# Eindexamen Maatschappijwetenschappen HAVO 2000 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/maatschappijleer/2000/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

### Vraag 37 – Opgave 37

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 00
Tijdvak 2
Woensdag 21 juni
13.30 – 16.30 uur
Maatschappijleer oude en nieuwe stijl
Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
000014 39
Begin

### Pagina 2

Opave 1 Positie van gehandicapten op de arbeidsmarkt

tekst 1 POSITIE GEHANDICAPTEN WEINIG ROOSKLEURIG

Afhankelijk van de manier waarop handicaps gemeten worden, telt Nederland tussen
de 550.000 en 750.000 mensen met ernstige lichamelijke beperkingen. Hiervan van
er 400.000–600.000 zelfstandig. Door de florerende economie hebben de meeste Nederlanders hun
inkomen zien stijgen tussen 1983 en 1995. Deze ontwikkeling is echter voorbijgegaan aan
5 gehandicapten.
„Mensen met beperkingen profiteren niet van de toenemende welvaart in Nederland. Hun
arbeidsintegratie verloopt moeizaam en hun woningen zijn vaak onvoldoende aangepast aan
hun beperkingen”. Dat stelt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in de “Rapportage
gehandicapten 1997”, die op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is
10 opgesteld.

Financiële positie.
Het besteedbare inkomen van mensen met beperkingen is gemiddeld 19% lager dan het inkomen van
een huishouden zonder beperkingen. Mensen met een handicap hebben bovendien extra kosten als
gevolg van hun ziekte of beperking.
15 Werk.
Van de mensen met ernstige beperkingen werkt circa éénderde. Ter vergelijking: van de personen
zonder handicap werkt driekwart. In Nederland zijn ongeveer 250.000 mensen met lichamelijke
beperkingen die arbeid zouden kunnen verrichten. Een groot deel van hen kan echter alleen aan de
slag als het werk of de arbeidsplaats wordt aangepast.

bron: Nieuwsbrief met feiten en cijfers over het Openbaar Bestuur van 27 april 1998

Ondanks het feit dat Nederland een verzorgingsstaat is, geeft het rapport van het Sociaal
en Cultureel Planbureau een weinig rooskleurig beeld van de positie van gehandicapten
in onze samenleving.
2p 1 [] Op grond van welk kenmerk van de verzorgingsstaat kun je pleiten voor verbetering van
de positie van gehandicapten?
Licht je antwoord toe met een citaat uit tekst 1.

5p 2 [] De meerderheid van de gehandicapten heeft geen betaald werk. Dit betekent dat ze niet
zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
Noem naast economische zelfstandigheid nog drie redenen waarom het hebben van
betaald werk ook voor gehandicapten van belang is.
1p 3 [] Hoe noemen we deze functies van arbeid?

Er zijn verschillende voorbeelden bekend waaruit blijkt dat toepassingen van de
informatietechnologie de positie van de gehandicapte op de arbeidsmarkt kan verbeteren.
2p 4 [] Leg uit op welke manier toepassingen van de informatietechnologie de positie van de
lichamelijk gehandicapte op de arbeidsmarkt kunnen verbeteren.

De overheid heeft in het sociaal-economisch verkeer onder andere de rol van werkgever
en de rol van regelgever. Als werkgever en als regelgever kan de overheid maatregelen
nemen om de positie van gehandicapten op de arbeidsmarkt te verbeteren.
2p 5 [] Noem vanuit de rol van werkgever en vanuit de rol van regelgever een maatregel
waarmee de overheid de positie van gehandicapten op de arbeidsmarkt kan verbeteren.

