# Eindexamen Maatschappijwetenschappen HAVO 2002 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/maatschappijleer/2002/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 02
Tijdvak 2
Woensdag 19 juni
9.00-12.00 uur
Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)
Vragenboekje
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring
of uitleg ontbreekt.
Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te
behalen; het examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een bronnenboekje.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redeneen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
200028 33
Begin

### Pagina 2

Opgave 1 De multiculturele samenleving

2p 1□ Zie tekst 1 uit het bronnenboekje.
Er zijn twee vormen van sociale mobiliteit.
Van welke vorm van sociale mobiliteit is sprake in tekst 1?
Licht je antwoord toe.

In tekst 1 herken je een voorbeeld van de cultuur van de Marokkaanse gemeenschap. Tussen
dit voorbeeld van Marokkaanse cultuur en de Nederlandse cultuur zijn overeenkomsten en
verschillen.
5p 2□ A Geef op grond van tekst 1 een norm die in beide culturen voorkomt en noem de waarde
die ten grondslag ligt aan deze norm.
B Geef op grond van tekst 1 twee normen die verschillend zijn in deze culturen en noem de
waarden die ten grondslag liggen aan deze twee normen.

De beeldvorming over Marokkaanse jongens is negatief in tegenstelling tot die over
Marokkaanse meisjes. Uit onderzoek blijkt dat een deel van de Marokkaanse jongens zich
schuldig maakt aan criminaliteit. Marokkaanse meisjes maken zich nauwelijks schuldig aan
crimineel gedrag.
4p 3□ Geef met behulp van de bindingstheorie een verklaring waarom Marokkaanse meisjes zich
niet of nauwelijks aan criminaliteit schuldig maken en relatief veel Marokkaanse jongens
wel.
Ga in je uitleg uit van een verschil in de sociale positie van Marokkaanse meisjes en van
Marokkaanse jongens.

Noem een motief om te emigreren dat speelde bij de eerste generatie Marokkanen en noem
een reden waarom deze generatie zich in Nederland mocht vestigen.
2p 4□

Zie tekst 2 uit het bronnenboekje.
Om het probleem van de witte en zwarte scholen of mono-etnische scholen in kaart te
brengen, kun je gebruik maken van de benaderingswijzen van maatschappijleer.
Formuleer twee vragen die passen bij de politiek-juridische benaderingswijze en
beantwoord deze vragen aan de hand van de tekst. Je hoeft per vraag maar één antwoord te
geven. Geef bij het antwoord een citaat of verwijs naar een passage of
gegeven uit de tekst.
6p 5□

In verschillende steden in Nederland, zoals in Deventer, zijn er zogenoemde witte en zwarte
of mono-etnische basisscholen ontstaan.
Past deze ontwikkeling binnen het ideaal van een multiculturele samenleving?
Licht je antwoord toe.
2p 6□

In tekst 3 staan voorbeelden van vooroordelen die werkgevers hebben (regels 14-17).
Leg uit dat hier sprake is van vooroordelen.
2p 7□

De kansen van de allochtone werkzoekende op werk worden bepaald door factoren die te
maken hebben met positieverwerving en met positietoe wijzing.
Met welke belemmerende factoren hebben de allochtone werkzoekenden volgens tekst 3
vooral te maken? Met die van positieverwerving of met die van positietoe wijzing?
Licht je antwoord toe en verwijs naar een gegeven uit de tekst.
2p 8□

In de nota ,,Immigratie: een fenomeen van alle tijden" die minister Van Boxtel
van Grote-steden en Integratiebeleid in november 1998 in de Tweede Kamer verdedigde,
heeft de volgende passage veel discussie losgemaakt:
,,De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling geeft in zijn zojuist verschenen advies
(Integratie in perspectief, Den Haag 1998) aan dat het aantal leden van etnische
minderheden tussen 1995 en 2015 zich verdubbelt tot ruim 2 miljoen. Het is een
onmiskenbaar feit dat Nederland een immigratieland geworden is en dat het zich moet
instellen op een steeds grotere wordende druk

### Pagina 3

2p 10 ☐ De toename van het aantal leden van etnische minderheden roept een aantal maatschappelijke en politieke vraagstukken op. Onder andere ‘een steeds groter wordende druk op het integratiebeleid’.
Tot welke twee andere vraagstukken kan de toename van het aantal nieuwkomers leiden?

