# Eindexamen Muziek HAVO 1999 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/muziek/1999/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ### Vraag 28 – Opgave 28 ### Vraag 29 – Opgave 29 ### Vraag 30 – Opgave 30 ### Vraag 31 – Opgave 31 ### Vraag 32 – Opgave 32 ### Vraag 33 – Opgave 33 ### Vraag 34 – Opgave 34 ### Vraag 35 – Opgave 35 ### Vraag 36 – Opgave 36 ### Vraag 37 – Opgave 37 ### Vraag 38 – Opgave 38 ### Vraag 39 – Opgave 39 ### Vraag 40 – Opgave 40 ### Vraag 41 – Opgave 41 ### Vraag 42 – Opgave 42 ### Vraag 43 – Opgave 43 ### Vraag 44 – Opgave 44 ### Vraag 45 – Opgave 45 ### Vraag 46 – Opgave 46 ### Vraag 47 – Opgave 47 ### Vraag 48 – Opgave 48 ### Vraag 49 – Opgave 49 ### Vraag 50 – Opgave 50 ### Vraag 51 – Opgave 51 ### Vraag 52 – Opgave 52 ### Vraag 53 – Opgave 53 ### Vraag 54 – Opgave 54 ### Vraag 55 – Opgave 55 ### Vraag 56 – Opgave 56 ### Vraag 57 – Opgave 57 ### Vraag 58 – Opgave 58 ### Vraag 59 – Opgave 59 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Muziek Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Opavenboekje Examennummer Naam 19 99 Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 9.00-11.30 uur Aanwijzingen voor de kandidaat: 1 Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 2 Voordat de cd wordt gestart, krijg je tien minuten de tijd om het opgavenboekje in te zien. 3 De vragen moet je in het opgavenboekje beantwoorden. 4 Na vraag 31 heb je een pauze van vijf minuten. 5 Antwoorden moeten met inkt zijn geschreven. Aanwijzingen voor de surveillant: Dit examen bestaat uit 59 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. 1 Er zijn twee cd's. Tien minuten na het begin van het examen moet worden gestart met cd 1-track 1. 2 De cd moet worden stilgezet na vraag 31 (vijf minuten); daarna wordt verdergegaan met cd 2-track 1. 900007 20 Begin ### Pagina 2 J.S. Bach – 2e Brandenburgs Concert, 3e deel cd1-track 2 De vragen 1 t/m 12 gaan over een deel uit een Brandenburgs Concert van Johann Sebastian Bach (1685-1750). Je hoort het begin twee keer. De thema-inzetten van de instrumenten staan schematisch weergegeven. 1 ..................................................................... 2 ..................................................................... 3 viool ..................................................................... 4 ..................................................................... 2p 1 □ Vul bij 1, 2 en 4 in welk instrument daar het thema inzet. 2p 2 □ Welke twee instrumenten begeleiden? ......................................................................................................................... 1p 3 □ Geef de term voor een dergelijke begeleidingswijze uit de Barok. ......................................................................................................................... cd1-track 3 [FIGUUR: Muzieknotatie met een vioolsleutel, maatsoort 2/4, beginnend met een achtste rust gevolgd door een kwartnoot en diverse achtste noten, met aanduidingen voor maten 1 t/m 8.] Je hoort een korter fragment vanaf het begin drie keer. Het begin van de eerste thema-zet is afgedrukt, zonder versieringen. 1p 4 □ In welke maat begint de tweede thema-inzet? ......................................................................................................................... cd1-track 4 [FIGUUR: Muzieknotatie beginnend met een vioolsleutel, maatsoort 2/4, met een reeks achtste noten.] Het begin van de eerste thema-inzet staat nogmaals afgedrukt. Geef met pijltjes aan welke noten worden versierd (omspeeld). Je hoort de eerste thema-inzet drie keer. 2p 5 □ ......................................................................................................................... cd1-track 5 Je hoort dit fragment nog één keer. 1p 6 □ In welke notenwaarden wordt de rest van het thema gespeeld? ......................................................................................................................... 