# Eindexamen Muziek HAVO 1999 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/muziek/1999/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

### Vraag 38 – Opgave 38

### Vraag 39 – Opgave 39

### Vraag 40 – Opgave 40

### Vraag 41 – Opgave 41

### Vraag 42 – Opgave 42

### Vraag 43 – Opgave 43

### Vraag 44 – Opgave 44

### Vraag 45 – Opgave 45

### Vraag 46 – Opgave 46

### Vraag 47 – Opgave 47

### Vraag 48 – Opgave 48

### Vraag 49 – Opgave 49

### Vraag 50 – Opgave 50

### Vraag 51 – Opgave 51

### Vraag 52 – Opgave 52

### Vraag 53 – Opgave 53

### Vraag 54 – Opgave 54

### Vraag 55 – Opgave 55

### Vraag 56 – Opgave 56

### Vraag 57 – Opgave 57

### Vraag 58 – Opgave 58

### Vraag 59 – Opgave 59

### Vraag 60 – Opgave 60

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Muziek
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Examen HAVO
Opavenboekje
Examennummer
Naam
Tijdvak 2
Dinsdag 22 juni
9.00-11.30 uur
Aanwijzingen voor de kandidaat:
1 Geef niet meer antwoorden (redenen,
voordeel e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, worden alleen de eerste twee in
de beoordeling meegeteld.
2 Voordat de cd wordt gestart, krijg je tien
minuten de tijd om het opgavenboekje in
te zien.
3 De vragen moet je in het opgavenboekje
beantwoorden.
4 Na vraag 33 heb je een pauze van vijf
minuten.
5 Antwoorden moeten met inkt zijn
geschreven.
Aanwijzingen voor de surveillant:
1 Er zijn twee cd's. Tien minuten na het
begin van het examen moet worden gestart
met cd 1 – track 1.
2 De cd moet worden stilgezet na vraag 33
(vijf minuten); daarna wordt verdergegaan
met cd 2 – track 1.
Dit examen bestaat uit 60 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
900012 20
Begin

### Pagina 2

Anonien – Cantigas de Amigo
cd1-track 2
De vragen 1 t/m 10 gaan over twee gedeeltes van een liederen cyclus uit het begin van de veertiende eeuw.
Je hoort twee keer het begin. Het instrument dat de zangstem begeleidt, speelt een vast interval.
1p 1 Welk interval is dat?

1p 2 Geef de technische term voor deze soort begeleiding.

cd1-track 3
Je hoort twee keer de gehele eerste strofe. De tekst en de vertaling staan afgedrukt.
On-das do ma-re de Vi-go,
se vis-tes me-u a-mi-go?
E ay-e de-us! Se ver-ra ce-do?
Golven uit de baai van Vigo,
Hebben jullie mijn geliefde gezien?
Ach God, zal hij spoedig terugkeren?

1p 3 Geef met een pijl aan vanaf welke lettergreep het begeleidende instrument iets anders speelt dan (alleen) het vaste interval.

2p 4 Hoe speelt het instrument vanaf dat moment ten opzichte van de zangstem?

cd1-track 4
De tekst van strofe 1 staat nogmaals afgedrukt. Op bijna elke lettergreep van de tekst worden twee of meer tonen (versieringen) gezongen. Op de onderstreepte lettergrepen wordt slechts één toon gezongen.
On-das do ma-re de Vi-go,
se vis-tes me-u a-mi-go?
E ay-e de-us! Se ver-ra ce-do?

2p 5 Onderstreep in zowel regel 2 als 3 nog één lettergreep waar ook één toon per lettergreep wordt gezongen.
Je hoort het fragment twee keer.

cd1-track 5
Je hoort dit fragment, maar nu zonder de inleiding, nog één keer.
1p 6 Geef in de tekst van vraag 5 met een pijl aan op welke lettergreep de laagst klinkende toon wordt gezongen.

900012 20 2 Lees verder

### Pagina 3

cd1-track 6
Je hoort één keer de eerste strofe en daarna twee keer de laatste strofe.
De tekst staat afgedrukt.

Ondas do mare de Vigo,
se vistes meu amigo?
E aye deus! Se verra cedo?

Se vistes meu amado,
o por que ei gran coidado?
E aye deus! Se verra cedo?

Golven uit de baai van Vigo,
Hebben jullie mijn geliefde gezien?
Ach God, zal hij spoedig terugkeren?

Hebben jullie mijn geliefde gezien,
Om wie ik mij grote zorgen maak?
Ach God, zal hij spoedig terugkeren?

