# Eindexamen Nederlands HAVO 1999 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/nederlands/1999/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO en VHBO
Nederlands tekstverklaring
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Vooropleiding
Hoger
Beroeps
Onderwijs
Vragenboekje
19 99
HAVO Tijdvak 1
VHBO Tijdvak 2
Maandag 17 mei
9.00-11.30 uur
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden, etc.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redener worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
900007 1A
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 Tamagotchi's leven niet!
3p 1 Welke van onderstaande omschrijvingen geeft het beste aan wat het onderwerp is van de
tekst Tamagotchi's leven niet!?
A Angst voor vernieuwingen op technisch gebied.
B Het menselijk vernuft als bron van veel goeds.
C Het virtuele leven tegenover het werkelijke leven.
D Houdingen tegenover informatietechnologie.

De schrijver, Laurens van de Veer, probeert de lezer in alinea 1 door middel van een verhaal
iets duidelijk te maken wat ook voor de computer geldt.
3p 2 Wat wil de schrijver de lezer met dit verhaal duidelijk maken over de computer?
Gebruik maximaal 20 woorden.

3p 3 ,,Kasparov, je zou beter moeten weten." (regel 20)
Wat zou Kasparov volgens de schrijver moeten inzien, gelet op alinea 2 en 3?
Gebruik maximaal 20 woorden.

3p 4 ,,En hé, dat is toevallig, kranten en omroepen zitten zelf ook al op Internet!" (regels 35–36)
Wat wil de schrijver met deze mededeling beweren?
A De kranten en omroepen blijken, gelet op hun berichtgeving, zeer voortvarend in te spelen
op de technologische vernieuwingen.
B De kranten en omroepen zijn niet belangeloos in hun berichtgeving, omdat zij zelf deel
uitmaken van de technologische vernieuwingen.
C Het feit dat zowel de kranten als de omroepen gebruikmaken van een nieuw medium als
Internet, was een niet voorziene gebeurtenis.
D Het is verbazingwekkend dat de kranten en omroepen andere media, zoals Internet en cdrom, gebruiken om hun informatie door te geven.

3p 5 In de tekst Tamagotchi's leven niet! komen verschillende mensen met hun opvattingen
over computergebruik ter sprake (zie alinea 2, 8 en 9).
Wat is het hoofdbezwaar van de auteur tegen mensen die op een andere manier tegen
informatietechnologie aankijken dan hijzelf doet?
Gebruik maximaal 20 woorden.

3p 6 ,,.... ik neem een heel saaie middenpositie in." (regels 88–89)
Waarom noemt de schrijver zijn middenpositie saai?
Gebruik maximaal 20 woorden.

De tekst Tamagotchi's leven niet! kan na het tekstgedeelte van alinea 1 en 2 verdeeld
worden in de volgende vier stukken:
1 Probleemstelling;
2 Publieke beeldvorming;
3 Analyse en beoordeling standpunten;
4 Persoonlijke houding.
3p 7 Bij welke alinea begint deel 2?
3p 8 Bij welke alinea begint deel 3?
3p 9 Bij welke alinea begint deel 4?

4p 10 Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte weer van de tekst
Tamagotchi's leven niet!?
A De nieuwe informatietechnologie is een zegen voor de mensheid; wie er op gepaste wijze
mee om kan gaan, is ervan verzekerd dat hij meetelt in de samenleving.
B Men dient de technologische vernieuwingen terughoudend tegemoet te treden: zij brengen
allerlei risico's met zich mee die schadelijk zijn voor het menselijk welzijn.
C Technologische vernieuwingen zijn steeds tijdelijk van aard; de reacties erop zijn steeds
divers van aard en men kan ve1en een gebrek aan inzicht verwijten.
D Tegenover technologische vernieuwingen dient men een nuchter standpunt in te nemen: zij
zijn alleen waardevol voor zover ze het leven praktisch kunnen vergemakkelijken.
900007 1A
2
Lees verder
Besch

