# Eindexamen Maatschappijwetenschappen HAVO 2015 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/maatschappijleer/2015/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijdvak 1
donderdag 21 mei
9.00 - 12.00 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bronnenboekje.
Het examen bestaat uit 28 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als
er bijvoorbeeld twee redeneren gevraagd worden en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-1034-a-15-1-o

### Pagina 2

Opgave 1 Kamervragen en de media

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Lees de regels 1 tot en met 14 van tekst 1. Een algemene taak van de Tweede Kamer is om het beleid mede te bepalen. Meer in het bijzonder heeft het parlement daarnaast twee hoofdtaken.

2p 1 — Welke hoofdtaken vervult de Tweede Kamer vooral met het stellen van vragen?
— Leg uit hoe het stellen van een Kamervraag bijdraagt aan het vervullen van deze hoofdtaken.

3p 2 Lees de regels 15 tot en met 34 van tekst 1. Leg aan de hand van een gegeven uit dit tekstgedeelte uit dat we leven in een informatiesamenleving. Gebruik in je uitleg twee kenmerken van het begrip informatiesamenleving.

2p 3 Binnen de algemene maatschappelijke informatie functie van de media worden specifieke (deel)functies van de media onderscheiden. Een voorbeeld daarvan is de opiniërende functie. Leg uit welke andere maatschappelijke functie van de media te herkennen is in de regels 15 tot en met 34 van tekst 1.

2p 4 Lees de regels 35 tot en met 54 van tekst 1. In regel 40 is een deel van de zin weggelaten. Journalisten en redacteuren van nieuwsmedia selecteren nieuws op grond van verschillende criteria. Een voorbeeld van zo een criterium is dat het nieuws actueel is. Welke andere selectiecriteria hanteren journalisten en redacteuren van nieuwsmedia bij Kamervragen op grond van de regels 35 tot en met 54 van tekst 1? Noem er twee.

HA-1034-a-15-1-o 2 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 3

Dit is een opgavepagina voor een examen, getiteld 'Opgave 2 Is het NOS Journaal toegankelijk voor iedereen?'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, maar wel een tekst (tekst 2) die analyse vereist. De kernconcepten zijn media-analyse, de rol van het NOS Journaal, massacommunicatie, publieksbereik (cijfers van 1,5 tot 2,5 miljoen), de functies van massacommunicatie (informatie, educatie, amusement) en de specifieke kenmerken van het NOS Journaal. De student wordt gevraagd om de toegankelijkheid van het NOS Journaal te analyseren, de manier waarop het journaal jongeren aanspreekt te bespreken, functies te benoemen en toe te lichten, regels van nieuwsprogramma's te interpreteren, de taak van de overheid voor de NOS te duiden en de kenmerken van massacommunicatie te identificeren en toe te passen op het NOS Journaal. Er worden punten per vraag toegekend (bijv. 2p, 4p, 3p).

### Pagina 4

Opgave 3. Meningsverschillen Nederland - EU
over dierenwelzijn

Bij deze opgave behoren de teksten 3 tot en met 5 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In juni 2013 werd Nederland door de Europese Unie op de vingers getikt
omdat de Europese regelgeving ter bescherming van proefdieren
onvoldoende is omgezet in Nederlandse wetgeving (tekst 3). Ook de
dierenbeschermingsorganisaties Een DIER Een VRIEND (EDEV) en
Stichting VIER VOETERS hadden kritiek (tekst 4).
De Raad van State adviseert de Nederlandse regering om een geheel
nieuwe wet te maken (tekst 5).

Gebruik tekst 3.
De Europese Commissie heeft als dagelijks bestuur van de Europese
Unie (EU) verschillende taken.
3p 10 - Noem twee hoofdtaken van de Europese Commissie.
– Welke hoofdtaken is te herkennen in tekst 3? Geef bij deze hoofftaak
een passend citaat.

Als de Nederlandse regering niet binnen twee maanden reageert op het
‘met reden omkleed advies’ van de Europese Commissie, dan legt de
Commissie deze zaak voor bij een ander orgaan van de EU. Uiteindelijk
1p 11 kan Nederland een boete riskeren.
Welk orgaan van de EU is dat?