2p 7 $\square$ Noem één verschil tussen de beide strofen gelet op de begeleiding.
Ga bij je antwoord uit van de laatste strofe.

cd1-track 7
Je hoort de instrumentale overgang naar het volgende lied drie keer. De melodie staat
afgedrukt.
[FIGUUR: Muzieknoten met notenbalken en ritmische waarden, waaronder kwartnoten, achtste noten en een rust.]

1p 8 $\square$ In welke maatsoort staat dit fragment?

2p 9 $\square$ Noteer in het notenvoorbeeld de maatstrepen.

cd1-track 8
Je hoort dit fragment nog twee keer.
2p 10 $\square$ Noteer in het notenvoorbeeld van vraag 8 bij twee noten het ontbrekende voorteken.

A. Vivaldi - Concerto 'La Notte'

cd1-track 9
De vragen 11 t/m 22 zijn gebaseerd op drie gedeeltes uit een concerto van Antonio Vivaldi
(1678-1741).

1p 11 $\square$ Je hoort één keer de eerste 12 maten.
Welk instrument speelt de melodie in zijn geheel?
Laat de strijkers buiten beschouwing.

900012 20
3
Lees verder


### Pagina 4

cd1-track 10
Je hoort de eerste 6 maten. Hierin wordt drie keer een motief gespeeld met een lengte van
twee maten. Het ritme van tel 3 in maat 1 staat genoteerd.
[FIGUUR: Twee achtste noten gevolgd door vier zestiende noten, allemaal met een bindbalk.]
12
2p 12 □
Noteer het ontbrekende ritme met inbegrip van de rust(en).
Je hoort het fragment twee keer.
cd1-track 11
Je hoort nog twee keer het fragment van vraag 11.
13
4p 13 □
Noem het verschil tussen de eerste 6 maten en de overige maten gelet op:
het samengaan van de stemmen:
maat 1 t/m 6 ..........................................................................................
overige maten ..........................................................................................
de rol van het bij vraag 11 bedoelde instrument:
maat 1 t/m 6 ..........................................................................................
overige maten ..........................................................................................
cd1-track 12
Je hoort dit fragment nog twee keer.
Noem één verschil tussen de eerste 6 maten en de overige maten gelet op de bouw van het
motief.
14
2p 14 □
maat 1 t/m 6 ..........................................................................................
overige maten ..........................................................................................
cd1-track 13
Je hoort een ander fragment twee keer.
15
1p 15 □
Van welke ritmische figuur wordt in de melodie gebruik gemaakt?
16
1p 16 □
Geef de technische term voor de partij van het basinstrument, gelet op de toonhoogte.
cd1-track 14
In het volgende fragment speelt het melodie-instrument twee keer een lange vibrato-achtige
toon (een soort triller).
17
1p 17 □
Binnen welk interval ligt de vibrato-toon?
18
1p 18 □
Welk instrument, dat niet meespeelt bij de eerste lange toon, speelt de baspartij bij de
tweede lange toon?
Je hoort het fragment twee keer.
900012 20
4
Lees verder

### Pagina 5

cd1-track 15
Je hoort één keer een ander gedeelte uit het concerto. Hierin wordt de titel van het stuk (de
Nacht) verklankt.
2p 19 Beschrijf de wijze waarop dit gebeurt gelet op:
notenwaarden
dynamiek
2p 20 Beschrijf hoe de twee bovenstemmen zich bewegen ten opzichte van de onderstem.

cd1-track 16
1p 21 Je hoort een zeven maten durend fragment uit een ander gedeelte van het concerto één keer.
Geef de technische term voor de wijze waarop motiefopeenvolging in de melodie
plaatsvindt.

cd1-track 17
Je hoort drie keer de laatste 8 maten van het concerto. Behalve in de laatste maat speelt het
melodie-instrument in elke maat een gesyncopeerd ritme, dat hieronder onvolledig is
afgedrukt.
[FIGUUR: Muzieknotatie met 8ste noten, sommige gegroepeerd met balken, beginnend met een kwart rust met punt, gevolgd door twee kwartnoten met punt, en dan achtste noten.]
2p 22 Noteer de twee ontbrekende overbindingsbogen.

Budapester Klezmer Band – Havah nagilah

cd1-track 18
De vragen 23 t/m 33 gaan over een instrumentale versie van het lied 'Havah nagilah'.

1p 23 Je hoort twee keer de inleiding die soms door één, soms door twee blaasinstrumenten
gespeeld wordt.
Geef de term voor de wijze waarop de instrumenten bij tweestemmig spel hoofdzakelijk
samengaan.

cd1-track 19
2p 24 Je hoort het volgende fragment twee keer.
Welke twee instrumenten spelen er naast de banjo en de piano?
1
2

900012 20 5 Lees verder

### Pagina 6

cd1-track 20
1 p 25 In het volgende fragment speelt de contrabas mee.
Welk interval wordt door dit instrument steeds gespeeld?

