# Eindexamen Maatschappijwetenschappen HAVO 2002 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/maatschappijleer/2002/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 02
Tijdvak 1
Donderdag 30 mei
9.00-12.00 uur
Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te
behalen; het examen bestaat uit 34 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een bronnenboekje.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring
of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en u geeft er meer dan twee, dan
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
Begin
200017 33

### Pagina 2

Opgave 1 Criminaliteit en rechtsstaat: voorstellen van Justitie

Bij deze opgave horen tekst 1 en kader 1 uit het bronnenboekje.

Tekst 1 uit het bronnenboekje is verschenen naar aanleiding van Prinsjesdag van
19 september 2000. Op Prinsjesdag maakt het kabinet zijn plannen bekend voor het komend
regeringsjaar en dient het zijn begroting van inkomsten en uitgaven bij het parlement in. In
kader 1 staat een aantal voorstellen op het terrein van Justitie.

In tekst 1 staat de zinsnede dat ‘de komende jaren 25 procent van alle overtredingen en
misdrijven opgelost wordt’. Het onderscheid tussen overtredingen en misdrijven heeft
verschillende gevolgen voor zowel diegenen die verdacht worden als diegenen die
veroordeeld zijn voor het begaan van een overtreding of misdrijf.
2p 1 $\square$ Noem twee verschillen tussen overtredingen en misdrijven.

Zie kader 1.
2p 2 $\square$ Geef van elk voorstel van Justitie aan of het vooral past binnen een repressief of een
preventief beleid.
Licht je keuze toe.

In het derde voorstel wordt gesproken over ‘jeugdige criminelen’.
2p 3 $\square$ Welke bijzondere bepalingen kent het Nederlandse strafrecht voor jongeren?
Noem er twee.

Er zijn verschillende theorieën die een verklaring geven voor crimineel gedrag.
2p 4 $\square$ Noem een theorie die aansluit bij het derde voorstel uit kader 1.
Licht je antwoord toe.

In tekst 1 wordt gesproken over fietsendiefstallen.
3p 5 $\square$ A In welke statistieken kun je de officieel geregistreerde fietsendiefstallen vinden?
B Leg uit waarom deze statistieken geen goed beeld geven van het aantal fietsendiefstallen
in Nederland.

2p 6 $\square$ Welke twee onderzoeksmethodes geven wel redelijk betrouwbare informatie over de
werkelijke omvang van het aantal in Nederland gepleegde fietsendiefstallen?
2p 7 $\square$ Geef per onderzoeksmethode een voorbeeld van een vraag die gesteld kan worden in een
onderzoek naar de omvang van fietsendiefstallen in een bepaald jaar.

Volgens tekst 1 wil minister Korthals van Justitie meer geld besteden aan de mogelijkheden
om DNA-onderzoek uit te breiden.
Bij het uitbreiden van de mogelijkheden van DNA-onderzoek gaat het niet alleen om het
oplossen van moorden en zeden­delicten. In juni 2000 deed de minister het voorstel om een
DNA-test af te nemen bij personen die verdacht worden van delicten die met maximaal vier
jaar cel kunnen worden bestraft.
2p 8 $\square$ Welke bestuurlijke organen beslissen uiteindelijk of het voorstel van de minister wet wordt?

De Nederlandse Politie Bond en een officier van justitie uit Utrecht reageerden enthousiast
op het voorstel om de afname van DNA-materiaal mogelijk te maken bij delicten waar een
maximumstraf van 4 jaar op staat.
2p 9 $\square$ Vanuit welke politietaak is de Nederlandse Politie Bond voorstander van bovengenoemd
voorstel én vanuit welke taak van het Openbaar Ministerie kan de officier van justitie uit
Utrecht voorstander zijn?

200017 33 2 Lees verder


### Pagina 3

Niet alleen de minister van Justitie, maar ook verschillende fracties in de Tweede Kamer
zijn voor verruiming van de mogelijkheden voor gedwongen afname van DNA-materiaal bij
het opsporingsonderzoek. Daarentegen staan de Orde van Advocaten en de Coornhert Liga
uiterst kritisch tegenover het gebruik van DNA-tests.
3p 10 Ben jij het eens met de voorstanders van verruiming van mogelijkheden voor gedwongen
afname van DNA-materiaal bij het opsporingsonderzoek of ben jij tegen de verruiming van
deze mogelijkheden?
Baseer je standpunt op een uitgangspunt of beginsel van de rechtsstaat.

Tegenstanders van het verruimen van de mogelijkheden om DNA-tests af te nemen,
verwijzen naar een uitspraak van de Hoge Raad in 1990 over het afnemen van speeksel bij
verdachten.
2p 11 Wat is de rol van de Hoge Raad in ons rechtssysteem?

De minister wil ook het DNA gaan opslaan van tbs'ers die voorwaardelijk vrijkomen
(regel 20–22). Tbs is geen straf maar een maatregel.
2p 12 Noem twee doelen van een maatregel als tbs.

