?
A Doordat de politiek het probleem van het overvloedig gebruik van de mogelijkheden tot mobiliteit niet durft aan te pakken, zal de Nederlandse economie ten slotte vastlopen.
B Het probleem van de vastlopende verkeersstromen kan alleen door politieke moed, economische veranderingen en inzet van individuele burgers worden opgelost.
C Het vele geld dat geïnvesteerd wordt in de Nederlandse infrastructuur is weggegooid geld, want uiteindelijk loopt het verkeer in Nederland toch vast.
D Nederland wordt op den duur een onleefbaar land, want het gebruikmaken van de mogelijkheden tot mobiliteit is een grondrecht waaraan de politiek niet kan tornen.

2p 30 ■ De titel *Waarheen ik maar wil*? is voorzien van twee afsluitende leestekens: een uitroepteken en een vraagteken.
Maak duidelijk waar de schrijver met dit uitroepteken naar verwijst.
Gebruik maximaal 15 woorden.

2p 31 ■ Maak duidelijk waar de schrijver met dit vraagteken naar verwijst.
Gebruik maximaal 15 woorden.

Einde

900012 1A
5