000014 39 2 Lees verder


### Pagina 3

Opgave 2 Etnische groepen in Nederland
tekst 2
Chinese school koestert eigen taal en cultuur
G
eruistloos zijn ze geïntegreerd in de Nederlandse samenleving. Chinezen
worden zelfs niet als minderheid beschouwd. Toch wordt er binnen deze
gemeenschap veel waarde gehecht aan het instandhouden van taal en
cultuur. Daarom sturen veel ouders hun kinderen zaterdags naar de Chinese
5 school in Hengelo.
Zo’n 120 kinderen volgen op zaterdag hun wekelijkse lessen. De leerlingen
worden zodanig klaargestoomd dat ze tweetalig de school verlaten. Niet
alleen prettig voor henzelf, maar vooral voor Nederland, zo redeneert de
10 directeur Woo. Woo neemt graag als voorbeeld de leerling, die na de
Chinese school een opleiding tot elektrotechnisch ingenieur aan de
Universiteit Twente volgde en vervolgens een Philips-divisie aan de hand
nam om de Chinese markt te verkennen. De school heeft ook nog een ander
doel: de leerlingen kunnen blijven communiceren met hun (groot-)ouders
die meestal in Azië zijn geboren. Er ontstaat geen generatiekloof en dat
15 zo wordt geredeneerd.
„Het liefst zo lang mogelijk op de Chinese school, ook
al neemt het huiswerk op de middelbare school, de Grundel in Hengelo,
steeds meer toe. Ze vindt het niet erg om naast de vijf dagen doordeweeks
20 ook nog een extra dag naar de aparte Chinese school te gaan.
„Of het zwaar is? Het valt eigenlijk erg mee. Ik zie het als iets extra’s.
Doordeweeks een les Duits, in het weekend Chinees. Hier ontmoet ik mijn
Chinese vrienden, doordeweeks trek ik met Nederlanders op”.
naar: Tubantia van 16 januari 1999
2p 6 □ De Chinezen in de Nederlandse samenleving vormen een aparte etnische groep.
Noem twee kenmerken van een etnische groep die van toepassing zijn op de Chinezen in
tekst 2.
Volgens tekst 2 zijn de Chinezen geïntegreerd in de Nederlandse samenleving. Het begrip
integratie heeft verschillende betekenissen. Deze betekenissen komen overeen met
verschillende samenlevingsmodellen.
3p 7 □ Met welk samenlevingsmodel komt de betekenis van integratie overeen in tekst 2?
Licht je antwoord toe.
4p 8 □ Geef aan dat in tekst 2 sprake is van zowel de maatschappelijke als van de culturele
positieverwerving door de Chinezen.
De Chinese bevolkingsgroep is relatief klein in Nederland. (35.000 in 1997; bron: Van der
Werf, S., Allochtonen, een inleiding in de multiculturele samenleving, 1998). Het aantal
Chinezen neemt onder andere toe door het overkomen van een huwelijkspartner.
Sommige politici willen de toelating van migranten sterk beperken door bijvoorbeeld
gezinshereniging en het overkomen van huwelijkspartners te verbieden. De
uitgangspunten van het Nederlandse vreemdelingenbeleid zijn echter mede gebaseerd op
internationale verdragen.
2p 9 □ Noem een internationaal verdrag waardoor Nederland dergelijke maatregelen niet kan
nemen.
000014 39
3
Lees verder

### Pagina 4

2p 10 ☐ Welk voordeel heeft een vreemdeling met de Vluchtelingenstatus boven de andere twee verblijfsvergunningen?

In 1996 werden 51.686 mensen afgewezen. (bron: Ministerie van Justitie, afdeling voorlichting.)
2p 11 ☐ Noem een reden waarom deze mensen werden afgewezen.