2p 11 ☐ De toename van het aantal nieuwkomers biedt volgens velen ook voordelen.
Noem twee voordelen van de toename van het aantal nieuwkomers voor Nederland.

Opgave 2 Verkiezingen van de Tweede Kamer

De vragen van deze opgave hebben betrekking op de teksten 4 en 5, tabel 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Nederland is een democratie.
2p 12 ☐ Welke kenmerken van de democratie zijn van toepassing op de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer?
Noem er twee.

Tekst 4 beschrijft de manier waarop het verkiezingsprogramma van het CDA tot stand komt (regels 19–48).
Het proces van het ontstaan van dit verkiezingsprogramma tot en met het uitvoeren van de CDA-wensen kun je beschrijven met behulp van het barrièremodeel.
4p 13 ☐ A Noem de vier hindernissen van het barrièremodeel en zet deze in de juiste volgorde.
B Welke hindernis of barrière is genomen als het verkiezingsprogramma van het CDA officieel is gepubliceerd?
Licht je antwoord toe.

Politieke partijen hebben verschillende functies: de articulatiefunctie, de communicatiefunctie, de integratiefunctie, de participatiefunctie, de selectiefunctie.
De wijze waarop het CDA zijn verkiezingsprogramma opstelt, maakt verschillende functies duidelijk.
3p 14 ☐ Geef drie van de vijf genoemde functies van politieke partijen die op deze wijze door het CDA worden vervuld.
Licht elke functie toe met een verwijzing naar tekst 4.

Zie tekst 5 uit het bronnenboekje.
Dolman noemt de samenwerking van PvdA en VVD ‘een onnatuurlijk bondgenootschap’.
4p 15 ☐ Leg uit welke ideologische uitgangspunten van PvdA en van VVD op gespannen voet met elkaar staan. Noem er twee.

Volgens Dolman wilde de PvdA graag in de regering vanwege de macht die dat oplevert (regels 17–21 uit tekst 5). Partijen die regeringsverantwoordelijkheid dragen, beschikken over meer macht dan oppositiepartijen.
4p 16 ☐ Waarom hebben regeringspartijen in de Tweede Kamer meer macht dan oppositiepartijen?
Ga in je antwoord uit van twee machtsmiddelen.

Zie tabel 1 uit het bronnenboekje.
Welke kenmerken van het Nederlandse kiesstelsel kun je afleiden uit tabel 1?
2p 17 ☐ Beschrijf er twee.

Zie tabel 1 uit het bronnenboekje.
De verkiezingsuitslag van 1998 gaf aanleiding tot de vorming van het tweede kabinet-Kok, bestaande uit PvdA, VVD en D66.
2p 18 ☐ Met welke andere combinatie van drie partijen had ook een nieuw kabinet gevormd kunnen worden?

Zie figuur 1 uit het bronnenboekje.
2p 19 ☐ Stemmen vrouwen gemiddeld linkser dan mannen volgens figuur 1?
Licht je antwoord toe.

200028 33
Lees verder


### Pagina 4

2p 20 □ Noem twee politieke partijen die volgens figuur 1 rekening moeten houden met kiezers die in een relatief lage maatschappelijke positie verkeren.
Licht je antwoord toe door uit figuur 1 een kenmerk van een lage maatschappelijke positie te noemen.

2p 21 □ Sinds de jaren negentig is de opkomst voor verkiezingen van de Tweede Kamer aan het dalen. Volgens tabel 1 heeft in 1998 73,2% gestemd. In 1994 was de opkomst 78,4%. Geef één reden waarom een lage opkomst voor verkiezingen van de Tweede Kamer door een aantal mensen als een probleem voor de democratie wordt gezien.

