# Eindexamen Maatschappijwetenschappen HAVO 2000 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/maatschappijleer/2000/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

### Vraag 32 – Opgave 32

### Vraag 33 – Opgave 33

### Vraag 34 – Opgave 34

### Vraag 35 – Opgave 35

### Vraag 36 – Opgave 36

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Maatschappijleer oude en nieuwe stijl
20 00
Tijd vak 1
Maandag 29 mei
13.30 - 16.00 uur
Dit examen bestaat uit 36 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg,
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redener worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redener,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
000008 39
Begin

### Pagina 2

Opave 1 De Wet Inburgering Nieuwkomers
De Wet Inburgering Nieuwkomers
tekst 1
Per 1 oktober 1998 is de Wet Inburgering Nieuwkomers (WIN) van kracht
geworden. De verplichte inburgeringscursus bestaat uit lessen Nederlands
en maatschappij- en beroepsoriëntatie. Wie zich aan de cursus onttrekt,
kan rekenen op een boete van ongeveer 120 gulden per maand. De
5 verplichte inburgering is de voltooiing van jarenlang
experimenteren met vrijwillig onderwijs voor immigranten: veel
nieuwekomers volgden al les in de Nederlandse taal en cultuur. Wat vinden
zij van de nieuwe wet?

tekst 2
'Ik ben tegen verplichte cursus'

Naam: Hessam Haytehvoofi (40)
Land van herkomst: Iran
Aankomst in Nederland: 1992
Beroep: docent oriëntatielesssen bij
Vluchtelingenwerk

"Omdat de regering van mijn land mij
vervolgde, kon ik niet meer in Iran wonen.
Toen ik in Nederland aankwam, zag ik op het
Centraal Station in Rotterdam een
5 landgenoot. Die vertelde me dat ik kon
verdenken en hoe het bij de
Vreemdelingen-dienst ging. Vanaf het moment dat ik hier woonde, kon ik niet meer
5 landgenoot. Die vertelde me dat ik kon kon vinden en hoe het bij de
Vreemdelingen-dienst ging. Vanaf het moment dat ik hier woonde, was dat ik hier kon
10 inburgeringscursus gevolgd, verplicht. Maar ik vind de
enige kans was dat ik hier kon
inburgeringscursus gevolgd. Maar ik vind de
verplicht. Maar ik vind de
Nederlands is een moeilijke taal. Ik ben nog
steeds bezig met leren. Mijn vrouw en ik
maken 's avonds een boodschappenlijstje en
dan proberen we nieuwe dingen op te schrijven: gisteren hebben we aubergine gegeten. Verder
gistigren hebben we aubergine gegeten. Verder
schrijif ik iedere dag zinnen in mijn dagboek.
Dan probeer ik woorden te gebruiken.
Ik vind het slecht dat de cursus verplicht wordt.
Vluchtelingen hebben andere problemen. Ze
moeten nu een contract tekenen. Maar als ze de
cursus zullen komen. Maar als ze de
nieuws krijgt uit je eigen land, dan slaap je
niet lekker.
's Ochtends ben je dan moe. Je hebt meer
aan je hoofd dan taalles, dus je gaat niet.
Dan probeer ik woorden te gebruiken.
Ik vind het slecht dat de cursus verplicht wordt.
Vluchtelingen hebben andere problemen. Ze
moeten nu een contract tekenen. Maar als ze de
nieuws krijgt uit je eigen land, dan slaap je
niet lekker.
's Ochtends ben je dan moe. Je hebt meer
aan je hoofd dan taalles, dus je gaat niet.
Ik wil hier blijven, ook al is het een slecht
land. De mensen
wonen. Nederlands moet je leren en zelfdiscipline.
Misschien moet je naar de molens kijken. Maar er zijn ook wel
brieven van de sociale diensten. Dat is in Marokko heel anders."

tekst 3
'Cursus goed voor jongeren'

Naam: Mimout Benseamar (22)
Land van herkomst: Marokko
Aankomst in Nederland: 1994
Beroep: studente

