# Eindexamen Maatschappijwetenschappen HAVO 2015 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/maatschappijleer/2015/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijdvak 2
dinsdag 16 juni
13.30 - 16.30 uur
maatschappijwetenschappen

Bij dit examen hoort een bronnenboekje.

Het examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 68 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staan hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

HA-1034-a-15-2-0

### Pagina 2

Opgave 1 Strenger straffen helpt niet

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Op 2 december 2012 werd grensrechter Richard Nieuwenhuizen tegen
zijn hoofd geschopt en geslagen na een voetbalwedstrijd. De dag daarna
bezweek hij aan zijn verwondingen. De plotselinge dood van de
grensrechter bracht een schok teweeg in heel Nederland. Na dit voorval
5 klonk vanuit de maatschappij en de politiek de roep om strengere straffen.
Volgens Jan van Dijk werkt strenger straffen echter niet. Hij bepleit een
preventieve aanpak van de criminaliteit (tekst 1).

Lees de regels 1 tot en met 10 van tekst 1.
Hoogleraar Van Dijk verwijst in de eerste zin van tekst 1 naar de
3p 1 verkiezingsprogramma's van politieke partijen. Politieke partijen vervullen
in het politieke proces de volgende functies:
aggregatiefunctie/integratiefunctie, articulatiefunctie, communicatiefunctie,
participatiefunctie en rekrutering- of selectiefunctie.
Welke politieke functies vervullen politieke partijen met het schrijven en
publiceren van verkiezingsprogramma's?
Kies twee functies en licht elke functie toe.

Lees de regels 11 tot en met 23 van tekst 1.
Strenger straffen is volgens Jan van Dijk niet effectief. Volgens hem helpt
strenger straffen niet. Daarnaast kent strenger straffen ook andere
nadelen voor de samenleving. Het gaat bij strenger straffen om langere
gevangenisstraffen.
2p 2 Noem twee andere nadelen van strenger straffen voor de samenleving.

Voorstanders van strenger straffen wijzen op een aantal voordelen.
2p 3 Noem twee voordelen van strenger straffen waar voorstanders op wijzen.
Ga in je antwoord uit van doelen van straffen.

Gebruik de bovenstaande inleiding bij deze opgave en de regels 11 tot en
met 23 van tekst 1 uit het bronnenboekje.
Criminaliteit is een sociaal en politiek probleem.
4p 4 Leg uit aan de hand van de dood van de grensrechter dat criminaliteit
een sociaal probleem is. Gebruik in je uitleg een voorbeeld uit de
inleiding.
en een politiek probleem is. Gebruik in je uitleg een voorbeeld uit
tekst 1.

HA-1034-a-15-2-o 2 / 8 lees verder

### Pagina 3

2p 5 Gebruik de regels 24 tot en met 34 van tekst 1.
Het CDA zal zich kunnen vinden in de aanpak van criminaliteit zoals te
herkennen is in de regels 24 tot en met 34.
Welk ideologisch uitgangspunt van het CDA is te herkennen in de regels
24 tot en met 34? Koppel een citaat aan het betreffende uitgangspunt.

Gebruik de regels 35 tot en met 50 van tekst 1.
Het aantal woninginbraken in Nederland is sinds 1995 sterk gedaald
(regels 47-50).
Met welke theorie over de oorzaak van criminaliteit kun je de afname
van woninginbraken verklaren?
- Geef een beschrijving van deze theorie.
- Geef met behulp van deze theorie een verklaring voor de afname van
woninginbraken op grond van het tekstfragment.

Opgave 2 Negatieve media-aandacht voor ziekenhuizen

Bij deze opgave horen de teksten 2 tot en met 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In de eerste helft van 2013 waren ziekenhuizen veel negatief in het
nieuws. Zo besteedde het radioprogramma Argos aandacht aan het hoge
sterftecijfer van het hartcentrum van het Hagaziekenhuis in Den Haag
(tekst 2). Ook publiceerden onderzoekers in het blad Medisch Contact een
studie waaruit blijkt dat de ziekenhuissterfte in Nederland sterk verschilt
per regio (tekst 3). Patiënten lijken zich van alle media-aandacht echter
weinig aan te trekken: ondanks de negatieve publiciteit is het imago van
de Nederlandse ziekenhuizen nauwelijks geschaad (tekst 4).

