# Eindexamen Natuurkunde HAVO 2022 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/natuurkunde/2022/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2022
tijdvak 3
woensdag 6 juli
13.30 - 16.30 uur
natuurkunde

Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Dit examen bestaat uit 28 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg, berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring,
uitleg, berekening of afleiding ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-1023-a-22-3-o


### Pagina 2

Super aarde?

Astronomen zijn voortdurend op zoek naar planeten bij andere sterren dan de zon. Deze zogenaamde exoplaneten zijn niet zichtbaar met een telescoop. Ze kunnen ontdekt worden door een tijd lang de lichtsterkte van een ster te meten. Als deze lichtsterkte niet constant is, dan kan dat veroorzaakt worden door een exoplaneet die voor de ster langs beweegt en daarbij het licht van de ster gedeeltelijk tegenhoudt. Zie figuur 1. Deze figuur is niet op schaal.

figuur 1
[FIGUUR: Grafiek met de lichtsterkte van een ster als functie van tijd. Er zijn drie momenten genummerd 1, 2 en 3. Bij momenten 2 en 3 is de lichtsterkte iets lager dan bij moment 1. Een cirkel met de tekst "ster" is getekend, en er zijn stippellijnen die de planeten 1, 2 en 3 laten zien die langs de ster bewegen. Er is ook een lijn met de tekst "planeet".]

Zo is bij de ster met de naam GJ1214 een exoplaneet ontdekt die de naam GJ1214b heeft gekregen. Er zijn veel verschillende soorten exoplaneten. Astronomen proberen exoplaneten te ordenen op basis van een aantal kenmerken. Zo kan ingeschat worden of een exoplaneet op de aarde lijkt en of er misschien leven mogelijk is. In figuur 2 staan enkele gegevens van exoplaneet GJ1214b.

figuur 2

Exoplaneet GJ1214b
massa | $6,50 \cdot M_{\text{aarde}}$
straal | $2,76 \cdot r_{\text{aarde}}$
omlooptijd rond ster | 37,92 uur

De temperatuur aan het oppervlak van de ster is te bepalen door te meten aan het uitgezonden licht van de ster. Uit deze metingen blijkt dat de golflengte met de grootste intensiteit ($\lambda_{\text{max}}$) ligt tussen $9,2 \cdot 10^{-7}$ m en $9,9 \cdot 10^{-7}$ m.
3p 1 Bereken de hoogste temperatuur die het oppervlak van ster GJ1214 kan hebben volgens deze metingen.

HA-1023-a-o
2 / 17
lees verder

### Pagina 3

Door het deels afdekken van het zichtbare oppervlak van de ster neemt
de waargenomen lichtsterkte af. In figuur 3 is de gemeten lichtsterkte van
de ster uitgezet tegen de tijd. Met behulp van deze figuur is de omlooptijd
van de exoplaneet rond de ster te bepalen. In de figuur staan vier pijlen.

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as 'lichtsterkte' (aangegeven met 100% en 98,5%) en op de x-as 'tijd'. De grafiek toont een patroon dat periodiek afneemt en weer toeneemt. Vier pijlen (A, B, C, D) geven verschillende tijdsintervallen aan.]

figuur 3

1p 2 Welke pijl komt overeen met de omlooptijd van de planeet om de ster?
A pijl A
B pijl B
C pijl C
D pijl D

De oppervlakte van het cirkelvormige aanzicht van de ster is
$6,487 \cdot 10^{16}$ m$^2$. Uit de diepte van het dal in de lichtsterkte-metingen blijkt
dat 1,50% hiervan is afgedekt door het cirkelvormige aanzicht van de
planeet. Hiermee konden astronomen berekenen dat de straal van deze
planeet 2,76 keer zo groot is als de straal van de aarde
($r_{\text{aarde}} = 6,371 \cdot 10^6$ m).

3p 3 Toon dit met een berekening aan.

Om een exoplaneet te kunnen vergelijken met de aarde wordt onder
andere de valversnelling g aan het oppervlak van die planeet bepaald.
Deze valversnelling hangt af van de massa ($M$) en de straal ($r$) van de
planeet.