1 p 26 Geef de technische term voor de tempoverandering.
Je hoort het fragment drie keer.

cd1-track 21
2p 27 Je hoort een ander fragment één keer.
Welk instrument speelt de melodie?
Welk instrument speelt de tegenmelodie?

cd1-track 22
Je hoort dit fragment nog twee keer. De melodie staat afgedrukt.
[FIGUUR: Notenbalk met twee maten muziek, aangegeven met cijfers 1 en 2 erboven.]
1 p 28 Omcirkel de noot die ritmisch en melodisch anders wordt gespeeld dan genoteerd staat.

cd1-track 23
Je hoort twee keer de inleiding. Hierin wordt gebruik gemaakt van motieven uit de bij
vraag 28 afgedrukte melodie.
1p 29 Welke maat uit het notenvoorbeeld wordt, wat de toonhoogte betreft, twee keer gespeeld?

cd1-track 24
Het volgende fragment van 8 maten kan als volgt worden ingedeeld:
a b c
1 2 3 4 5 6 7 8
1p 30 Welke maten worden als een sequentie gespeeld?

1p 31 In welke twee maten wordt unisono gespeeld?
Je hoort het fragment twee keer.

900012 20 6 Lees verder

### Pagina 7

cd1-track 25
32 (2p) Je hoort eerst een gedeelte van couplet 1, daarna een gedeelte van couplet 3, en dit twee keer.
Noem één verschil met betrekking tot de rol van de koperblazers

en één verschil met betrekking tot het slagwerk.

Ga bij je antwoord uit van couplet 3.

cd1-track 26
33 (1p) Je hoort de laatste maten van het lied drie keer. Daarna heb je een pauze van vijf minuten.
Hoe eindigt de slotmaat? (Omcirkel het juiste alternatief.)
A met een akkoord op de grondtoon
B met een akkoord, maar niet op de grondtoon
C op één toon, op de grondtoon
D op één toon, maar niet op de grondtoon

F. Schubert – An Sylvia

cd2 track 1
De vragen 34 t/m 41 gaan over een lied van Franz Schubert (1797–1828).

Je hoort twee keer het pianovoor- en de eerste regel van het couplet. Van de
pianobegeleiding staat de eerste anderhalve maat van de bas afgedrukt, twee octaven
hoger en in de G-sleutel.
[FIGUUR: Een muziekfragment met een G-sleutel en een achttiende-eeuwse notatie.]

34 (1p) Hoeveel maten duurt het voorspel?

cd2 track 2
35 (1p) Je hoort dit fragment nog één keer.
Welke notenwaarde wordt in de bovenstem van de pianobegeleiding gespeeld?

900012 20
7
Lees verder

### Pagina 8

cd2 track 3
Van een gedeelte van het eerste couplet staat de tekst afgedrukt.

1 Was ist Sylvia, saget an,
2 dass sie die weite Flur bereist?
3 Schön und zart seh' ich sie nahm,
4 auf Himmels Gunst und Spur weist,

Op twee momenten imiteert de piano een gedeelte van de zangmelodie.
Na welk woord gebeurt dit letterlijk

2p 36

en na welk woord gebeurt dit vrij?

Je hoort het fragment twee keer.

cd2 track 4

Je hoort dit fragment nog één keer.
Wat is in globale zin het verschil tussen de muziek bij de regels 1 en 2 en die bij de regels 3 en 4? Laat kleine melodische veranderingen buiten beschouwing. Ga bij je antwoord uit van de regels 3 en 4.

1p 37

cd2 track 5

Van een ander gedeelte staat de zangmelodie onvolledig afgedrukt.
[FIGUUR: Muzieknotatie met een vioolsleutel, een maatstreep, een mol-teken, een 4/4 maatsoort, een halve noot op de G, een kwartnoot op de C, en twee kwartnoten op de G.]

Noteer de ontbrekende noten (toonhoogte en ritme).
Je hoort het fragment vier keer.

2p 38

cd2 track 6

Van de laatste regel van het eerste couplet staat de melodie afgedrukt.
[FIGUUR: Muzieknotatie met een vioolsleutel, een maatstreep, een mol-teken, een 4/4 maatsoort, genummerde maten 1, 2, 3, 4. Maat 1 bevat een halve noot op de G. Maat 2 bevat een halve noot op de B. Maat 3 bevat een halve noot met punt op de D. Maat 4 bevat twee achtste noten op de G en een kwartnoot op de C.]