2p 12 Welke twee organen van de EU hebben de Europese regels waarnaar in
tekst 3 verwezen wordt vastgesteld?

Gebruik tekst 4.
De dierenbeschermingsorganisaties EDEV (Een DIER Een VRIEND) en
Stichting VIER VOETERS zijn pressiegroepen.
4p 13 - Noem twee kenmerkende verschillen tussen pressiegroepen en
politieke partijen.
– Toon per kenmerk aan met behulp van gegevens uit tekst 4 dat EDEV
en Stichting VIER VOETERS pressiegroepen zijn.

Gebruik tekst 5.
Eén van de hoofdfasen van het systeemmodel is de omzetting. Deze fase
bestaat weer uit verschillende subfasen.
2p 14 – In welke subfase van de omzetting bevindt zich het Nederlandse
besluitvormingsproces over de invoering van de Europese richtlijn?
– Leg je antwoord uit aan de hand van gegevens uit tekst 5.

HA-1034-a-15-1-0 4/7 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 4 Hulp bij zelfdoding: strafwaardig?
Bij deze opgave horen de teksten 6 en 7 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In 2008 verleende Albert Heringa zijn (stief)moeder hulp bij zelfdoding, omdat de hoogbejaarde vrouw vond dat haar leven voltooid was en niet meer verder wilde leven. De zaak kwam voor de rechter in 2013. De officier van justitie eiste tijdens de rechtszaak drie maanden voorwaardelijke celstraf (tekst 6). Een maand later oordeelde de rechter dat Heringa zich met zijn actie inderdaad schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit, maar geen straf verdient omdat hij handelde uit naastenliefde. De zaak tegen Heringa heeft tot veel maatschappelijke en politieke discussie geleid (tekst 7).

4p 15 Lees de regels 1 tot en met 45 van tekst 6.
De officier van justitie heeft de verdachte een dagvaarding gestuurd.
- Welk drie taken van de officier van justitie tijdens de
rechtszitting?
- Welke taak van de officier van justitie is in dit gedeelte van de tekst te
herkennen?

3p 16 Leg uit aan de hand van de uitspraken van de verdachte uit tekst 6 (regels 19-26) dat hier strafbaarheid en strafwaardigheid niet
samenvallen. Geef eerst een omschrijving van de begrippen strafbaarheid
en strafwaardigheid.

2p 17 Lees de regels 46 tot en met 55 van tekst 6.
Volgens advocaat Anker is het gedrag van Heringa niet strafbaar.
- Welk begrip kun je op de puntjes in regel 49 van tekst 6 invullen?
- Leg aan de hand van dat begrip uit dat het gedrag van Heringa niet
strafbaar hoeft te zijn.

2p 18 Lees de regels 1 tot en met 33 van tekst 7.
Kamerlid Telleggen (VVD) heeft het kabinet gevraagd onderzoek te doen naar de grenzen van de mogelijkheden binnen de euthanasiewet. Zij vindt dat er voldoende mogelijkheden zijn voor mensen die hun leven als voltooid beschouwen en op een waardige manier willen sterven. Dit standpunt over euthanasie past bij een uitgangspunt van de VVD.
- Tot welke politieke stroming behoort de VVD?
- Noem een uitgangspunt van deze politieke stroming dat past bij het
standpunt van Telleggen over euthanasie.