"Mijn vader heeft zich in de jaren zestig in
Nederland gevestigd. Na mijn moeder kwamen
mijn oudere broers en zussen één voor één naar
Nederland om te studeren. Ikzelf ben in 1994 hier
naar toe gekomen.
Voordat ik kon gaan studeren (taal en cultuur van

### Pagina 3

Hessam Haytchvoodi en Mimout Benseamar zijn Nederlandse ingezetenen die buiten
Nederland geboren zijn. De Nederlandse overheid hanteert verschillende redenen om
vreemdelingen toe te laten.
2p 1 Geef beide aan wat de reden voor de Nederlandse overheid was om hun
een verblijfsvergunning te geven.
In tekst 1 staat dat de inburgeringscursus in Nederland een recent verschijnsel is. In de
jaren tachtig begon de Nederlandse overheid het minderhedenvervraagstuk op een andere
manier te benaderen. Eigenlijk is de verplichting tot inburgering een gevolg van dat beleid.
2p 2 Noem een uitgangspunt van het veranderde minderhedenbeleid waarop de recente plicht
tot inburgering gebaseerd is.
In de teksten 1 tot en met 3 staan voorbeelden van positieverwerving en van
positietoewijzing.
4p 3 Geef uit de genoemde teksten één voorbeeld van positieverwerving en één voorbeeld van
positietoewijzing.
Geef van de genoemde voorbeelden aan waarom er sprake is van positieverwerving en
positietoewijzing.
In de teksten 2 en 3 noemen de sprekers waarden of normen die ze kenmerkend vinden
voor Nederland.
2p 4 Geef uit beide teksten een voorbeeld van een dergelijke waarde of norm.
De nieuwkomers in tekst 2 (regel 31 en 32 ) en 3 (regel 29 tot en met 31 ) doen
uitspraken over Nederlanders.
2p 5 Vind je deze uitspraken voorbeelden van stereotypering?
Licht je mening toe door uit te gaan van één kenmerk van het begrip stereotype.
000008 39
3
Lees verder

### Pagina 4

Opgawe 2 Een kwart eeuw sociale verandering

Kwart eeuw samenleving en beleid samengevat

tekst 4

Er heeft zich de afgelopen decennia een
explosie voltrokken in de leefsituatie van
de Nederlandse bevolking, aldus het
globaal gepresenteerde SCP-rapport,
Cultureel Rapport 1998. Een terugblik op
5 een kwart eeuw sociale verandering door
de ogen van de boekhouder van het
beleid.

Dieper in: die wijst op een verandering in
de sociale structuur.
Terwijl begin jaren zeventig allerlei
redenen de politiek om de ongelijkheid
in Nederland te verkleinen, is er in de
tussentijd een nieuwe ongelijkheid
ontstaan. Er is sprake van een nieuwe
klasse van mensen die langzaam zijn
uitgesloten van de arbeidsmarkt. De klasse
bestaat voor een aanzienlijk deel – hoewel
nog altijd minder dan de helft – uit mensen
van buitenlandse afkomst.
‘Verder natuurlijk computers. Ik bedacht
hoe de computer mijn leven heeft
veranderd. Hoe zou ik met werk kunnen
doen als ik er geen had? De werkelijkheid
woon die je aankunt is erdoor vergroot. Bij
mij is ook het plezier in het werk verer-
groot. Het zou een vreemde overzien
voor iemand uit 1970 die hier nog
stappen. Die zou vragen: wat doe je met
de kleine televisie op je bureau?’
Andere verandereringen, veranderingen die
je als bezoeker uit de jaren ’70 zouden
verbazen. Allemaal behalve die toeristen?
Wonen ze daar vandaan? Hun aanwezigheid
pakt van de arbeidsmarkt. ‘De emancipatie
is veel sneller gegaan dan we hadden
gedacht, maar ook langzamer dan we
hadden gedacht. Het ging vooral via de