Wat is het kenmerkende interval in de maten 1 en 2?

1p 39

Wat is de toonsoort van dit fragment?
Je hoort het fragment één keer.

1p 40

900012 20 8 Lees verder


### Pagina 9

cd2 track 7
Van het eerste en tweede couplet staat de tekst afgedrukt.

Was ist Sylvia, saget an,
dass sie die weite Flur preis?
Schön und zart seh' ich sie nahn,
auf Himmels Gunst und Spur weist,
dass ihr alles untertan,
dass ihr alles untertan.

Ist sie schön und gut dazu?
Reiz labt wie milde Kindheit;
ihrem Aug eilt Amor zu,
dort heilt er seine Blindheit,
und verweilt in süsser Ruh,
und verweilt in süsser Ruh.

1p 41 □ Waarom is dit geen doorgewancomposer lied?
Je hoort het fragment één keer.

W. Pijper - Drie Aphorismen

cd2 track 8
De vragen 42 t/m 50 zijn gebaseerd op een uit drie deeltjes bestaand pianowerk van
Willem Pijper (1894-1947).

De vragen 42 t/m 45 gaan over het eerste deeltje.

[FIGUUR: Muziekfragment met maten genummerd 1 t/m 7.]

Je hoort drie keer de maten 1 t/m 7. Deze staan in een schema weergegeven. In maat 1 staat
het daar gespeelde begeleidingsritme afgedrukt. Dit begeleidingsritme wordt in twee maten
verkort gespeeld.

1p 42 □ In welke twee maten is dat het geval?

cd2 track 9
Van de maten 3 t/m 5 staat de melodie afgedrukt.

[FIGUUR: Muziekfragment met maten genummerd 3 t/m 5.]

2p 43 □ Noteer in zowel maat 4 als 5 voor één noot het ontbrekende voorteken.
Je hoort het fragment drie keer.

900012 20 9 Lees verder


### Pagina 10

cd2 track 10
Je hoort twee keer het hele deeltje. In vier maten is duidelijk het ritme van een bepaalde dans te herkennen.
1p 44 ■ Welke dans is dat? (Omcirkel het juiste alternatief.)
A gigue
B pavane
C sarabande
D wals
Het deeltje als geheel is luistermuziek en geen muziek om er de bij vraag 44 bedoelde gezelschapsdans op te dansen.
2p 45 □ Geef hiervoor één argument. (Een antwoord als 'Je kunt er niet op dansen' is niet voldoende.)
cd2 track 11
Je hoort het begin van het eerste deeltje, daarna het begin van het tweede deeltje, en dit twee keer. De structuur van deze fragmenten verschilt.
2p 46 □ Beschrijf dit verschil, gelet op de meerstemmige schrijfwijze.
deeltje 1
deeltje 2
cd2 track 12
De vragen 47 t/m 50 gaan over het derde deeltje.
De eerste vier maten zijn afgedrukt, maar de rusten zijn weggelaten.
[FIGUUR: Muzieknotatie met twee stemmen, G-sleutel en F-sleutel, 2/4 maatsoort, met tonen in maat 1, 2, 3 en 4. Maat 1 en 2 tonen: G#, B, D#, G# in bovenstem, G#, B, D#, G# in onderstem. Maat 3 tonen: C#, E, G#, C# in bovenstem, F#, A, C#, F# in onderstem. Maat 4 tonen: G#, B, D#, G# in bovenstem, G#, B, D#, G# in onderstem.]
1p 47 □ Noteer in het notenvoorbeeld de ontbrekende rusten.
Je hoort het fragment één keer.
cd2 track 13
1p 48 □ Je hoort dit fragment nog één keer.
Geef met één argument aan dat hier niet echt sprake is van tonale muziek. (Geef een argument voor maat 1 en 2 of voor maat 3 en 4.)
900012 20 10 Lees verder

### Pagina 11

cd2 track 14
Je hoort drie keer de eerste zeven maten. Deze staan gedeeltelijk afgedrukt.

[FIGUUR: Muzieknotatie met maten 2 tot en met 7. De noten zijn voornamelijk sextolen met achtste noten, met ritmische complexiteit en voortekens.]