Gebruik tekst 2.
Massamedia vervullen verschillende maatschappelijke functies, zoals de
informatiefunctie. Binnen de informatiefunctie zijn weer verschillende
(sub)functies te onderscheiden zoals de agendafunctie en de opiniërende
functie.
4p 7 Leg uit welke twee andere subfuncties van de informatiefunctie van de
media het radioprogramma Argos vervult waarnaar in tekst 2 wordt
verwezen.

Om de objectiviteit van de nieuwsvoorziening zo goed mogelijk te
garanderen, worden journalisten geacht zich aan enkele journalistieke
normen te houden. Een voorbeeld van een dergelijke norm is het
scheiden van feiten en meningen.
4p 8 Leg uit aan welke twee andere journalistieke normen de schrijver van
tekst 2 zich gehouden heeft.

HA-1034-a-15-2-o 3/8 lees verder ►►►

### Pagina 4

Gebruik tekst 3.
Ziekenhuissterfte kan vanuit verschillende benaderingswijzen van
maatschappijwetenschappen onderzocht worden, bijvoorbeeld vanuit de
sociaal-culturele benaderingswijze en de vergelijkende benaderingswijze.
9 — Formuleer vanuit de sociaal-culturele benaderingswijze een
onderzoeksvraag naar de oorzaken van ziekenhuissterfte.
Het antwoord op die vraag is in tekst 3 te vinden.
— Doe hetzelfde vanuit de vergelijkende benaderingswijze.

Gebruik tekst 4.
Ondanks de negatieve publiciteit in de media is het imago van de
Nederlandse ziekenhuizen bij veel patiënten en bezoekers volgens tekst 4
nauwelijks geschaad.
10 — Welke theorie over de invloed van de media geeft een verklaring voor
de bovengenoemde conclusie?
— Geef deze verklaring door een omschrijving van de theorie te geven
en maak daarbij gebruik van een gegeven uit de tekst.

Opave 3 De Nederlandse inlichtindendienst AIVD

Bij deze opave horen de teksten 5 tot en met 7 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Eind november 2013 maakte NRC Handelsblad bekend dat de Algemene
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) inbreekt op servers van
internetfora en op die manier gegevens van alle gebruikers verzamelt.
Volgens deskundigen is deze werkwijze in strijd met de wet (tekst 5).
D66-leider Pechtold zei naar aanleiding van de onthullingen in NRC
Handelsblad een parlementaire enquête te willen naar de manier van
werken van de Nederlandse inlichtingen diensten (tekst 6). Enkele dagen
later kwam de commissie-Dessens met een evaluatierapport over de Wet
op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, waarin gepleit wordt voor meer
bevoegdheden voor de AIVD (tekst 7).

Lees tekst 5.
De kritiek van hoogleraar Gerrit-Jan Zwenne op de handelswijze van de
AIVD verwijst naar één van de beginselen van de rechtsstaat
(regels 29-33)
11 Welk beginsel van de rechtsstaat wordt volgens de hoogleraar aangetast
in de regels 1 tot en met 8?

Uit de regels 13 tot en met 28 van tekst 5 zou je kunnen concluderen dat
de AIVD een ander beginsel van de rechtsstaat heeft geschonden.
12 Welk ander beginsel van de rechtsstaat zou volgens de regels 13 tot en
met 28 geschonden zijn door de werkwijze van de AIVD? Geef aan wat dit
beginsel inhoudt.

HA-1034-a-15-2-0
4/8
lees verder

### Pagina 5

Lees tekst 6.
D66-leider Alexander Pechtold en Kamerlid Van Raak (SP) willen een
parlementaire enquête naar het functioneren van de Nederlandse
inlichtingendiensten.
13 - Wat houdt een parlementaire enquête in?
- Onder welke hoofdtaak van het parlement valt het enquéterecht?