Door onze redacteur
DICK VAN EIJK
RIJSWIJK, 1 OKT.
Stel dat een Nederlander uit 1970 een
grove schending der natuurwetten pardoes
in 1998 terecht zou komen, waarover zou
hij zich dan verbazen? Die Nederlander van
Carlo van Praag, projectleider bij het
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), als
richtsnoer bij de samenstelling van het
jongste Sociaal en Cultureel Rapport.
Omdat het SCP dit jaar 25 jaar bestaat,
werd de gelegenheid aangegrepen om het
elke twee jaar verschenen boekwerk
verder te wijden aan wat er zoal is
veranderd in die jaren.
De files in het verkeer. Dat was het eerste
schot. ‘Dat heeft nogal wat impact.
Het is wel fundamenteel.’
Opvallend is de bonteheid van het straat-
beeld. Daar zou je je als bezoeker uit de jaren
over verbazen. Allemaal behalve
dat toeristen? Wonen ze daar vandaan? Hun aanwezigheid
is.

bron: naar NRC Handelsblad van 1 oktober 1998

Of Nederland een multiculturele samenleving genoemd kan worden, hangt af van de
vraag hoe je dat begript interpreteert.
2p 6 ☐ Is Nederland de afgelopen 25 jaar een multiculturele samenleving geworden?
Leg je antwoord uit met betekenis van het begrip multiculturele samenleving.
Licht je uitleg toe met een citaat uit tekst 4.

Begin jaren zeventig verbleven ongeveer 114.000 arbeidsmigranten uit het Middellandse-
Zeegebied in Nederland (bron: Sociaal en Cultureel Rapport 1998).
3p 7 ☐ Noem drie andere grote allochtone groepen die zich tussen 1945-1973 in Nederland
gevestigd hebben en geef van elke groep de

### Pagina 5

Het aantal allochtonen is sinds 1973 flink toegenomen. Volgens het Sociaal en Cultureel Rapport 1998 bevinden zich in 1997 1.437.000 mensen van buitenlandse afkomst in Nederland. Dat is 9,4 procent van de Nederlandse bevolking. Een oorzaak van de stijging is de toename van het aantal asielzoekers/vluchtelingen door de slechte politieke en economische situatie in verschillende delen van de wereld, de welvaart en de verbeterde vervoersmogelijkheden en dergelijke.
Noem twee andere oorzaken van de toename van het aantal allochtonen in de afgelopen 25 jaar.

8 (4p)

9 (2p)
In tekst 4 (regel 31–33) stelt Van Praag dat de aanwezigheid van buitenlanders in de Nederlandse samenleving wijst op een verandering in de sociale structuur.
Welke verandering in de sociale structuur is er volgens Van Praag ontstaan door de aanwezigheid van buitenlanders?

10 (2p)
Veranderingen in de sociale structuur hangen samen met veranderingen in de maatschappelijke arbeidsverdeling.
Leg uit welke verandering in de maatschappelijke arbeidsverdeling van de afgelopen 25 jaar in het nadeel gewerkt van allochtone groepen.

11 (4p)
Behalve de demografische veranderingen, zoals de toename van het aantal buitenlanders, beschrijft Van Praag in tekst 4 ook een verandering als gevolg van de introductie van de computer in het arbeidsproces.
De opkomst van computers in de samenleving heeft een aantal vraagstukken opgeroepen bijvoorbeeld op het terrein van de werkgelegenheid.
In het rapport staat dat de relatie tussen technologie en werkgelegenheid zeer complex is. De informatietechnologie veroorzaakt niet per definitie werkloosheid (Sociaal en Cultureel Rapport 1998, blz. 62).
Leg uit dat door de computer zowel arbeidsplaatsen zijn geschapen als banen zijn verdwenen.

tabel 1

[FIGUUR: Tabel met percentages van de arbeidsdeelname van mannen, vrouwen en totaal in 1971, 1980, 1990 en 1997.]