Mede door de toename van het aantal asielaanvragen, maakt de overheid de toelating van
vreemdelingen tot Nederland steeds moeilijker.
3p 12 ☐ Noem drie verschillende redenen waarom de overheid heeft gekozen voor het steeds restrictiever maken van het toelatingsbeleid.

tekst 3 Handen aan het bed zelden allochtoon

Er dreigt zo'n groot personeelsgebrek in de verpleging en verzorging
dat een uitzendbureau in Oosterhout wil gaan zoeken in het buitenland.
Nederlandse allochtonen zouden uitkomst kunnen bieden, maar de
werving verloopt moeizaam. (...) Surinamers en Antillianen doen wel
behoorlijk mee. De Turkse en Marokkaanse gemeenschappen blijven achter.
Bij de laagst betaalde functies zie je wel wat meer allochtonen dan bij
de betere baantjes. Aan het bed zie je bijna geen allochtonen.

bron: Tubantia van 12 maart 1998

Er werken weinig allochtonen in de verpleging en de verzorging. Verklaringen daarvoor
kunnen te maken hebben met positievewerving en positietoewijzing, de het
geringe aantal allochtonen in de verpleging en de verzorging kunnen verklaren.
4p 13 ☐ Geef een voorbeeld van positievewerving en een voorbeeld van positietoewijzing, die het
geringe aantal allochtonen in de verpleging en de verzorging kunnen verklaren.

De in tekst 3 genoemde bevolkingsgroepen kennen hun eigen migratiegeschiedenis.
4p 14 ☐ In welke periode kwam de eerste grote groep Surinamers naar Nederland en wanneer
kwamen Turken voor het eerst naar Nederland?
Noem van elke groep ook de reden van hun migratie.

Deze verschillen in migratiegeschiedenis hadden invloed op het migrantenbeleid van de
overheid. Met de komst van de grote groep Surinamers veranderde het migrantenbeleid
van de overheid.
2p 15 ☐ Wat houdt deze verandering in migrantenbeleid in en geef een verklaring voor deze
verandering in beleid.

000014 39 4 Lees verder


### Pagina 5

Opgave 3 Mensen in de WAO

In het najaar van 1998 leefde de discussie over de toename van het aantal arbeidsongeschikten in Nederland weer op. Het tweede paarse kabinet besloot in januari 1999 het beleid rond de WAO aan te scherpen. De bedoeling daarvan was het aantal WAO'ers, dat was opgelopen tot tegen de 900 duizend, terug te dringen. De toename zou vooral veroorzaakt zijn door de instroom van mensen met psychische problemen.

Het relaas van een vrouw in de WAO:

tekst 4 Bejaardenhulp en werkster (45)

Wietske van Ginkel uit Gorredijk:
‘Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later als hulp bij bejaarden en als
5 interieurverzorgster. Twee jaar geleden kreeg
ik gezondheidsklachten. Een zenuw in mijn
polsgewricht raakte klem, daarna ging het
steeds slechter. Er volgde een operatie, maar
die kon ’t niet meer. Vanaf mijn vijftiende, toen ik van school
kwam, heb ik gewerkt. Eerst in de
huishouding, later

### Pagina 6

4p 20 Werkgevers en werknemers hebben zowel conflicterende als gemeenschappelijke belangen. Deze komen ook tot uiting rondom de uitvoering van de Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering. Geef een mogelijke belangentelling tussen werkgevers en werknemers over de uitvoering van de WAO. Licht beide standpunten toe.
2p 21 Het tweede paarse kabinet bestaat onder andere uit bewindslieden van PvdA en de VVD. De opvattingen over de beheersbaarheid van de WAO lopen bij deze partijen uiteen. Toch wil het kabinet het bestaande beleid rond de WAO aanscherpen. Leg uit welk verschil van mening over de aanscherping van de WAO je kunt verwachten op basis van de uitgangspunspunten van de PvdA en de VVD.
De vrouw uit tekst 4 is onder andere bejaardenhulp geweest.
Volgens de beroepsprestigieladder van Sixma en Ultee (bron: Ultee e.a., Sociologie, 1996) heeft dit beroep een relatief lage maatschappelijke status. Het beroep heeft een waardering van 33.2 op een schaal van 0 – 100. Ter vergelijking met de andere beroepen, zie onderstaande tabel.
[FIGUUR: Tabel met beroepen en bijbehorende scores, met 'bejaardenverzorgster' op 33.2]
bron: naar de Nederlandse beroepsprestigieladder in 1982, uit Ultee e.a., Sociologie, 1996
3p 22 Vind jij dat het beroep van bejaardenhulp een lage of een hoge status zou moeten hebben? Betrek in je argumentatie drie factoren die invloed hebben op de (maatschappelijke) waardering van werk.
„Hoe sterk het verband is tussen iemands plaats op de maatschappelijke ladder en zijn beroep blijkt uit de in het dagelijks leven zo vaak gestelde vraag: 'Wat doe je?' Deze vraag is erg vaag, maar een ieder begrijpt dat ze slaat op het beroep dat iemand uitoefent. Van dit gegeven hebben sociologen gebruik gemaakt om intragenerationele en om intergenerationele mobiliteit vast te stellen." (bron: Ultee, 1996)
Om de intragenerationele en om de intergenerationele mobiliteit vast te stellen, hebben sociologen in een enquête onder de beroepsbevolking van een land personen gevraagd naar een aantal gegevens.
2p 23 Over welke gegevens moeten sociologen beschikken om de intragenerationele en om de intergenerationele mobiliteit van personen vast te stellen?
000014 39