4p 4 Voer de volgende opdrachten uit:
- Leid af dat geldt: $g = \frac{GM}{r^2}$
- Bereken de grootte van $g$ voor de planeet GJ1214b. Geef je antwoord
in drie significante cijfers.

HA-1023-a-o 3 / 17 lees verder

### Pagina 4

Astronomen zijn op zoek naar exoplaneten die lijken op de rotsachtige
aarde. Als de massa en de straal van de planeet GJ1214b bekend zijn,
kan de dichtheid van die planeet worden berekend en vergeleken met die
van de aarde.

1p 5 Hoe groot is de dichtheid van planeet GJ1214b vergeleken met die van de
aarde? Gebruik figuur 2.

A $\rho_{GJ1214b} = (\frac{6,50}{2,76}) \cdot \rho_{aarde}$

B $\rho_{GJ1214b} = (\frac{6,50}{2,76})^2 \cdot \rho_{aarde}$

C $\rho_{GJ1214b} = (\frac{6,50}{2,76})^3 \cdot \rho_{aarde}$

D $\rho_{GJ1214b} = (\frac{6,50}{2,76}) \cdot \rho_{aarde}$

E $\rho_{GJ1214b} = (\frac{6,50}{2,76})^3 \cdot \rho_{aarde}$

Astronomen proberen exoplaneten in te delen op basis van hun
kenmerken. Uit de bepaling van de dichtheid volgde dat planeet GJ1214b
een rotsachtige samenstelling heeft. Een rotsachtige planeet krijgt de
indeling 'superaarde' als de massa groter is dan de massa van de aarde,
maar kleiner dan de massa van planeet Uranus.

3p 6 Leg met behulp van een berekening, figuur 2 en het informatieboek uit of
planeet GJ1214b een superaarde is.

HA-1023-a-o 4 / 17 lees verder >>>

### Pagina 5

Concertharp

Een concertharp is een snaarinstrument.
figuur 1
Zie figuur 1. Na aanslaan van een snaar
ontstaan er golven in de snaar en in de lucht.
Geef in de tabel op de uitwerkbijlage voor elk
van deze golven met een kruisje aan of deze
voornamelijk transversaal of voornamelijk
longitudinaal zijn.

[FIGUUR: Een vrouw zit op een kruk voor een grote harp en speelt erop.]

Een snaar wordt aangeslagen. De lengte van
deze snaar is 37,9 cm. De snaar produceert
een staande golf met een grondtoon van
440 Hz.
3p 8
Bereken de golfsnelheid in de snaar.

Bijzonder aan een concertharp is het grote
aantal snaren. Zie figuur 1. ledere snaar kan
trillen met een grondtoon en (een veelvoud aan) boventonen.
Op de uitwerkbijlage is een snaar getekend.
Geef met letters langs de snaar het patroon van knopen (K) en buiken (B)
aan als deze snaar trilt in de tweede boventoon.

Als bij een concertharp een
snaar wordt aangeslagen
ontstaan staande golven. In
figuur 2 is een aangeslagen
snaar getekend in de uiterste
stand.

figuur 2
aangeslagen
snaar
A
B
C
D

1p 10
Welk patroon toont de stand van
de snaar een kwart trillingstijd
later?
A patroon A
B patroon B
C patroon C
D patroon D

[FIGUUR: Vier grafieken (A, B, C, D) die verschillende golfpatronen van een snaar tonen, met de aanduiding "aangeslagen snaar" erboven.]

HA-1023-a-o
5/17
lees verder

### Pagina 6

Een concertharp heeft pedalen. Door het intrappen van een pedaal
verdraait een wieltje en worden er twee pinnen tegen de snaar gedrukt.
Zie figuur 3 en schematisch in figuur 4.

figuur 3
[FIGUUR: Een detailopname van de snaren en pinnen van een harp, met een cirkel die een deel van de mechaniek rondom een snaar markeert.]

figuur 4
Pedaal
los

Pedaal
ingetrapt

2p 11 De golfsnelheid in de snaar wordt als constant beschouwd.
Leg uit of de grondtoon door het intrappen van het pedaal lager of hoger
gaat klinken.