Arbeidsparticipatiegraad, bevolking van 15-64 jaar, 1971-1997 (in procenten)
arbeidsparticipatiegraad
mannen vrouwen totaal
1971 84,5 29,9 57,4
1980 76,1 31,8 55,8
1990 74,6 43,6 59,3
1997 77,4 51,8 64,7

naar: Tabel 8.4 van het Sociaal Cultureel Rapport 1998

12 (1p)
Toon met behulp van tabel 1 aan dat de emancipatie van de vrouw op de arbeidsmarkt plaatsvond.

13 (2p)
De positie van de vrouw op de arbeidsmarkt is (nog) niet gelijkwaardig aan die van mannen.
Geef daarvoor twee verklaringen.

000008 39 5 Lees verder

### Pagina 6

tabel 2
MEER MENSEN MET UITKERING
volume ontwikkeling in de sociale zekerheid (x 1.000 uitkeringsjaren)
ouderdom (AOW)
arbeidsongeschikt (WAO, AAW)
ziekteverzuim (ZW)
werkloosheid
(WW, WWV, RWW, IOAW)
bijstand (ABW)
4.000
3.000
2.000
1.000
0
'70
'75
'80
'85
'90
'95
'96
bron: NRC Handelsblad van 1 oktober 1998
In de sociale zekerheid wordt een onderscheid gemaakt tussen:
de werknemersverzekeringen, de volksverzekeringen en de sociale voorzieningen.
3p 14
Geef voor de ABW, AOW, WAO en WW aan tot welke categorie elk behoort: tot de
werknemersverzekeringen, tot de volksverzekeringen of tot de sociale voorzieningen.
Schrijf de afkorting van elke sociale wet op en daarachter het soort verzekering.
Het aantal uitkeringsgerechtigden is volgens tabel 2 sinds 1970 flink gestegen.
Nederland kreeg door de stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden in de jaren
zeventig en tachtig steeds meer te maken met knelpunten van de verzorgingsstaat.
Noem twee van deze knelpunten die door de stijging van de uitkeringsgerechtigden zijn
veroorzaakt.
2p 15
000008 39
6
Lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl.

### Pagina 7

tekst 5
Opave 3 Het algemeen verbinden verklaren van CAO's
De algemene gelding van CAO's

Aan het algemeen verbinden verklaren van CAO's (AVV)* moest in 1994
eens een einde komen, vond minister Zalm. Niets ervan, zei toenmalig minister
Melkert. De laatste kreet zal zijn ondanks een duidelijke passage in het vori-
geregerakkoord, gebeurde er niets. Tot vreugde van de sociale partners.
5 De opdracht die de minister van Sociale Zaken via het eerste paarse
regerakkoord had meegekregen, luidde: de afstand tussen de laagste, in collectieve
arbeidsovereenkomsten (CAO's) overeengekomen lonen en het minimumloon was te
groot en moest kleiner worden. Het kon worden bevorderd door het niet lang
algemeen verbindend verklaren van CAO's, luidde de auteurs van het regeerakkoord.
10 Hij was minder dan drie maanden minister toen Melkert een nota schreef met
belangrijkste zin: "De wet op het algemeen verbindend verklaren van CAO's wordt
niet gewijzigd."
Tegenstanders van het algemeen verbindend verklaren waren er de afgelopen vier
jaar evenwel nog genoeg. Ze bevonden zich vooral in de liberale hoek.
15 De voorstanders dezen sterk te staan, want het zijn de partijen waaraan
Nederland volgens veel het succes van het poldermodel te danken heeft: de
werkgevers- en de werknemersorganisaties. "Het ter discussie stellen van AVV is
gelukkig overgewaaid," stelt vice-voorzitter K. Roozemond van vakcentrale FNV.
"Samen met het minimumloon vormt het algemeen verbindend verklaren de pijler
20 onder het poldermodel."
De werkgevers zijn na aanvankelijke aarzelingen bij het SER-advies van 1992, nu ook
volledig van het nut van AVV overtuigd. Dit jaar bleek de SER unaniem pro-AVV.

bron: NRC Handelsblad van 8 augustus 1998

* Met het algemeen verbindend verklaren van CAO's (AVV) wordt bedoeld dat de
bepalingen van de CAO door de overheid geldig worden verklaard voor de hele bedrijfstak.
In de betreffende bedrijfstak geldt de CAO dan ook voor niet-leden van de werkgevers- en
werknemersorganisaties.