In zowel maat 6 als maat 7 wordt een motief gespeeld.
Wat is het verschil tussen het motief van maat 6 en dat van maat 7?
Ga bij je antwoord uit van maat 7.

cd2 track 15
Je hoort maat 1 t/m 7, daarna de slotmaten, en dit twee keer.
1p 50 ■ Welk materiaal uit de maten 1 t/m 7 is, al dan niet iets gewijzigd, in de slotmaten te horen?
(Omcirkel het juiste alternatief)
A alleen materiaal uit maat 1 – 2
B alleen materiaal uit maat 3 – 4
C alleen materiaal uit maat 5
D materiaal uit maat 1 – 2 en 3 – 4
E materiaal uit maat 1 – 2 en 6

W. Pickett – You keep me hangin' on

cd2 track 16
De vragen 51 t/m 60 gaan over een song van Wilson Pickett.

2p 51 ■ Je hoort twee keer het eerste gedeelte van de intro.
Noem het instrument dat begint

en het onderdeel van het drumstel dat daarna meespeelt.

cd2 track 17
Je hoort twee keer de gehele intro die uit twee gedeeltes bestaat. Het tweede gedeelte is
anders van karakter dan het eerste.
1p 52 ■ Hoeveel (volledige) maten duurt het tweede gedeelte van de intro?

900012 20 11 Lees verder

### Pagina 12

cd2 track 18
2p 53 (2p) Je hoort dit fragment nog twee keer.
Noem twee verschillen tussen het eerste en het tweede gedeelte van de intro.
Ga bij je antwoord uit van het tweede gedeelte en laat de lengte buiten beschouwing.
1
2

cd2 track 19
2p 54 (2p) Je hoort twee keer een fragment dat bestaat uit het laatste gedeelte van couplet 1, een
overgang en het eerste gedeelte van couplet 2.
Welk gedeelte van de intro wordt als overgang gespeeld tussen het eerste en het tweede
couplet?

Zeg tevens waaraan je dat hoort (één aspect).

1p 55 (1p) Welk instrument speelt in het tweede couplet af en toe met de zangstem mee?

cd2 track 20
2p 56 (2p) Je hoort drie keer een instrumentale overgang van vier maten.
Noteer onder elkaar één maat van het ritme dat gespeeld wordt door het bekken en de
snaredrum. Vergeet de rusten niet.

bekken $\qquad$ [FIGUUR: Een maat met vier kwartnoten op de eerste tel en een achtste rust gevolgd door een achtste noot op de derde tel, met daaropvolgend een achtste rust en een achtste noot op de vierde tel, gevolgd door een kwart rust en een kwart noot.] :||

snaredrum $\qquad$ [FIGUUR: Een maat met twee achtste rusten op de eerste tel, gevolgd door twee achtste noten op de tweede tel, gevolgd door een achtste rust en een achtste noot op de derde tel, gevolgd door een achtste rust en een achtste noot op de vierde tel.] :||

cd2 track 21
In het volgende fragment wordt een melodie van vier maten drie keer korter
gezongen. Van de melodie zoals die gezongen wordt door de hoogste zangstem staan
enkele noten en een deel van het ritme afgedrukt.

[FIGUUR: Een muziekfragment met in de eerste maat een kwartnoot op C en een kwartnoot op D, gevolgd door een achtste rust en twee achtste noten op E en F, met een legato boog over de twee achtste noten. De tweede maat begint met een halve noot op G. De derde maat bevat een kwartnoot op A en een kwartnoot op G, gevolgd door een kwart rust. De vierde maat begint met een achtste rust gevolgd door twee achtste noten op F en E, met een legato boog over de twee achtste noten.]

3p 57 (3p) Noteer de ontbrekende noten (ritme en toonhoogte).
Je hoort het fragment drie keer.

900012 20 12 Lees verder

### Pagina 13

cd2 track 22
3p 58 (3p) Je hoort twee keer het vervolg van het zojuist beluisterde fragment.
Noem drie manieren waarop in de laatste acht maten spanning wordt opgebouwd, gelet op
de instrumenten.
1
2
3
cd2 track 23
2p 59 (2p) Je hoort één keer het slot.
Beschrijf op welke wijze de tekst 'hangin’ on' (aan het lijntje houden) in de zang
tot uitdrukking wordt gebracht.
cd2 track 24
1p 60 (1p) Je hoort twee keer het laatste gedeelte van het slot.
Welk ritme wordt door de blazers gespeeld?
(Omcirkel het juiste alternatief.)
A $\frac{4}{4} | \text{♩} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad ||$
B $\frac{4}{4} | \text{♩} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad ||$
C $\frac{4}{4} | \text{♩} \quad \text{♩} \quad \text{♪} \quad \text{♪} \quad \text{||}$
D $\frac{4}{4} | \text{♪} \quad \text{♪} \quad \text{♩} \quad \text{♪} \quad \text{||}$
Einde
900012 20 13