Er wordt een andere snaar aangeslagen. Van de trilling is een oscillogram
gemaakt. De tijd is ingesteld op 2,0 ms per hokje.

figuur 5
[FIGUUR: Een oscillogram van de trilling van een snaar. De horizontale as toont tijd, de verticale as toont amplitude. Er zijn meerdere perioden van de golf zichtbaar, met duidelijke pieken en dalen.]

4p 12 Voer de volgende opdrachten uit:
- Bepaal de frequentie van de grondtoon van deze trilling. Geef je
antwoord in twee significante cijfers.
- Leg met behulp van het oscillogram uit of het geluid van deze snaar
ook boventonen bevat.

HA-1023-a-0 6 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 7

Wielrennen met een motor

Tijdens wielrenwedstrijden is hulp van een motor verboden. Tijdens een
wedstrijd kan zo'n motor voor tijdswinst zorgen. In 2016 werd voor het
eerst een racefiets ontdekt met een verboden motor in het frame.

De motor werkt op elektrische energie. Een deel van deze energie wordt
door de motor gebruikt om arbeid te verrichten.
In figuur 1 is in een diagram weergegeven wat de motor aan elektrisch
vermogen ($P_{\text{elektrisch}}$) krijgt en aan arbeid per seconde (mechanisch
vermogen ($P_{\text{mechanisch}}$)) verricht. Deze figuur is niet op schaal.

figuur 1
[FIGUUR: Een diagram met twee toestanden. De eerste toestand heeft een grijs vlak dat naar links wijst en de tekst '$P_{\text{elektrisch}} = 2,0 \cdot 10^2$ W'. Een rechthoek met de tekst 'motor' staat in het midden. De tweede toestand heeft een grijs vlak dat naar rechts wijst en de tekst '$P_{\text{mechanisch}} = 1,4 \cdot 10^2$ W'.]

Een bij wielrenners bekende heuvel is de Cauberg. Deze heuvel heeft een
hoogteverschil van 64 m.
Een wielrenner van 80 kg levert zelf een vermogen van $4,0 \cdot 10^2$ W tijdens
de beklimming van de Cauberg. De motor levert continu een extra
mechanisch vermogen van $1,4 \cdot 10^2$ W. Zie figuur 1. Alle wrijving wordt
verwaarloosd.

4p 13 Bereken de tijdswinst die de motor op deze klim oplevert. Geef je antwoord
in twee significante cijfers.

HA-1023-a-o 7/17 lees verder ► ► ►


### Pagina 8

De motor heeft een elektrisch vermogen van $2,0 \cdot 10^2$ W. Zie figuur 1.
De motor krijgt zijn energie van een accu. De accu is onzichtbaar
ingebouwd in de fiets. In de tabel in figuur 2 zijn twee eigenschappen van
verschillende types accu met elkaar vergeleken.

figuur 2
[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: 'type accu', 'energiedichtheid accu (Wh kg$^{-1}$)' en 'maximaal vermogen per kilogram accu (W kg$^{-1}$)'. De rijen zijn 'NiCd' met waarden '48' en '200', en 'Li-ion' met waarden '220' en '400'.]

Voor de racefiets is een Li-ion-accu gebruikt. Tot voor kort werd in
apparaten vooral gebruikgemaakt van NiCd-accu's. Met NiCd konden
geen bruikbare accu's worden gemaakt voor racefietsen. In de fiets kan
een accu verborgen worden van maximaal 0,80 kg. Een zwaardere (en
grotere) accu zou opgemerkt worden.
2p 14 Leg uit welke van de twee eigenschappen uit de tabel NiCd zeker
onbruikbaar maakt voor deze racefiets.

3p 15 Er is een Li-ion-accu gebruikt met een massa van 0,80 kg.
Bereken met behulp van de energiedichtheid de tijd dat de accu de motor
van energie kan voorzien.