### Pagina 7

Opgave 4 Staking in het onderwijs
tekst 5 'Staking onrechtmatig'
Onderwijsbond niet bang dat rechter haar terugfluit

Door Edwin Kreulen

AMSTERDAM – De voorgenomen staking in het onderwijs op
16 december is mogelijk onrechtmatig. De organisator, de
Algemene Onderwijsbond (AOB), riskeert volgens deskundigen
dat de rechter de staking afblaast. De bond zelf is daar niet bang
5 voor.
Vorige week zaten de Onderwijsbonden voor het eerst aan tafel met
minister Hermans. De bonden willen 6,5 procent loonsverhoging
volgend jaar. Hermans wil niet verder gaan dan 2,25 procent over
anderhalf jaar en eenmalig 0,2 procent.
10 Direct na de bijeenkomst kondigden AOB en AbvaKabo aan te gaan
staken op woensdag 16 december.

bron: Trouw van 1 december 1998

In tekst 5 wordt de vraag gesteld of de rechter de onderwijsstaking van 16 december zal
verbieden.
3p 24 Welke drie toetsingsnormen zal de rechter gebruiken om te bepalen of
niet geoorloofd is?

Uiteindelijk is er een akkoord gesloten met de minister over een loonsverhoging van 2,5%.
Tijdens en na afloop van de acties rondom een nieuwe CAO krijgen de onderwijsbonden
er nieuwe leden bij. Het feit dat de bonden met de acties voor loonsverhoging opkomen
voor een collectief belang van het onderwijspersoneel is een reden om lid van één van deze
bonden te worden.
3p 25 Noem twee andere collectieve belangen waar een vakbond voor opkomt en noem tevens
het belangrijkste voorbeeld van individuele belangenbehartiging door de vakbond.

000014 39 7 Lees verder

### Pagina 8

Opgave 5 Ritzen, minister van Onderwijs

In het tweede kabinet – Kok keerde de heer Ritzen niet terug als minister van Onderwijs. Van 1989 tot 1998 bekleedde deze PvdA-er de hoogste post op het departement van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Reeds vier maanden na zijn afscheid van de Nederlandse politiek publiceerde hij een boek: 'De Minister. Een handboek'.

In dit 'handboek voor komende bewindsleden' worden verschillende onderwerpen belicht: het optreden in het parlement, de omgang met de eigen partij, de rol van de minister in de ministerraad en het leiden van het departement van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.
2p 26 Welke formele taken heeft een minister nog meer naast het leiden van een departement?
Noem er twee.