1p 7 □ In welke toonsoort staat de afgedrukte thema-inzet? ......................................................................................................................... 900007 20 2 Lees verder ### Pagina 3 cd1-track 6 Je hoort de eerste thema-inzet, daarna een ander gedeelte waar dit thema gespeeld wordt, en dit drie keer. 2p 8 Noem twee verschillen tussen deze fragmenten. Ga bij je antwoord uit van het tweede fragment. 1 2 cd1-track 7 In het volgende fragment wordt door het hoogst klinkende instrument een motief enkele malen herhaald. Dit motief staat hieronder met een haak aangegeven. [FIGUUR: Muziekfragment met een G-sleutel, vier kwartnoten, gevolgd door twee achtste noten en een kwartnoot.] 3p 9 Noteer de herhalingen van het motief (toonhoogte en ritme). 1p 10 Geef de term voor deze wijze van herhaling. Je hoort het fragment drie keer. cd1-track 8 Van het slot staan van de bovenste partij de laatste twee maten afgedrukt. [FIGUUR: Muziekfragment met een G-sleutel, vier achtste noten met balken, gevolgd door twee achtste noten en een kwartnoot, en een laatste kwartnoot.] 1p 11 Geef de Italiaanse term voor de tempoverandering in de laatste twee maten. 2p 12 Geef in het notenvoorbeeld met het betreffende teken aan welke noot langer klinkt dan genoteerd staat. Je hoort de laatste vier maten twee keer. 900007 20 3 Lees verder ### Pagina 4 T.L. de Victoria – O Magnum mysterium cd1-track 9 De vragen 13 t/m 20 zijn gebaseerd op een motet van Tomas Luis de Victoria (ca. 1548-1611). [FIGUUR: Muziekfragment met notenbalk en teksten. Bovenste notenbalk heeft maten genummerd 1 t/m 8. Onderste notenbalk heeft maten genummerd 5 t/m 13. Tekstjes als "Ma - gnum", "my - ste - ri - um", "et", "ad - mi - ra - bi - le - sa - cra - men -", "tum." en "my - ste-" staan onder de noten.] 2p 13 $\square$ Van het begin staat de partij van de als eerste inzettende stem afgedrukt. Geef met pijlen de inzet van de tweede en vierde stem aan. De inzet van de derde stem is gegeven. Je hoort het fragment drie keer. cd1-track 10 De eerste vier maten zijn nog eens afgedrukt. [FIGUUR: Muziekfragment met notenbalk en teksten. Notenbalk heeft maten genummerd 1 t/m 3. Tekstjes als "O", "Ma - gnum", "my - ste - ri - um", "et" staan onder de noten.] 2p 14 $\square$ Noem het interval in elke haak. Beantwoord deze vraag meteen. 1 ................................................................................ 2 ................................................ 3 .......................... cd1-track 11 Je hoort een langer fragment vanaf het begin twee keer. 2p 15 $\square$ Noem de meerstemmige schrijfwijze in de eerste helft van het fragment ........................................................................................................................................................................ en (overwegend) in de laatste drie maten. ........................................................................................................................................................................ 900007 20 4 Lees verder ### Pagina 5 cd1-track 12 Van het volgende fragment is de tekst afgedrukt. (Ut) animalia Ut animalia Viderent Dominum natum 4 Viderent Dominum na(tum) 2p 16 $\square$ Hierin wordt twee-, drie- en vierstemmig gezongen; driestemmig komt twee keer voor. Geef achter elk tekstgedeelte het aantal stemmen aan. Het vierstemmige tekstgedeelte is gegeven. Je hoort het fragment drie keer. cd1-track 13 [FIGUUR: Muziekfragment met een G-sleutel en enkele noten en voortekens.] Van het volgende fragment staat de sopraanpartij onvolledig afgedrukt. Van een deel van de ontbrekende noten staat het ritme boven