Opave 2 Discussie over de monarchie

De teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje hebben betrekking op deze opgave.

'Enerzijds is er de constitutionele monarchie en anderzijds is er koningin Beatrix.'
(regel 4–6 uit tekst 2). Deze zin illustreert dat er een zekere spanning bestaat tussen het
begrip constitutionele monarchie en de invulling die de koningin daaraan geeft.
3p 13 A Wat houdt het begrip constitutionele monarchie in? Noem twee elementen.
B Geef een citaat uit tekst 2 waarin de spanning blijkt tussen het begrip constitutionele
monarchie en het optreden van de koningin.

D66-leider De Graaf wil een maatschappelijk debat over het staatsbestel. In maart 2000
stelde hij dat de politieke macht van de koningin in Nederland moet worden ingeperkt.
4p 14 Leg aan de hand van tekst 2 uit welke bevoegdheden en rollen de koningin heeft om
politieke macht uit te oefenen.
Ga uit van twee bevoegdheden/rollen en verwijs per bevoegdheid/rol naar een citaat of een
gegeven uit tekst 2.

De koningin ontleent macht aan haar officiële bevoegdheden. Daarnaast beschikt de
koningin ook over informele machtsbronnen.
2p 15 Noem twee informele machtsbronnen waarover de koningin beschikt.

2p 16 Leg uit waarom het in de rede ligt dat een politicus van D66-huize met de discussie over de
monarchie is begonnen.

Zie tekst 3.
Een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking is voor het handhaven van de
monarchie. Een kleine groep is voor een republiek. Er bestaat een organisatie - het Nieuw
Republikeins Genootschap - die ijvert voor de komst van een republiek.
2p 17 Ben je voor of tegen een republiek als staatsvorm in Nederland?
Geef twee argumenten die je mening ondersteunen.

200017 33
3
Lees verder


### Pagina 4

Opgave 3 Politieke besluitvorming en multiculturele samenleving: besluitvorming over de Vreemdelingenwet

Bij deze opgave horen de teksten 4 tot en met 6 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

In het regeerakkoord van het tweede kabinet-Kok werd in 1998 afgesproken dat er een nieuwe Vreemdelingenwet zou komen. Na twee jaar uitgebreid vooroverleg tussen de staatssecretaris van Justitie Cohen en de regeringsfracties van VVD, D66 en PvdA werd in juni 2000 het wetsvoorstel in de Tweede Kamer behandeld. De nieuwe Vreemdelingenwet is per 1 april 2001 in werking getreden.

De overheid heeft vanaf de jaren negentig een steeds stringenter toelatingsbeleid gevoerd. De nieuwe Vreemdelingenwet vormt het voorlopig sluitstuk van deze ontwikkeling. Dat de regels voor toelating van asielzoekers steeds strenger zijn geworden, heeft enerzijds te maken met een stijging van het aantal asielzoekers en anderzijds met verschillende binnenlandse factoren. Welke binnenlandse factoren zijn voor het kabinet redenen geweest om het toelatingsbeleid restrictiever te maken? Noem er drie.

In het toelatingsbeleid is er een dilemma te herkennen. Het dilemma is dat het kabinet enerzijds het aantal asielzoekers wil verminderen, maar anderzijds ook een rechtvaardig beleid wil voeren. In de nieuwe Vreemdelingenwet is dit dilemma ook zichtbaar. Geef dit dilemma in het toelatingsbeleid weer aan de hand van tekst 4.

Zie tabel 1.
In tabel 1 staat per partij of groep partijen het percentage kiezers dat het eens is met een aantal uitspraken over het al dan niet toelaten van politieke vluchtelingen en het al dan niet inperken van de toestroom van asielzoekers. Zo is 17% van de PvdA-kiezers het eens met de uitspraak ,,makkelijker in het toelaten van politieke vluchtelingen”. Over het asielbeleid zijn 'linkse' en 'rechtse' partijen in de Tweede Kamer verdeeld. Komt dit verschil tussen 'linkse' en 'rechtse' ook tot uitdrukking in de opvattingen van 'linkse' en 'rechtse' kiezers over het al dan niet toelaten van politieke vluchtelingen en al dan niet beperken van de toestroom van asielzoekers zoals weergegeven in tabel 1? Licht je antwoord toe.

Zie tabel 1.
In hoeverre komt de mening van veel kiezers over het toelaten van politieke vluchtelingen in conflict met één van de grond-en van het toelatingsbeleid? Licht je antwoord toe.

De Eerste en de Tweede Kamer hebben elk een eigen rol bij het tot stand komen van wetten. De rol van elke Kamer is terug te vinden in tekst 4. Noem naar aanleiding van tekst 4 een verschil in de bevoegdheden van beide Kamers in hun wetgevende taak. Licht het verschil toe aan de hand van de tekst.