2p 16
Zalm is lid van de VVD en Melkert is lid van de PvdA. In tekst 5 doen ze allebei een
uitspraak over het algemeen verbindend verklaren van CAO's.
Geef een verklaring voor het standpunt van beide politici over het algemeen verbindend
verklaren op grond van een uitgangspunt van hun partijen.

2p 17
In Nederland zijn er verschillende visies te onderscheiden op het overleg tussen
werkgevers en werknemers.
Leg uit welke visie van toepassing is op het begrip poldermodel zoals genoemd in regel 16
en in tekst 5.

4p 18
De overheid vervult verschillende rollen in het sociaal-economisch proces.
Welke twee rollen van de overheid in het sociaal-economisch proces herken je in tekst 5?
Licht elke rol toe.

3p 19
Zie regel 6 tot en met 8 in tekst 5.
Waardoor zijn de CAO-lonen hoger dan het minimumloon?
Betrek in je antwoord in welke wijze CAO-lonen tot stand komen en hoe het
minimumloon is vastgesteld.

000008 39 7 Lees verder
Voor alle eindexamens, zie www

### Pagina 8

Opgave 4 Actie tegen de 24-uurseconomie

tekst 6
[FIGUUR: Logo met tekst "NEEM TIJD OM TE LEVEN ACTIE tegen de 24-uurseconomie"]

Nederland gaat het economisch voor de wind. Dankzij de inspanningen van velen. Maar waar ligt de grens van onze inspanningen? Moet de economie het leven nog verder gaan bepalen?

Ons land stevent af op een economie die 24 uur per dag op volle toeren draait. En dat zeven dagen per week. Natuurlijk, op zo'n snelle 'brandweer' moeten we altijd een beroep kunnen doen. En sommige technische processen kunnen evenmin buiten gewone werktijden worden stilgelegd. Maar ook andere sectoren claimen steeds meer dat ieder moment van dag én nacht én weekend beschikbaar komt voor economische bedrijvigheid.

Het menselijk patroon van werken, ontspannen en rusten wordt daardoor ernstig verstoord. Momenten voor gezamenlijke vrije tijd verdwijnen. Het werkt nadelig op tal van sociale verbanden. De economie gaat alles bepalen. Dit is ongewenst. Dit willen we niet!

We willen :
- werken op normale tijden
- de mogelijkheid hebben met gezin, vrienden en familie op hetzelfde moment samen te zijn
- 's avonds en in de weekenden de mogelijkheid hebben om kerkdiensten en godsdienstige vieringen bij te wonen
- onze gezondheid niet schaden door overhaasting en stress
- collectieve momenten van rust, ontspanning en bezinning op minimaal een dag in de week
- samen met andere vrijwilligers ons inzetten op tal van terreinen

We willen niet geleefd worden.
We willen tijd om samen te kunnen leven

Ondersteun de actie tegen de 24-uurseconomie. Een actie van een groot aantal kerken en kerkgenootschappen in Nederland. Een actie in 6.000 kerkelijke gemeenten en parochies. Een actie die brede ondersteuning krijgt uit tal van delen van de samenleving.

bron: pamflet van de gemeenschappelijke kerken en kerkgenootschappen, juni 1998

000008 39 8 Leef verder


### Pagina 9

tekst 7
24-uurseconomie brengt ongeluk

Morgen zullen twee Nederlandse kerkelijke leiders, kardinaal A. Simonis en synode-secretaris B. Plaisier, zeer stellingen aan de deuren van de Eerste Kamer spijkeren tegen de 24-uurseconomie.

door WERNER BROUWER
Kerken en andere maatschappelijke
organisaties wijzen erop dat het leven
uur per dag
minr
positieve effecten heeft dan wordt
voorgesteld in sommige plannen.
10 Een meerderheid van de bevolking

bron: Trouw van 23 juni 1998
1p 20 Van welk arbeidsethos gaat de overheid uit in haar politiek beleid zoals genoemd in
tekst 7?