HA-1023-a-o 8 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 9

De motor en de accu zijn verstopt in een buis van de fiets.
Zo'n motor kan tijdens het fietsen worden opgespoord omdat hij warmte
afgeeft. Met een speciale camera worden de fietsen gefotografeerd.
Zie figuur 3. De camera laat met verschillende kleuren verschillen in
temperatuur op de foto zien. De warme buis rond de motor komt licht op
de foto. Zie figuur 4.

figuur 3
[FIGUUR: Een groep fietsers in beweging, gefotografeerd met een infraroodcamera, die temperatuurverschillen aangeeft met verschillende kleuren.]

figuur 4
[FIGUUR: Een deel van een fietswiel, gefotografeerd met een infraroodcamera, waarop de motor en de buis eromheen te zien zijn met kleurverschillen die temperatuur aangeven.]

De camera kan het
temperatuurverschil zichtbaar maken als het deel van de buis om de
motor meer dan 2,0 °C warmer is dan de rest van de buis. Zie figuur 4. De
motor moet dan wel lang genoeg hebben aangestaan. De buis is van
aluminium en heeft rondom de motor een volume van 48 cm³. De motor
heeft een elektrisch vermogen van $2,0 \cdot 10^2$ W en een mechanisch
vermogen van $1,4 \cdot 10^2$ W. Zie figuur 1.

5p 16 Bereken de tijd die de motor minimaal moet aanstaan om hem te kunnen
detecteren. Geef je antwoord in het juiste aantal significante cijfers.

1p 17 Welke soort elektromagnetische straling zorgt ervoor dat de motor
gedetecteerd kan worden door de camera?
A infrarode straling
B zichtbaar licht
C ultraviolette straling
D röntgenstraling
E gammastraling

HA-1023-a-o 9 / 17 lees verder

### Pagina 10

Een motor in het frame kan ook voor of na de wedstrijd zichtbaar gemaakt worden door een röntgenfoto van de fiets te maken met een röntgenscanner die in een aanhanger ingebouwd is. Zie figuren 5 en 6.

figuur 5
[FIGUUR: Een persoon in een jas die een fiets met een aanhanger uit een witte unit rijdt.]

figuur 6
[FIGUUR: Een röntgenfoto van een fietsketting en tandwielen.]

De röntgenscanner wordt gebruikt om de racefietsen op een wedstrijddag te scannen. Een medewerker ($m = 85$ kg) die in de aanhanger bij de scanner blijft staan, ontvangt gemiddeld 0,72 J aan röntgenstraling per wedstrijddag. Mensen die beroepshalve met straling werken, mogen jaarlijks over het lichaam een dosis van 20 mGy ontvangen.

Tijdens het scannen wordt het personeel aangeraden niet in de aanhanger met de scanner te blijven staan.

3a (18p) Leg met behulp van een berekening uit dat dit een goed advies is.

In figuur 6 is te zien dat de foto lichter wordt als meer röntgenstraling de foto heeft bereikt. De ketting wordt donkerder afgebeeld dan de even dikke aluminium buizen van het frame.

Een motor is gemaakt van metaal. De fiets in figuur 6 blijkt geen motor in het frame te hebben.

2p (19) Omcirkel in elke zin op de uitwerkbijlage het juiste alternatief.

HA-1023-a-o 10 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 11

Marathon onder de twee uur

Tijdens een marathon wordt een afstand van 42 km en 195 m in een zo
kort mogelijke tijd gerend. In 2014 werd het wereldrecord gelopen in
2 uur, 2 minuten en 57 seconden. In figuur 1 staat het (vereenvoudigde)
$(s,t)$-diagram dat hoort bij dit wereldrecord.

figuur 1

[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as de afstand (s) in 10^3 meter, oplopend van 0 tot 45, en op de x-as de tijd (t) in uren, oplopend van 0 tot 2,5. Een rechte lijn loopt vanuit de oorsprong naar het punt (ongeveer 2,3, 42)]

3p 20 Teken in de figuur op de uitwerkbijlage het $(v,t)$-diagram van het
wereldrecord uit 2014. Licht je antwoord toe met een berekening.