Zie tekst 5.
De pers verzorgt bepaalde functies in de berichtgeving over het proces van politieke besluitvorming. Een voorbeeld is de informatiefunctie, namelijk het geven van informatie over politieke strijdpunten tussen partijen. In tekst 5 staat een citaat van de Tweede-Kamerleden Halseyma en Wijn in de Volkskrant van 6 juni 2000. Welke andere functies van de pers worden met het artikel van de beide Kamerleden in de Volkskrant vervuld? Noem er twee en licht je antwoord toe.
200017 33 4 Lees verder

### Pagina 5

Zie tekst 5.
Er zijn verschillende knelpunten te signaleren in de wijze waarop de politieke
besluitvorming in Nederland verloopt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de
knelpunten:
a in de relatie tussen de omgeving en het politieke systeem;
b ten aanzien van het democratisch gehalte van het politieke systeem;
c ten aanzien van de efficiëntie van het politieke systeem.
2p 24 Leg uit welke categorie van knelpunten van de drie genoemde in het citaat van de Tweede Kamerleden Halsema en Wijn is te herkennen.

Niet alleen in politiek Den Haag was er kritiek op de gang van zaken rond de nieuwe
Vreemdelingenwet. Ook in de samenleving riep de voorgestelde nieuwe wetgeving reacties
op. In tekst 6 komen enige vertegenwoordigers van verschillende maatschappelijke
organisaties aan het woord.
2p 25 Welke mogelijkheden hebben deze maatschappelijke organisaties om de politieke
besluitvorming te beïnvloeden?
Noem er twee.

De politieke besluitvorming kun je beschrijven volgens de benadering van het
systeemmodel.
4p 26 Beschrijf de politieke besluitvorming over de aanpak van het asielprobleem volgens de
benadering van het systeemmodel van de politieke besluitvorming.
Doe dit als volgt:
A Noem de vier fasen van het systeemmodel van de politieke besluitvorming en zet ze in
een juist tijdsverloop.
B Geef bij twee fasen een voorbeeld van een actor of actoren die er bij betrokken is/zijn en
noem zijn/hun rol in deze fase.
(Niet alle voorbeelden staan letterlijk in de teksten 4 tot en met 6.)

Om het vraagstuk van de asielzoekers te analyseren, kun je gebruikmaken van de
benaderingswijzen of invalshoeken van maatschappijleer.
4p 27 Leg uit welke twee benaderingswijzen van toepassing zijn op de teksten 4 en 6.

Opgave 4 De multiculturele samenleving

Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8 uit het bronnenboekje.

In tekst 7 komt de Rotterdamse wethouder Herman Meijer (GroenLinks) aan het woord. In
de inleiding staat hoe hij is veranderd door zijn contacten met andere culturen. Hij ziet deze
verandering als een illustratie van de veelzijdige culturele beïnvloeding in een multi-
etnische samenleving.
2p 28 Met welk begrip kun je de veelzijdige culturele beïnvloeding in een multi-etnische
samenleving aanduiden?

Het contact met andere culturen heeft wethouder Meijer beïnvloed (tekst 7, regel 1-3).
2p 29 Noem een norm en een waarde die hij heeft overgenomen van de Marokkaanse cultuur.

Volgens de statistieken telt Rotterdam rond 2015 meer inwoners van buitenlandse afkomst
dan autochtonen (tekst 7, regel 20-24).
2p 30 Door welke factoren zal het aantal inwoners van buitenlandse afkomst toenemen?
Noem er twee.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

200017 33
5
Lees verder


### Pagina 6

2p 31 Heeft wethouder Meijer een andere doelstelling voor het minderhedenbeleid in Rotterdam
in 2000 dan de doelstelling van het landelijke minderhedenbeleid vanaf begin jaren
negentig?
Licht je antwoord toe.

Zie tekst 8.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) komt met de stelling dat Nederland geen
3p 32 multiculturele samenleving kan worden.
Past dit standpunt van het SCP bij de normatieve opvatting van het begrip multiculturele
samenleving?
Licht je antwoord toe.

Zie tekst 8.
Bij de integratie van etnische groepen in de samenleving kun je onderscheid maken tussen
het proces van positieverwerving en het proces van positietoe wijzing.
2p 33 Geef uit tekst 8 een voorbeeld van positieverwerving en een voorbeeld van
positietoe wijzing.

„Nederland heeft het lang moeilijk gehad met het bepalen van beleid ten opzichte van de
nieuw binnengekomen groepen" (regel 51–53 in tekst 8). De situatie rondom de toelating
van vreemdelingen in Nederland is de afgelopen veertig jaar drastisch veranderd. In de
jaren zestig was er bijvoorbeeld nog geen sprake van inburgeringsprojecten.
4p 34 A Leg uit waarom in de jaren zestig geen inburgeringsprojecten waren.
B Leg uit waarom inburgeringsprojecten de laatste jaren verplicht zijn gesteld voor
nieuwkomers.

Einde

200017 33