de balk. Noteer de ontbrekende noten (toonhoogte en ritme) met inbegrip van één voorteken. Je hoort het fragment vier keer. 3p 17 $\square$ cd1-track 14 In het volgende fragment wordt in het begin de tekst 'Dominum Jesum Christum' gezongen en daarna 'Alleluia'. Wat gebeurt er in het Alleluia-gedeelte met: de maatsoort: eerst later en het tempo: eerst later Je hoort het fragment drie keer. cd1-track 15 1p 19 $\square$ Je hoort één keer het Alleluia-gedeelte. Hoe wordt de tekst 'Alleluia' (Looft de Heer) muzikaal vormgegeven (één aspect). Laat maatsoort en tempo nu buiten beschouwing. cd1-track 16 1p 20 $\square$ Je hoort twee keer de laatste vier maten. Wat is de toonsoort van het fragment als geheel en die van het slotakkoord? (Omcirkel het juiste alternatief.) A beide in majeur B beide in mineur C majeur, maar het slotakkoord in mineur D mineur, maar het slotakkoord in majeur 900007 20 5 Lees verder ### Pagina 6 J. Andriessen – In Holland staat een huis cd1-track 17 De vragen 21 t/m 31 gaan over variaties op het lied ,,In Holland staat een huis” van Jurriaan Andriessen (1925–1996). Je hoort het lied één keer. Van de eerste vier maten staat de melodie afgedrukt. [FIGUUR: Muziekfragment met een G-sleutel, twee mollen, maatstreep, vierkwartsmaat, achtste noot, achtste noot, achtste noot, achtste noot, achtste noot, achtste noot, kwartnoot, achtste rust, achtste noot, achtste noot, achtste noot, achtste noot, achtste noot, achtste noot, kwartnoot.] 1p 21 $\square$ Noteer de vorm met per vier maten een letter. De eerste letter is reeds gegeven. A – .... – .... 1p 22 $\square$ In welke toonsoort staat de melodie? cd1-track 18 Je hoort een variatie op dit lied één keer. Hierin wordt door de fagot een begeleidingsmotief gespeeld. 1p 23 ■ Wat is het ritme van dit begeleidingsmotief? (Omcirkel het juiste alternatief.) A |: $\frac{2}{4}$ ; ; ; ; | B |: $\frac{2}{4}$ ; ; ; ; | C |: $\frac{2}{4}$ ; ; ; ; | D |: $\frac{2}{4}$ ; ; ; ; | cd1-track 19 Je hoort dit fragment nog twee keer. 1p 24 $\square$ In welke maat wordt de melodie ingezet? 1p 25 $\square$ Welk instrument speelt de melodie? 1p 26 $\square$ Welk instrument speelt, hoofdzakelijk kleine notenwaarden, een tegenmelodie? 900007 20 6 Lees verder ### Pagina 7 cd1-track 20 Je hoort een andere variatie. Hierin speelt de hoorn de bij vraag 21 afgedrukte melodie, enigszins gewijzigd en in 6/8 maat. De toonhoogte en enkele notenwaarden van de melodie zijn gegeven. [FIGUUR: Muziekfragment met G-sleutel, 6/8 maatsoort, en enkele noten. De noten zijn op de notenbalk geplaatst.] 4p 27 Maak het ritme volledig. Vergeet de overbindingen niet. Je hoort het fragment vier keer. cd1-track 21 Je hoort dit fragment nog drie keer. 2p 28 Geef in het notenvoorbeeld bij vraag 27 met twee pijlen aan waar de tweede en derde partij inzetten. cd1-track 22 Je hoort dit fragment en het vervolg erop twee keer. 1p 29 Geef de term voor de wijze waarop de instrumenten zich in dat vervolg hoofdzakelijk ten opzichte van elkaar bewegen. cd1-track 23 Je hoort een gedeelte van de laatste variatie twee keer. 1p 30 Geef de technische term voor de toon die door de laagste partij wordt gespeeld. 1p 31 Welke polyfone schrijfwijze wordt door de hoogste twee partijen toegepast? Na de muziek heb je een pauze van vijf minuten. 900007 20 7 Lees verder ### Pagina 8 J. Haydn – Pianosonate, Hob. XVI: 41, 1e deel cd2-track 1 De vragen 32 t/m 40 gaan over een deel uit een pianosonate van Joseph Haydn (1732-1809). Dit deel staat in de hoofdvorm. Je hoort ter kennismaking de eerste themagroep. Je hoort vier keer alleen het begin van de eerste themagroep. De melodie daarvan staat afgedrukt. [FIGUUR: Muzieknotatie met maatstreepjes en noten, genummerd 1 t/m 8] cd2-track 2 2p 32 $\square$ Vul in maat 6 de ontbrekende noten in (het ritme is gegeven) en noteer in maat 7 het ritme. cd2-track 3 Je hoort het fragment nog twee keer. Dit fragment is gebaseerd op vier verschillende ritmische motieven. 