### Pagina 3

3p 11 Met de titel Tamagotchi’s leven niet! lijkt de schrijver zich in het bijzonder te richten tot de
hele volksstammen’, genoemd in regel 37.
Welke waarschuwing lijkt hij met deze titel aan deze volksstammen uit te delen?
Gebruik maximaal 15 woorden.
3p 12 Wat voor soort tekst is Tamagotchi’s leven niet!?
De tekst Tamagotchi’s leven niet! is vooral
A een activerende tekst met uiteenzettende elementen.
B een beschouwende tekst met activerende elementen.
C een betogende tekst met beschouwende elementen.
D een uiteenzettende tekst met betogende elementen.
fragment Overheid en bedrijfsleven hebben zich op grote schaal meester gemaakt van de virtual reality. Virtual
reality bestaat uit bedachte, beweegbaar gemaakte beelden die met behulp van de computer elkaar in
wisselende samenstellingen zo snel kunnen opvolgen dat je er als het ware doorheen kunt wandelen.
Uiteaard heeft virtual reality grote voordelen bij het nabootsten van ingrepen die anders te veel risico
met zich meebrengen, zoals bij crisissituaties en de bestrijding van rampen. Bovendien kan ze worden
ingezet in communicatie, voorlichting en onderwijs.
Maar virtual reality is vooral een ideaal middel om de burger te manipuleren, omdat er als antwoord
opkomt, wat er als wens door de opdrachtgever is ingestopt. Het zal niet lang duren of de voorgestelde
luchthaven in de Noordzee wordt ons met behulp van virtual reality als een paradijs van luxe en
ruimtelijke rust voorgespiegeld. Datzelfde wacht ons bij de HSL: de trein zal gepresenteerd worden als
een vriendelijk zoevend, pastoraal vervoermiddel. Het verklaart waarom door overheid en
bedrijfsleven vorig jaar wereldwijd tweehonderd miljoen dollar in deze technologie is gepompt. Dit
bedrag zal in 2001 opgelopen zijn tot één miljard dollar.
Naar: Henk Raaff, VN, 12 juli 1997
4p 13 Welk verschil in toepassing of gebruik van virtual reality is er tussen wat in alinea 6 staat
en bovenstaand fragment?
Gebruik maximaal 35 woorden.
2p 14 Waarom kan Henk Raaff, de auteur van bovenstaand fragment, niet tot de groep gerekend
worden waarover de schrijver het in alinea 8 heeft?
Gebruik maximaal 10 woorden.
2p 15 Waarom kan Henk Raaff niet tot de groep gerekend worden waarover de schrijver het
heeft in alinea 9?
Gebruik maximaal 15 woorden.
[FIGUUR: Een zwart rechthoekig symbool staat links naast de titel van Tekst 2.]
Tekst 2 Tussen heer en hufier
De functie van de eerste alinea ten opzichte van het vervolg van de tekst kan benoemd
worden door één van de volgende functiewoorden te kiezen: aanleiding, definitie,
doelstelling, oorzaak, reden, conservatie, stelling, voorwaarde.
2p 16 Wat is de functie van alinea 1?
In de alinea’s 3, 4 en 5 worden de nieuwe etiquetteboekjes besproken.
Noem drie kenmerken van de moderne etiquetteboekjes die anders zijn dan de
kenmerken van de traditionele etiquetteboeken.
Voorzie de kenmerken van een nummer. Gebruik per kenmerk maximaal 10 woorden.
900007 1A
3

### Pagina 4

Het artikel Tussen heer en hufter maakt duidelijk hoe men in de afgelopen decennia
tegenover etiquette­regels stond en in welke mate men behoefte aan deze regels had. (zie
alinea 2, 6 en 8)
3p 18 Geef een korte typering van hoe men in de jaren vijftig tegenover formele omgangsregels
stond.
Gebruik maximaal 15 woorden.
3p 19 Geef een korte typering van hoe men in de jaren zestig tegenover formele omgangsregels
stond.
Gebruik maximaal 15 woorden.
3p 20 Geef een korte typering van hoe men vandaag de dag tegenover formele omgangsregels
staat.
Gebruik maximaal 15 woorden.

In het tekstgedeelte bestaande uit alinea 6 tot en met 8 heeft elke alinea een eigen functie.
Benoem deze functie binnen dit tekstgedeelte door één van de volgende functiewoorden
te kiezen: aanleiding, bewijs, conclusie, gevolg, ontkenning, samenvatting, stelling,
tegenstelling, voorbeeld.
2p 21 Wat is de functie van alinea 6?
2p 22 Wat is de functie van alinea 7?
2p 23 Wat is de functie van alinea 8?