HA-1023-a-o 11 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 12

Een looptijd van minder dan twee uur werd lang onmogelijk geacht. Atleten hebben in 2017 geprobeerd dat toch te halen door onder perfecte omstandigheden te lopen. In de voorbereiding werd het (v, t)diagram van het wereldrecord uit 2014 als richtpunt gebruikt voor een nieuw loopschema voor deze recordpoging. Vóór de atleten zou een auto rijden om het tempo aan te geven volgens dat nieuwe schema. Zie figuur 2. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het (v, t)-diagram voor de recordpoging onder de twee uur. 2p 21 Omcirkel in elke zin het juiste alternatief.
figuur 2
[FIGUUR: Een foto van een groep hardlopers op een weg, gevolgd door een auto met een camera erop en een andere auto erachter. Er staan kegels langs de weg.]
In het nieuwe schema kon nog geen rekening gehouden worden met de wind. Met tegenwind loopt een atleet langzamer, met wind mee loopt hij harder. De race werd gelopen op een deel van het autoracecircuit van Monza. Dit deel van het circuit heeft twee lange rechte stukken I en II. Tijdens de recordpoging was er wind. Zie figuur 3.
figuur 3
[FIGUUR: Een cirkel met daarin twee pijlen die de looprichting aangeven. De bovenste pijl heeft de tekst 'vwind' erbij, de onderste pijl heeft de tekst 'II' erbij. De cirkel is onderbroken door de tekst 'start' en 'I'.]
Met deze wind loopt een atleet $0,3$ m s$^{-1}$ langzamer dan hij zou lopen zonder wind op het rechte stuk I en $0,3$ m s$^{-1}$ sneller dan hij zou lopen zonder wind op het rechte stuk II.
Anke beweert: "Een constante wind heeft geen invloed op de looptijd van een hele ronde."
2p 22 Bert beweert: "Door de wind wordt de looptijd voor een hele ronde langer."
Berenedeneer wie er gelijk heeft: Anke of Bert.
HA-1023-a-o 12 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Een van de atleten was Eliud Kipchoge. Om het lopen voor Kipchoge
makkelijker te maken, renden er extra lopers (de zogenaamde hazen) vlak
voor hem. Zie figuur 4.

figuur 4
[FIGUUR: Een groep atleten rent op een baan, met voorop Eliud Kipchoge.]

Er kan worden aangenomen dat dankzij de hazen een deel van de lucht
om Kipchoge heen beweegt. Zie het bovenaanzicht in figuur 5.

figuur 5
bewegingsrichting atleten
[FIGUUR: Bovenaanzicht van lopers (cirkels) in een groep. Kipchoge is een zwarte cirkel, de hazen zijn grijze cirkels. Een pijl geeft de bewegingsrichting van de lucht weer.]
hazen Kipchoge

bewegingsrichting lucht

3p 23 In de groep loopt de voorste haas met een groter vermogen P dan
Kipchoge.
Leg dat uit aan de hand van een formule voor het vermogen.

HA-1023-a-o 13 / 17 lees verder ►►►

### Pagina 14

Helaas is de poging destijds niet gelukt: Kipchoge eindigde in een tijd van
2 uur en 25 seconde met een snelheid van $5,84 \, \text{m s}^{-1}$ in de laatste ronde.
Het circuit is 2,4 km lang.
In figuur 6 is het circuit verdeeld in 5 gelijke segmenten: ab, bc, cd, de, ea.
figuur 6
[FIGUUR: Een cirkelvormig circuit met de looprichting aangegeven met een pijl. Het circuit is verdeeld in vijf segmenten: ab, bc, cd, de, ea. Het segment 'finish' bevindt zich bij punt 'a'. De totale lengte van het circuit is 2,4 km.]
4p 24 Leg met een berekening uit in welk segment van het circuit Kipchoge zich
bevond toen de klok precies op 2,00 h stond.
HA-1023-a-o 14 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

Theaterverlichting

Theaterpodia worden verlicht met lampen. Deze lampen moeten voor
iedere show anders worden op gehangen. Om dat veilig te doen, worden
de lampen op de grond aan een balk bevestigd. Zie figuur 1. Deze balk
wordt vervolgens met twee staalkabels op gehesen naar het plafond.
Zie figuur 2.

figuur 1
[FIGUUR: Een lamp die aan een staalkabel hangt, die op zijn beurt aan een metalen balk is bevestigd. De balk ligt op de grond.]
figuur 2
[FIGUUR: Een balk met lampen eraan gehangen, die hoog aan het plafond bevestigd is.]