2p 33 $\square$ Geef van drie van deze motieven een voorbeeld aan met een haak ($\stackrel{\frown}{--}$) . Je hoort twee keer de eerste themagroep die bestaat uit het fragment van vraag 32/33 en het vervolg daarop. 1p 34 $\square$ Noem één verschil tussen het eerste gedeelte en het vervolg, gelet op de melodielijn. Ga bij je antwoord uit van het vervolg. cd2-track 4 Je hoort drie keer het begin van de tweede themagroep. 1p 35 $\square$ Welke ritmische figuur wordt vrijwel onafgebroken in de begeleiding en ook in twee maten van de melodie gespeeld? 1p 36 ■ Wat gebeurt er in dit fragment met de toonsoort? (Omcirkel het juiste alternatief.) begint in eindigt in A majeur mineur B majeur mineur C mineur majeur D mineur mineur 900007 20 8 Lees verder ### Pagina 9 cd2-track 5 Je hoort het eerste gedeelte van thema 1, daarna het eerste gedeelte van 2, en dit twee keer. 2p 37 Noem één verschil tussen deze thema's gelet op de melodie en één verschil gelet op de begeleiding. Ga bij je antwoord uit van thema 2 en laat de toonsoort en ritmische begeleidingsfiguur van vraag 35 buiten beschouwing. [FIGUUR: Muzieknotatie met twee partijen. De bovenste partij begint met een forte dynamiek en een vierkwartsmaat. De lagere partij is een begeleiding met triolen.] cd2-track 7 Je hoort twee keer het slot van de expositie. De melodie ervan staat afgedrukt. 2p 38 Geef in het notenvootenvoorbeeld met vier of vijf haken ( ] ) aan hoe de onderverdeling is. cd2-track 7 Je hoort dit fragment nog twee keer. 2p 39 Noteer in het notenvoorbeeld van vraag 38 de drie ontbrekende dynamische tekens. Het eerste teken is gegeven. cd2-track 8 Je hoort twee keer de doorwerking. 1p 40 Op welk thema of welke thema's is de doorwerking gebaseerd, eventueel nieuw materiaal buiten beschouwing gelaten. (Omcirkel het juiste alternatief.) A alleen thema 1 B alleen thema 2 C zowel thema 1 als thema 2 D geen van beide thema's 900007 20 9 Lees verder ### Pagina 10 G. Holst – The Planets, Uranus cd2-track 9 De vragen 41 t/m 49 gaan over een deel uit 'The Planets' van Gustav Holst (1874-1934). Je hoort twee keer het begin. Hierin wordt drie keer het afgedrukte motief gespeeld. [FIGUUR: Een muziekfragment met een vioolsleutel, een maatstreep, een hele noot met een punt, een rust, een hele noot met een punt, een maatstreep, een hele noot met een punt en een boog, een hele noot met een punt, een maatstreep.] 1p 41 Welke verandering ondergaat dit motief bij de tweede en derde keer gelet op de toonduur? cd2-track 10 Je hoort het volgende fragment drie keer. 2p 42 Hoe vaak wordt daarin het motief uit vraag 41 gespeeld (al dan niet enigszins gewijzigd)? Hoe vaak wordt het motief gespeeld met gewijzigde contour (melodierichting)? 1p 43 Welk slaginstrument speelt mee, het bekken buiten beschouwing gelaten? cd2-track 11 Je hoort een ander fragment drie keer. 3p 44 Hierin wordt naar een climax toegewerkt. Noem drie manieren waarop dit gebeurt. 1 2 3 2p 45 Welke twee slaginstrumenten spelen mee? cd2-track 12 [FIGUUR: Een muziekfragment met een vioolsleutel, een kwartnoot, een achtste noot, twee achtste noten, een vierde noot, een zestiende rust, een zestiende noot, een achtste noot, een vierde noot, een achtste noot, een kwartnoot, een halve noot, een rust, een hele noot met een punt, een maatstreep.] Van een ander fragment staan van één partij twee maten afgedrukt. Hierin wordt gebruik gemaakt van het beginmotief (zie vraag 41). 