Zie de regels 17 tot en met 27 van tekst 6.
Kamerlid Van Raak spreekt over ‘vergaande gevolgen’. Hij bedoelt dat
deze kwesties tot gevolg kunnen hebben dat de minister moet aftreden.
14 Welk middel hebben Kamerleden tot hun beschikking om de minister tot
aftreden te dwingen als ze niet tevreden zijn over haar/zijn functioneren?

Gebruik tekst 7.
In de politiek is er discussie ontstaan over de bevoegdheden van de
AIVD.
15 Leg uit in welke fase van het systeemmodel het Nederlandse
besluitvormingsproces over de bevoegdheden van de AIVD zich bevindt
volgens tekst 7.

Gebruik tekst 7.
Het voorstel van de Commissie-Dessens om de AIVD meer
bevoegdheden te geven, heeft te maken met het dilemma van de
rechtsstaat.
16 - Wat houdt het dilemma van de rechtsstaat in?
- Geef een citaat uit tekst 7 waaruit dit dilemma blijkt.
- Leg uit dat het voorstel van de Commissie-Dessens te maken heeft
met het dilemma van de rechtsstaat.

Opgave 4 De moderne burger als een actieve internetgebruiker

Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In september 2013 verscheen het boek Na de deadline. Journalistiek
voorbij de crisis waarin Bart Brouwers zijn toekomstvisie op de
journalistiek ontvouwt. Brouwers is de oprichter van het netwerk van
regionale websites Dichtbij.nl, eigendom van de Telegraaf Media Groep.
Mediasocioloog Peter Vasterman bespreekt in een artikel in de Nieuwe
Reporter het boek van Bart Brouwers. Vasterman levert kritiek op het
boek van Brouwers. Tekst 8 bevat een deel van de recensie van het boek
Na de deadline. Journalistiek voorbij de crisis.

HA-1034-a-15-2-0 5/8 lees verder Pagina: 958

### Pagina 6

17 Gebruik de regels 1 tot en met 15 van tekst 8.
De moderne burger is volgens Brouwers een actief internetgebruiker. Het
internetgebruik van de moderne burger kun je beschrijven met de
begrippen zender en ontvanger.
Geef aan dat de rol van zender en de rol van ontvanger is veranderd door
internet en de manier waarop de moderne burger hiervan gebruikmaakt.
Verwijs in je antwoord naar gegevens uit de regels 1 tot en met 15.
Lees de regels 16 tot en met 28 van tekst 8.
"We lezen niets over de maatschappelijke ontwikkelingen van het
afgelopen decennium", schrijft Vasterman (regels 19-22).
Een van die maatschappelijke ontwikkelingen is individualisering.
Juist de typering van Brouwers over de moderne burger als actieve
internetgebruiker kan gezien worden als een voorbeeld van
individualisering.
1p 18 Leg uit dat de beschrijving van Brouwers over de moderne burger een
voorbeeld is van het proces van individualisering.
Lees de regels 29 tot en met 53 van tekst 8.
In dit tekstfragment schrijft Vasterman over maatschappelijke
ontwikkelingen van de afgelopen decennia.
In het tekstfragment wordt een sociaal-culturele ontwikkeling beschreven
die een verklaring biedt voor een andere ontwikkeling, namelijk het
ontstaan van de moderne journalistiek (regels 48-53). Met andere
woorden de moderne journalistiek is professioneel en onafhankelijk
geworden.
2p 19 Welke sociaal-culturele ontwikkeling die in de jaren zestig is begonnen,
wordt als een oorzaak gezien van het ontstaan van de moderne
journalistiek? Leg je antwoord uit.
Lees de regels 54 tot en met 63 van tekst 8.
"Ten aanzien van de nieuwsbronnen verkeert de journalistiek in een
voortdurende strijd om onafhankelijkheid." (regels 54-57).
De onafhankelijkheid van de journalistiek geldt ook ten opzichte van de
directie van het mediabedrijf of de uitgever van de krant(en).
1p 20 In welk document is de onafhankelijkheid van de journalistiek ten opzichte
van de directie vastgelegd?
Ondanks dat de onafhankelijkheid van de journalistiek formeel is
geregeld, is er toch sprake van een belangentegenstelling tussen directie
van het mediabedrijf en de journalistiek.
2p 21 - Noem een belang van de directie van een krantbedrijf.
- Leg uit dat dit belang van de directie de onafhankelijkheid van de
journalistiek in gevaar kan brengen.
HA-1034-a-15-2-o 6/8 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl Leiden.nl.