HA-1034-a-15-1-o
5 / 7
leest verder ►►►


### Pagina 6

VVD-Kamerlid Tellegen doet een oproep aan het kabinet om te
onderzoeken of een ruimere toepassing van euthanasie mogelijk is.
Stel dat het kabinet niet voldoet aan het verzoek van Tellegen.
Als Kamerlid heeft Tellegen verschillende formele en informele middelen
tot haar beschikking om haar doel te bereiken: verruiming van de
mogelijkheden voor mensen om op een waardige manier te sterven. Eén
formeel middel is het stellen van mondelinge en schriftelijke vragen.
19 Noem twee andere formele middelen die Kamerlid Tellegen kan inzetten
om haar doel te realiseren. Licht elk middel toe.
20 Welke twee informele middelen kan Kamerlid Tellegen inzetten om haar
doel te bereiken? Licht elk middel toe.
Gebruik tekst 7.
Het probleem van hulp bij zelfdoding staat op de politieke agenda (zie de
regels 36-39). Een maatschappelijk probleem komt pas op de politieke
agenda als het voldoet aan een aantal voorwaarden. Een voorwaarde is
dat er voldoende ruimte moet zijn op de politieke agenda. Dat is hier het
geval.
21 Noem twee andere voorwaarden die in tekst 7 te herkennen zijn. Geef bij
elk van de voorwaarden het betreffende citaat uit de tekst.
De Tweede Kamer heeft eerder over het onderwerp gedebatteerd naar
aanleiding van het burgerinitiatief “Uit vrije wil” (regels 40-44 uit tekst 7).
Een burgerinitiatief is een voorstel dat elke burger kan indienen om een
onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer te krijgen. Het voorstel
moet minstens 40.000 steunbetuigingen hebben. De vraag is of het
burgerinitiatief “Uit vrije wil” een signaal is van een gebrek aan
representativiteit in de Tweede Kamer.
22 Vind je dat dit burgerinitiatief een signaal is van een gebrek aan
representativiteit in de Tweede Kamer? Geef een argument voor je
mening. Geef eerst aan wat onder representativiteit in de Tweede Kamer
wordt verstaan.
Opgaaf 5 De maatregel terbeschikkingstelling aan het
onderwijs (tbo-maatregel)
Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.
Lees de regels 1 tot en met 23 van tekst 8.
Sancties beogen een aantal doelen voor de samenleving. Eén daarvan is
het beveiligen van de samenleving. Ook de maatregel
terbeschikkingstelling aan het onderwijs (tbo-maatregel) is een sanctie
waarmee de overheid een aantal doelen wil nastreven.
23 Welke twee andere doelen van sancties streeft de overheid na met de
tbo-maatregel? Geef bij beide doelen een passend citaat uit het
tekstfragment.
HA-1034-a-15-1-0
6 / 7

### Pagina 7

Lees de regels 24 tot en met 40 van tekst 8.
Verschillende sociologische theorieën over het ontstaan van criminaliteit
kunnen een verklaring geven voor het feit dat werkloze jongeren met een
problematisch onderwijsverleden vaker in aanraking komen met politie en
justitie (regels 25-30).

2p 24 Geef een verklaring met behulp van de bindingstheorie voor het feit dat
werkloze jongeren met een problematisch onderwijsverleden vaker in
aanraking komen met politie en justitie.
2p 25 Geef hiervoor eveneens een verklaring met behulp van de anomietheorie.

2p 26 Leg uit dat de tbo-maatregel zoals beschreven in de regels 1 tot en met
40 van tekst 8 meer past bij een linkse dan bij een rechtse visie op het
aanpakken van criminaliteit. Betrek in je antwoord een omschrijving van
de linkse visie op het aanpakken van criminaliteit.

Gebruik de regels 25 tot en met 56 van tekst 8.
Vanaf het midden van de jaren tachtig van de vorige eeuw kwamen
nieuwe ontwikkelingen op gang in het overheidsbeleid ten aanzien van de
bestrijding van criminaliteit. Het uitgangspunt was dat de zware en
georganiseerde criminaliteit en de veelvoorkomende ‘kleine’ criminaliteit
beleidsmatig op een verschillende wijze zouden moeten worden
aangepakt. De zware en georganiseerde misdaad was primair een zaak
voor politie en justitie. Voor de aanpak van de veel voorkomende
criminaliteit werd een eerste aanzet gegeven tot een integrale aanpak. Dit
werd later integraal veiligheidsbeleid genoemd.

4p 27 Noem twee kenmerken van integraal veiligheidsbeleid die te herkennen
zijn in de regels 25-56. Licht elk kenmerk toe aan de hand van een
tekstfragment.

De tbo-maatregel is vergelijkbaar met een andere maatregel, namelijk tbs.
Beide maatregelen zijn sancties. Toch zijn er ook verschillen tussen beide
maatregelen.

2p 28 Geef twee verschillen tussen de tbs-maatregel en de tbo-maatregel.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1034-a-15-1-0
7/7
einde ■