„De manier waarop we tegenwoordig met elkaar omgaan, is dus verrassend complex.”
(regel 64)
Mariëlle van Dongen geeft in alinea 8 een verklaring voor deze complexiteit.
2p 24 Welke twee tegengestelde verschijnselen staan in deze verklaring centraal?
Gebruik maximaal 15 woorden.

„Wie om zich heen kijkt, zal zich afvragen of dat nu ook voor Nederland geldt.”
(regels 80–81)
2p 25 Maak duidelijk waarom men zich dat zal afvragen.
Neem geen voorbeelden op in je antwoord. Gebruik maximaal 15 woorden.

„Voor een soepele omgang met anderen zou die gedachte echter gerelativeerd moeten
worden.” (regels 96–97)
3p 26 Tot welk inzicht zou de lezer door deze relativering moeten komen?
Gebruik maximaal 20 woorden.

De tekst Tussen heer en hufter kan in drie stukken verdeeld worden met behulp van de
volgende kopjes:
1 Etiquette, vergelijking tussen heden en verleden
2 Etiquette, spiegel van het heden
3 Etiquette, blik op de toekomst
3p 27 Bij welke alinea begint deel 2?
3p 28 Bij welke alinea begint deel 3?

4p 29 Welke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte weer van de tekst
Tussen heer en hufter?
A De geschiedenis van de etiquette laat zien dat omgangsregels bijna nooit blijvend van aard
zijn en steeds worden aangepast; de beschaving vertoont daarbij een stijgende lijn.
B De huidige omgangsregels stellen het individu en de eigen cultuur voorop; dat zal in de
toekomst tot problemen leiden in de interculturele samenleving.
C De ontwikkeling van etiquette­regels laat een voortdurende verandering zien in
omgangsvormen; het eindpunt van deze ontwikkeling is nog niet bereikt.
D Veel mensen voelen zich in toenemende mate onzeker, doordat zij niet kunnen terugvallen
op duidelijke regels en voorschriften.

900007 1A 4 Lees verder


### Pagina 5

2p 30 ■ Welke van onderstaande beweringen geeft het beste het schrijfdoel weer van Gertjan van Schoonhoven in het artikel Tussen heer en huffter?
A De auteur houdt een betoog tegen individualistische gedragsnormen.
B De auteur wijdt een beschouwing aan hedendaagse omgangsvormen.
C De auteur wil vermaken met een ironische analyse van gedragsregels.
D De auteur zet de ontwikkeling van normen voor beschaafde omgang uiteen.

fragment

KAN JOUW HOOFD OOK UIT?
Als een jeugdige reiziger zich met zijn discman, dat nieuwe wondertje van muzikale compactheid, in
drukke maar relatief stille delen van het publieke domein begeeft, zoals de trein, is er sprake van een
boeiend dilemma. De discman-drager zal dan aanvoeren dat hij geen zin heeft in het ongegeneerde,
informele’ gekwek van zijn omgeving. Hij trekt zich in feite terug uit dit publieke domein. De
omgeving, op haar beurt, zal zeggen dat ze niet van gabberhouse houdt. Hoe daar zonder ruzie,
conducteur of knallende deuren uit te komen?
De discman-drager zou er het verstandigst aan doen geld te investeren in een technologische oplossing:
heel goede oordopjes met een baskanaal dat ergens halverwege de hersens eindigt. Daar gaat de
geluidskwaliteit van omhoog, en ze zijn in vergelijking met goedkope dopjes, laat staan koptelefoons,
vrijwel geluiddicht. Je wordt er ook dof van – maar het moet uit de lengte of de breedte.
Uit: Elsevier, 21 juni 1997

3p 31 ☐ Zeg met eigen woorden bij welk gegeven uit alinea 4 van de tekst Tussen heer en huffter
bovenstaand fragment een passende illustratie vormt.
Gebruik maximaal 20 woorden.
3p 32 ☐ Zeg met eigen woorden bij welk gegeven uit alinea 5 van de tekst Tussen heer en huffter
bovenstaand fragment een passende illustratie vormt.
Gebruik maximaal 20 woorden.

Einde

900007 1A 5