### Pagina 7

1p 22 Het bevorderen van journalistieke onafhankelijkheid is één van de uitgangspunten van het mediabeleid van de overheid.
Geef een reden waarom de overheid veel waarde hecht aan journalistieke onafhankelijkheid.

Opgave 5. Imago van de Europese Unie

Bij deze opgave horen de teksten 9 tot en met 11 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In de aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement op 22 mei 2014 heeft onderzoeksbureau Ipsos een rapport uitgebracht over hoe de Europese burger tegen de Europese Unie aankijkt (tekst 9 en tekst 10). Naast de burgers hebben de Nederlandse politieke partijen elk hun eigen standpunt over Europa (tekst 11).

Gebruik tekst 9.
Volgens tekst 9 brokkelt het geloof in het nut van de Europese Unie af. De factoren die politieke desinteresse veroorzaken kunnen ten grondslag liggen aan het afbrokkelend geloof in het nut van de EU.
Factoren die politieke desinteresse veroorzaken zijn onder andere:
– onwetendheid en onbekendheid;
– gebrek aan politiek zelfvertrouwen;
– politiek wordt door burgers niet (meer) gekoppeld aan directe behoeftebevrediging;
– men is tevreden met de gang van zaken;
– langdurige ontevredenheid leidt tot cynisme.
In tekst 9 geeft Wientjes verklaringen voor het gebrek in het geloof en nut van de EU.
2p 23 Welke twee van bovenstaande factoren komen overeen met de verklaringen van Wientjes? Koppel elke factor aan een citaat van Wientjes.

In de regels 8 tot en met 14 van tekst 9 wijst Bernard Wientjes op de voordelen van de samenwerking binnen de EU.
De belangrijkste doelen van Europese samenwerking zijn:
1 het brengen van vrede en veiligheid;
2 het brengen van welvaart.
– Naar welk doel van de EU verwijst Wientjes in regels 8 tot en met 14?
– Noem een taak van de EU om dit doel te realiseren.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

HA-1034-a-15-2-o 7 / 8 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Gebruik tekst 10.
De journalist van het *Friesch Dagblad* geeft in tekst 10 een verklaring voor de gesignaleerde onvrede over de EU. Deze onvrede heeft te maken met de wijze van besluitvorming tussen de lidstaten van de EU (regels 13-22). De besluitvorming en samenwerking tussen de 28 lidstaten van de EU is op het ene beleidsterrein supranationaal en op het andere beleidsterrein intergouvernementeel.
2p 25 Welke besluitvorming herken je in tekst 10: supranationaal of intergouvernementeel? Geef daarvoor een reden naar aanleiding van de tekst.
"De 28 lidstaten van de Europese Unie nemen besluiten bij meerderheid." (regels 14-16 van tekst 10).
2p 26 - In welk orgaan van de EU nemen de lidstaten besluiten over Europese regelgeving en
    – van welk Europees orgaan komen de voorstellen voor regelgeving?
Nederland is een staat en voldoet aan de vier kenmerken van het begrip 'staat'. De vier kenmerken zijn:
1 Er dient sprake te zijn van een soevereine macht.
2 Er is een overheid die regeert over een groep mensen.
3 Er is een overheid die regeert over een bepaald grondgebied.
4 Er is een overheid die het geweldmonopolie bezit.
De vraag is of de Europese Unie ook als een staat gezien kan worden.
4p 27 Geef per kenmerk van het begrip 'staat' aan of de EU daaraan voldoet.
Gebruik tekst 11.
In tekst 11 staan drie standpunten over de Europese Unie van drie verschillende politieke partijen, in alfabetische volgorde: de PvdA, de SGP en de VVD.
3p 28 Geef per standpunt aan bij welke politieke partij dat standpunt hoort.
– En bij welke ideologische stroming elke partij hoort.
3p 29 Leg per partij uit welk ideologisch uitgangspunt te herkennen is in het betreffende standpunt.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1034-a-15-2-o
8/8
einde