Ritzen was minister van Onderwijs en Wetenschappen. In het algemeen heeft de PvdA een voorkeur om de bewindsleden voor onderwijs te leveren. Het voeren van onderwijsbeleid past goed binnen de sociaal-democratische traditie.
In het negentiende jaarboek voor het democratisch socialisme 'Om de kwaliteit van het onderwijs' (1999) stond danover het volgende: 'Per slot van rekening heeft onderwijs in de Nederlandse sociaal-democratie sinds de oprichting van de SDAP altij een centrale plaats toebedeeld gekregen'.
2p 27 Welke twee uitgangspunten van de sociaal-democratische visie verklaren de grote betrokkenheid van de PvdA met het onderwijs?

In zijn boek beschrijft Ritzen uitvoerig de rol van de massamedia in de politiek.

tekst 6 Zoals wanneer Ritzen schrijft over de televisiedemocratie waarin het degelijke politieke handwerk onderbelicht blijft en onbenulligheden worden opgeblazen tot 'publiciteitsdarlings' in de Tweede Kamer. Daarbij geholpen door de 'publiciteitsdarlings' in de Tweede Kamer. 'Met pijn in het hart zie je, of hoe het Kamerlid dat zijn wetgevende arbeid én het optreden in het land goed doet, het in de fractie tegen hen aflegt.'

bron: het Onderwijsblad 28, 14 november 1998

De massamedia vervullen verschillende functies in het proces van politieke besluitvorming.
2p 28 Welke functie van de massamedia wordt volgens Ritzen niet goed vervuld?
Licht het antwoord toe.

In tekst 6 wordt gesproken over de wetgevende arbeid van het Kamerlid. Kamerleden hebben zowel formele als informele middelen om hun parlementair werk te verrichten.
2p 29 Welke formele middelen hebben Kamerleden om hun wetgevende arbeid te verrichten?
Noem er twee.
1p 30 Van welk informeel middel maken Kamerleden volgens tekst 6 ook gebruik?

Ritzen is in zijn boek ook kritisch over de rol van ambtenaren op zijn ministerie. Hij verwijt ambtenaren dat ze proberen 'mee te beslissen over de toekomstige ontwikkelingen van de samenleving', liever dan zich bezig te houden met het behoorlijk verzorgen van het uitvoerende werk.
4p 31 Welke invloed van ambtenaren op het beleid kun je afleiden uit de uitspraak van Ritzen en op welke machtsbronnen is die invloed gebaseerd?
Noem er twee.

000014 39 Leess verder


### Pagina 9

Opgave 6 Rekeningrijden
Voor of tegen rekeningrijden?
Om de files in de spits te bestrijden, wil de regering op de huidige snelwegen
rond Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam een korting van elektrische
tolpoorten aanleggen. Op doordeweekse dagen moeten automobilisten dan
tijdens de ochtendspits tol betalen. Het volle tarief bedraagt f 7,- per passage.
De regering meent dat rekeningrijden de files met 30 tot 40 procent zal
verminderen. De verwachting is dat mensen meer buiten de spits en meer per
openbaar vervoer zullen reizen.
bron: http://www.anwb.nl
figuur 1
[FIGUUR: Een stopbord met in witte letters "STOP" en daaronder in kleinere letters "REKENINGRIJDEN" en "ANWB"]
000014 39
9
Lees verder

### Pagina 10

tekst 7 ANWB-sticker zit minister dwars
Van onze verslaggever
DEN HAAG
CDA-parlementariër Leers
bumper plakken. VVD’er Hofstra
eigenlijk wel willen, maar er
problemen. ‘Het regeerakkoord
5 ANWB-lid Netelenbos, PvdA-
Verkeer en Waterstaat, hoeft niet eens te
denken. ‘Natuurlijk niet’ zegt ze. De sticker
‘Stop rekeningrijden’ komt niet op haar
10 dienstauto. De ANWB gaat onder al haar 3,5
miljoen leden stickers verspreiden en
oproepen tegen het rekeningrijden. De ANWB
wil dat het rekeningrijden als zware
gestraft. Het is een afspraak die Daan II in
het regeerakkoord heeft gemaakt en waarvoor
15 een grote Kamermeerderheid, waarop
enkele maanden neemt de minister
definitief besluit en tot op dit moment is van
de grote partijen alleen het CDA tegen. Maar
75 procent van haar
20 3,5 miljoen leden en zelfs
Nederlanders tegen is, en wanneer
daar naar luistert. In het spel
vereniging hebben gisteren de
werkgeversorganisaties VNO en MKB-
25 Nederland nog eens verklaard tegen te zijn.
Bedrijven, gemeenten en provincies worden
door de ANWB de komende maanden
aangespoord zich eveneens uit te laten
over het voornemen. Volgens
30 de automobilist geen alternatieven.