2p 22 □ Als de uitslag van de verkiezingen bekend is, komt het staatshoofd, de koning(in), in actie. Wat is de rol van het staatshoofd na de verkiezingen?

Opgave 3 Criminaliteit en rechtsstaat

Zie tekst 6 uit het bronnenboekje.
De Glen Millsschool is speciaal voor jongens, omdat criminele daden vooral door jongens gepleegd worden en in veel mindere mate door meisjes (regels 10-13).
4p 23 □ Geef twee verklaringen voor het verschil in de mate van crimineel gedrag tussen jongens en meisjes.

Zie tekst 7 uit het bronnenboekje.
In het artikel 'Samenleving maakt jeugd crimineel' schrijft hoogleraar criminologie J. Junger-Tas, dat de oplossing van de jeugdcriminaliteit niet eenvoudig is.
De oplossingen die men voorstaat, hangen nauw samen met de opvattingen die men koestert over de oorzaken van criminaliteit. J. Junger-Tas beschrijft in het artikel verschillende oorzaken. Eén oorzaak staat in de regels 13 tot 23 van tekst 7.
4p 24 □ Geef nog twee maatschappelijke oorzaken voor de stijging van de jeugdcriminaliteit.
Opmerking: Deze oorzaken staan niet in de tekst.

Zie regels 24-44 uit tekst 7.
Men kan een onderscheid maken tussen repressief en preventief beleid bij het bestrijden van criminaliteit.
2p 25 □ Is mevrouw Junger-Tas voorstander van een repressief beleid of van een preventief beleid ter bestrijding van de jeugdcriminaliteit?
Geef uit de tekst twee voorbeelden die je antwoord ondersteunen.

Zie tekst 8 uit het bronnenboekje.
De politie heeft twee-
taken.
2p 26 □ Toon met behulp van de tekst aan welke twee taken van de politie te herkennen zijn bij de aanpak van het verboden wapenbezit.

In Amsterdam is de Algemene Politieverordening gewijzigd (zie regels 8-10 uit tekst 8).
In de samenleving gelden verschillende soorten regels zoals bijvoorbeeld fatsoensregels, schoolregels, spelregels bij voetbal. De bepalingen van de Algemene Politieverordening zijn voorbeelden van rechtsregels.
3p 27 □ Geef drie redenen waarom de bepalingen van de Algemene Politieverordening voorbeelden zijn van rechtsregels.

Zie tekst 8 uit het bronnenboekje.
De politie mag onder bepaalde omstandigheden overgaan tot het fouilleren. Breda en Rotterdam willen op dat punt een wetswijziging (regels 23-31).
3p 28 □ Welk dilemma van de rechtsstaat kan ontstaan bij deze wetswijziging? Leg je antwoord uit door de mogelijke gevolgen van deze wetswijziging aan te geven.

200028 33 4 Lees verder
Voor alle eindexamens, zie

### Pagina 5

Zie strip 'De rechter' uit het bronnenboekje.
2p 29 Wie zijn de personen A en C? Noem van elk twee taken die ze uitoefenen tijdens de rechtszitting.

In de strip wordt persoon B. vrijsproken, omdat de strafprocedure niet voldoet aan ‘juridisch-technische’ voorschriften.
1p 30 Welk principe van de rechtsstaat ligt ten grondslag aan de eis dat de strafprocedure moet voldoen aan ‘juridisch-technische’ voorschriften?

Een verdachte is pas schuldig na een veroordeling.
2p 31 Welke zaken moeten aangetoond worden voordat geoordeeld kan worden dat er sprake is van strafbaar gedrag?
Noem er twee.

Zie de strip.
2p 32 Bij welk gerecht zal deze zaak voorkomen als er hoger beroep volgt?
Licht je antwoord toe.

1p 33 Wie kunnen er in een strafrechtzaak in hoger beroep gaan?

Einde

200028 33 5