Op de uitwerkbijlage is schematisch en op schaal een balk met lampen
getekend. De verdeling van de (niet-afgebeelde) lampen is niet gelijk; de
ligging van het zwaartepunt Z van balk en lampen samen is weergegegeven.
De bevestiging van de linker kabel wordt als draaipunt D beschouwd. De
totale massa is 230 kg.

4p 25 Bepaal met behulp van de hefboomwet de spankracht in kabel II. Geef je
antwoord in twee significante cijfers.

Als de staalkabels te zwaar belast worden,
kunnen ze vervormen en breken. Om de
vervorming van een staalkabel te meten kan er
een sensor op bevestigd worden. Zie figuur 3. In
deze sensor zit een rekstrook. Dit is een lange
draad die zigzag op een flexibel folie is bevestigd.
Zie figuur 4.
figuur 3
[FIGUUR: Een sensor om een staalkabel geklemd. De staalkabel is aan de bovenkant te zien, de sensor zit eronder.]
staalkabel
sensor
figuur 4
[FIGUUR: Een close-up van een zwart folie met witte, zigzag lijnen erop. Dit is de rekstrook.]
folie

HA-1023-a-o 15 / 17 lees verder ► ► ►

### Pagina 16

De rekstrook werkt volgens het principe dat de elektrische weerstand
ervan toeneemt doordat tijdens het uitrekken de draad op het folie langer
en dunner wordt.
Een rekstrook kan in verschillende richtingen op de staalkabel bevestigd
zijn. Zie figuur 5.
figuur 5
methode 1 methode 2
2p 26 Leg uit met welke methode (1 of 2) de rekstrook op de staalkabel
bevestigd moet worden om de uitrekking van de staalkabel het best te
meten.
HA-1023-a-o
16 / 17
lees verder ►►►

### Pagina 17

De rekstrook wordt in serie met een vaste weerstand aangesloten op een spanningsbron van 5,0 V. De weerstand van de draad in de rekstrook neemt toe als de rekstrook wordt uitgerekt. Met een voltmeter wordt de spanning over een van de twee weerstanden gemeten tijdens het uitrekken van de staalkabel. Deze elektrische sensorspanning is uitgezet tegen de relatieve rek van de staalkabel. Zie figuur 6.

figuur 6
[FIGUUR: Grafiek met de spanning U (in V) op de y-as en de relatieve rek $\epsilon$ (%) op de x-as. De y-as loopt van 2,50 tot 2,54, met markeringen op 2,50, 2,51, 2,52, 2,53 en 2,54. De x-as loopt van 0 tot 0,15, met markeringen op 0, 0,05, 0,10 en 0,15. Een rechte lijn loopt vanaf de oorsprong (0, 2,50) omhoog naar het punt (0,15, 2,54).]

27 3p Leg uit of de voltmeter is aangesloten over de rekstrook of over de vaste weerstand.
Met de elektrische sensorspanning wordt bepaald of de mechanische spanning in de staalkabel niet te hoog is. Om de lampen veilig op te hangen moet de mechanische spanning $\sigma$ in iedere kabel minder zijn dan $2,4 \cdot 10^8 \text{ Nm}^{-2}$.
Na het monteren van een aantal lampen bedraagt de elektrische sensorspanning voor de ene kabel 2,520 V en voor de andere kabel 2,510 V. Figuur 6 staat ook op de uitwerkbijlage.

28 4p Toon met een bepaling aan of de belasting van de twee staalkabels nog in het veilige gebied zit.

HA-1023-a-o 17 / 17 einde