bron: de Volkskrant van 20 januari 1999

4p 32 ☐ In de tekst 7 staan namen van belangenorganisaties en politieke partijen.
Welke twee verschillen bestaan er tussen belangenorganisaties en politieke partijen
hun rol in het politieke besluitvormingsproces?

Rekeningrijden is een maatregel om het fileprobleem – vooral in de Randstad – op te
lossen. Zowel het fileprobleem als het rekeningrijden is een politiek probleem.
2p 33 ☐ Ze staan op de politieke agenda.
Toon met twee citaten uit tekst 7 aan dat het rekeningrijden op de politieke agenda staat.

De politieke besluitvorming over het rekeningrijden kun je beschrijven met behulp van
het systeemmodel van het politieke proces.
2p 34 ☐ In welke fase van het systeemmodel bevindt zich de besluitvorming over het rekeningrijden
volgens tekst 7?
Licht je antwoord toe.

2p 35 ☐ Waaraan ontleent het kabinet zijn macht bij het kunnen invoeren van rekeningrijden?
Noem twee machtsbronnen.

000014 39 Directeur Nouwen: ‘De automobilist komt niet
onder rekeningrijden. Kiezen voor het
openbaar vervoer heeft weinig zin, want dat
zit in de spits vol. Volgens Nouwen is de
35 Randstad jaarlijks
tweeduidzend gulden aan rekeningrijden.
‘Dat is dus betaald in de file staan’
Minister Netelenbos meent goede
woorden voor de actie. Ze vindt het ‘jammer’
40 dat de vereniging probeert de politiek onder
druk te zetten. De argumenten die de ANWB
gebruikt ‘kloppen niet’ zegt Ze. Zelfs de
tweeduizend gulden die Netelenbos is de
automobilist elke dag door de
45 vermaledijde poortjes gaat, sluit rechtstreeks
terug via belastingmaatreglen. De manier
waarop de organisatie eist naar voren
brengt deugt ook niet, vindt Netelenbos. ‘Als
je de Nederlander vraagt of hij lusting wil
50 betalen, zegt hij natuurlijk nee.’ Beticht ze
Nouwen en zijn ANWB van demagogie? ‘Ja’,
klinkt het voluit. ‘Is ze niet bang dat de Kamer

### Pagina 11

Mede door druk van de ANWB heeft de minister de behandeling van het wetsontwerp
over het rekeningrijden uitgesteld en wil eerst een proef met rekeningrijden houden in
een stad in de Randstad. Pas als dit een succes wordt, wil de bewindsvrouw instemmen
van elektronische tolheffing ook op de snelwegen bij de andere grote steden invoeren.
Er zijn verschillende oorzaken die het succes van de ANWB in haar actie tegen het
rekeningrijden kunnen verklaren. Deze zijn:
• de eigen machtsmiddelen;
• de verhoudingen binnen de belangengroep;
• de maatschappelijke omgeving van de belangengroep.
36 (3p) Geef bij elke oorzaak een voorbeeld dat betrekking heeft op het succes van deze actie
van de ANWB.
2p 37 Stel dat het parlement in een latere fase alsnog besluit het rekeningrijden in te voeren en
dat de ANWB haar leden dan oproept de rekening niet te betalen.
Is er sprake van burgerlijke ongehoorzaamheid indien automobilisten weigeren te betalen
voor het rekeningrijden?
Licht je antwoord toe.
Einde
000014 39 11