1p 46 Geef één voorbeeld van dit motief met een haak (¬) aan. Je hoort het fragment één keer. 900007 20 10 Lees verder ### Pagina 11 cd2-track 13 Van het volgende fragment zijn de vorm (aangegeven met de letters A en B) en de dynamiek grafisch weergegeven. [FIGUUR: Grafiek van dynamiek over tijd, met markeringen A en B op de tijd-as.] dynamiek vorm |-----------A-----------|-----B-----| 47 (2p) Wat is het verschil tussen het A- en B-gedeelte gelet op het gebruik van het beginmotief (zie vraag 41). Ga bij je antwoord uit van het B-gedeelte. Je hoort het fragment twee keer. cd2-track 14 Je hoort drie keer het zojuist beluisterde fragment met het vervolg. Ook nu zijn de vorm en de dynamiek grafisch weergegeven. [FIGUUR: Grafiek van dynamiek over tijd, met markeringen A, B, C en D op de tijd-as.] dynamiek vorm |-----A-----|-----B-----|-----C-----|-----D-----| 48 (1p) Welke instrumentengroep en welk instrument spelen zowel in het A- als in het D-gedeelte? (Laat de pauken in het D-gedeelte buiten beschouwing.) 49 (1p) Wat is het verschil tussen het B- en het C-gedeelte, gelet op de meespelende instrumenten? Ga bij je antwoord uit van het C-gedeelte. Sting - Shape of my heart cd2-track 15 De vragen 50 t/m 59 zijn gebaseerd op een song van Sting. Je hoort drie keer de intro die uit acht maten bestaat. 50 (2p) Welke instrumenten spelen er? 51 (1p) Wat is het verschil tussen de structuur van de eerste vier maten en die van de laatste vier? Ga bij je antwoord uit van de laatste vier maten. 900007 20 11 Lees verder ### Pagina 12 cd2-track 16 De melodie van de eerste twee maten staat afgedrukt. Het ritme is bij benadering weergegeven. 1p 52 Noteer het ontbrekende voorteken voor de betreffende noot. Je hoort het fragment drie keer. [FIGUUR: Muzieknotatie met een vioolsleutel, voortekens # en een maatstreep met daarin noot en een maatstreep] cd2-track 17 De tekst van het eerste couplet staat afgedrukt. a He deals the cards as a meditation. .... and those he plays never suspect. .... He doesn't play for the bets he wins. .... He doesn't play for respect. 2p 53 Geef met nog drie letters en eventuele accenten de vorm weer, gelet op de melodie en de begeleiding. De eerste letter is gegeven. Je hoort het couplet twee keer. cd2-track 18 Je hoort dit couplet nog vier keer. 1p 54 Op welk moment van de maat wordt de tekst van regel 1 ingezet? (Omcirkel het juiste alternatief.) A op tel 1 B iets na tel 1 C op tel 2 D iets na tel 2 1p 55 Op welk moment van de maat worden, vergeleken met regel 1, de overige tekstregels ingezet? (Omcirkel het juiste alternatief.) A alle op hetzelfde moment B alle op een ander moment C twee keer op een ander moment cd2-track 19 Je hoort een instrumentaal gedeelte één keer. Hierin speelt een mondharmonica. 1p 56 Geef de term of een omschrijving voor de toonvorming van de mondharmonica. (Laat glissando buiten beschouwing.) cd2-track 20 Het volgende fragment bestaat uit de laatste twee regels van het refrein en het begin van het instrumentale gedeelte. 1p 57 Wat gebeurt er bij de overgang van het refrein naar het instrumentale gedeelte met de toonsoort? (Omcirkel het juiste alternatief.) Je hoort het fragment twee keer. A er wordt gemoduleerd naar een toonsoort met een hogere ligging B er wordt gemoduleerd naar een toonsoort met een lagere ligging C er vindt geen modulatie plaats 900007 20 12 Lees verder ### Pagina 13 cd2-track 21 Je hoort een gedeelte van de coda twee keer. De tekst staat afgedrukt en vanaf maat 2 tevens de melodie, maar onvolledig. [FIGUUR: Muzieknotatie met maten 3 tot en met 6, met tekst "that's not the shape of my heart" eronder.] 2p 58 [] In dit fragment komt maatwisseling voor. Noteer in de betreffende twee maten de maataanduiding. cd2-track 22 Je hoort van het zojuist beluisterde fragment drie keer alleen de maten 3 t/m 6. Deze staan nog eens afgedrukt. [FIGUUR: Muzieknotatie met maten 3 tot en met 6, met tekst "that's not the shape of my heart" eronder.] 1p 59 [] Noteer de ontbrekende noten; het ritme daarvan staat boven de balk. Einde 900007 20 13