Betaald werken is voor de kerken en kerkgenootschappen volgens teksten 6 en 7 niet
zaligmakend. Onder andere moet er ruimte zijn voor samen zijn met gezin en vrienden en
er moet gelegenheid zijn voor ontspanning en vrijwilligerswerk.
2p 21 Wat kan de betekenis zijn van vrijwilligerswerk voor mens en samenleving?
Noem twee betekenissen.

Hoe men de kwaliteit van werk waardeert, is afhankelijk van verschillende factoren. Deze
factoren liggen op de volgende terreinen van arbeid: de arbeidsinhoud, de
arbeidsverhoudingen, de arbeidomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden.
2p 22 Op welke twee terreinen van arbeid heeft de kritiek van de kerken en
kerkgenootschappen betrekking?
Licht elk antwoord toe met behulp van een citaat uit tekst 6.

De kerken staan niet alleen met hun verzet tegen de 24-uurseconomie. Onder andere
vakbonden en sportverenigingen steunen de actie, die bovendien op de sympathie kan
rekenen van de kleinere linkse en christelijke politieke partijen.
(naar: NRC Handelsblad van 31 maart 1998)
4p 23 Noem één kleinere linkse en één christelijke partij en vermeld van beide partijen
op grond van welk uitgangspunt ze de actie tegen de 24-uurseconomie ondersteunen.

De gezamenlijke kerken en kerkgenootschappen gedragen zich in deze campagne als een
actiegroep.
2p 24 Welke twee algemene kenmerken van een actiegroep herken je in de teksten 6 en 7?

2p 25 In welke fase van het barrièremodel van de politieke besluitvorming speelt de actie van
de kerken zich af?
Licht je antwoord toe.

Er bestaan verschillende vormen van politieke participatie.
Welke vorm van participatie past goed bij de actie van de kerken en kerkgenootschappen
tegen de 24-uurseconomie?
2p 26
Licht je antwoord toe.

Van welke klassieke vrijheidsrechten uit de grondwet maken de kerken en
kerkgenootschappen gebruik bij hun actie tegen de 24-uurseconomie?
2p 27
Noem er twee.

000008 39 9 Lees verder


### Pagina 10

Opgave 5 Islamitische scholen
tekst 8
Sinds het begin van de jaren negentig
bestaat in Nederland het verschijnsel van
islamitische basisschool. Lokale politici
worstelen met de vraag of de islamitische
5 scholen de integratie belemmeren.
Drie verschillende opvattingen:
De directeur van de islamitische
basisschool El Kadisia te Rotterdam,
10 Mohamed Bhoeian:
"Onze ouders willen dat hun kinderen
moslim blijven, dus hanteren we hier
dezelfde regels als thuis. En wij moeten
inhoudelijk hetzelfde onderwijs geven als
15 elke school. We willen dat onze kinderen
integreren, maar wel met behoud van hun
eigen culturele identiteit."
De Rotterdamse wethouder van onderwijs,
Els Kuiper (PvdA):
"Als de regels van een islamitische
20 basisschool te zeer botsen met onze
normen en waarden moet de overheid
ingrijpen. Ik vind bijvoorbeeld dat meisjes
hetzelfde moeten leren als jongens, maar
als ze gescheiden willen zwemmen, is dat
25 mij best. Het is voortdurend zoeken naar
de grens".
Het Turks-Rotterdamse raadslid Orhan
Bayraktar (PvdA):
30 "Scholen moeten cultureel gemengd zijn,
zodat kinderen rekening leren houden met
andere ideeën. Door islamitische scholen
te tolereren, maak je het als overheid
mogelijk dat Nederlandse principes zoals
35 gelijkheid van vrouw en man, overboord
worden gezet".

naar: NRC Handelsblad van 29 september 1999

4p 28 [ ] Het onderwijs vervult een socialiserende functie in de Nederlandse samenleving.
Geef uit tekst 8 twee citaten die gaan over die socialiserende functie.
Vermeld bij elk citaat wat de socialiserende functie inhoudt.

3p 29 [ ] In de discussie over de islamitische scholen is het CDA voorstander van het oprichten van
die scholen.
Op grond van welk uitgangspunt is het standpunt van het CDA te begrijpcurrentRow
Licht je antwoord toe.

4p 30 [ ] Bij het beschrijven van de positie van een groep kan gewezen worden op de
maatschappelijke en de culturele positie. Van de oprichting van eigen scholen worden
effecten op die posities verwacht.
Noem een mogelijk versterkend effect op de maatschappelijke positie van islamitische
groepen en een versterkend effect op hun culturele positie.

000008 39
10
Lees verder


### Pagina 11

Opgave 6 Verkiezingen van de provinciale staten
WWW.PROVINCIES.NL.
DE PAGINA VAN ALLE TWAALF NEDERLANDSE PROVINCIES

Op 3 maart 1999 worden 760 nieuwe Provinciale Statenleden gekozen.
Deze door en voor alle provincies gemaakte website biedt de meest
complete informatie.
Wat is eigenlijk de provincie?
Hoe werkt dat, verkiezingen?

Over regels en procedures, over kandidaten en kiezers, over partijen en
programma's. Met politieke kaarten per partij en per provincie. Met de
StemWijzer, met in een paar provincies digitale debatten en natuurlijk
telkens vers nieuws.

bron: Internet, website www.provincies.nl, februari 1999

2p 31 [ ] Geef twee argumenten waarom het belangrijk is dat de burgers gaan stemmen bij de
verkiezingen van de provinciale staten.

Het gebruik door de provincies van een nieuw medium als het Internet laat zien dat
massamedia betekenis hebben in het proces van politieke besluitvorming.
De informatiefunctie van de media is duidelijk herkenbaar in de website.
Welke andere mediafuncties kan Internet vervullen tijdens de verkiezingen? Noem er twee.
Licht elke functie toe.

Functies van politieke partijen zijn:
• articulatiefunctie
• communicatiefunctie
• integratiefunctie
• participatiefunctie
• selectiefunctie

2p 33 [ ] De opkomst van de kiezers voor de provinciale verkiezingen op 3 maart 1999 was erg
laag. Slechts 45 procent van de kiezers kwam naar de stembus.
Noem een functie die de politieke partijen waarschijnlijk slecht hebben vervuld tijdens de
verkiezingscampagne.
Licht je antwoord toe.

Op de website staat ook informatie over stemrecht van buitenlanders. Buitenlanders van
achttien jaar en ouder hebben stemrecht voor de verkiezingen voor gemeenteraden en
deelraden (in grote steden). De discussie over uitbreiding van het kiesrecht voor
buitenlanders is nog altijd gaande. Partijen hebben verschillende opvattingen over het
kiesrecht. Een paar jaar geleden deden drie partijen in de Tweede Kamer het
voorstel buitenlanders ook stemrecht te geven voor de provinciale staten en de Tweede
Kamer.

3p 34 [ ] Welke drie partijen zijn dat?
Kies uit de volgende partijen: CDA, D66, GroenLinks, PvdA en VVD.

Voor het vormen van een College van Gedeputeerde Staten – het dagelijks bestuur van
de provincie – is een coalitie nodig.

3p 35 [ ] Leg met behulp van het Nederlands kiesstelsel uit waarom coalities meestal noodzakelijk
zijn.

„Opkomst van 45 procent  dramatisch dieptepunt”, kopte De Telegraaf van 4 maart 1999.
PvdA-leider en premier Kok zag „de extreem lage, dramatisch lage opkomst” als sleutel
voor de tegenvallende uitslag voor zijn partij, die veel lager scoorde dan wat was voorspeld.
Daarentegen haalde het CDA een opvallend goed resultaat.
2p 36 [ ] Leg uit waarom het CDA bij deze lage opkomst meer profiteert dan de PvdA.

Einde

000008 39