# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2019 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2019/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2019 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30 - 16.30 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-1021-a-19-2-0 ### Pagina 2 Dit is een examenpagina met twee secties: 'Door de tijd heen' en 'Vroegmoderne tijd'. De sectie 'Door de tijd heen' bevat een genummerde lijst van zes historische gebeurtenissen of ontwikkelingen met betrekking tot sport, spel en lichaamsbeweging in verschillende periodes. De student wordt gevraagd deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde te plaatsen. De sectie 'Vroegmoderne tijd' bevat twee genummerde paragrafen die historische teksten beschrijven. Vraag 2 betreft een boek uit 1552 over de Spaanse verovering van West-Indië en de behandeling van de inheemse volkeren. Vraag 3 verwijst naar een werk uit 1596 over de Spaanse tirannie in West-Indië en vraagt naar de boodschap en de politieke situatie in de Republiek rond 1600. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar wel teksten die historische feiten en concepten presenteren. ### Pagina 3 3p 4 Filips II beval in 1565 dat de maatregelen tegen ketterij in de Nederlanden streng moesten worden nageleefd. Hij bereikte met dit bevel het door hem beoogde politieke doel niet. Licht dit toe door: - het politieke doel te noemen dat Filips II wilde bereiken met het bevel en - uit te leggen dat de reactie van de adel het behalen van dit doel belemmerde. Gebruik bron 1. Uit deze bron blijkt dat calvinisten in Utrecht in 1566 openlijk hun geloof kunnen verspreiden. 3p 5 Licht dit toe door: - aan de bron twee verschillende manieren te ontlenen waarmee de calvinisten hun geloof verspreiden en - zonder bron te verklaren waardoor de calvinisten juist in 1566 openlijk kunnen optreden. Historici zijn het niet eens over welk jaartal beschouwd kan worden als het beginpunt van een zelfstandige Nederlandse staat. Hiervoor worden verschillende jaartallen genoemd, zoals: 1 1579 2 1588 2p 6 Geef voor elk van beide jaartallen de redenering weer waarom dat jaar beschouwd kan worden als het beginpunt van een zelfstandige Nederlandse staat. Hieronder staan vier gebeurtenissen (a tot en met d) uit de tijd van de Nederlandse Opstand: a De Beeldenstorm brak uit. b Radicale calvinisten namen de macht over in veel steden in Brabant en Vlaanderen. c Het Plakkaat van Verlatinge werd getekend. d De stad Antwerpen werd ingenomen door Spaanse troepen onder leiding van de hertog van Parma. Hieronder staan vijf directe gevolgen van gebeurtenissen tijdens de Nederlandse Opstand (1 tot en met 5) in willekeurige volgorde: 1 De Unie van Utrecht werd getekend. 2 Tienduizenden immigranten uit de Zuidelijke Nederlanden trokken naar Hollandse en Zeeuwse steden. 3 De Pacificatie van Gent viel uiteen. 4 De Raad van Beroerten werd ingesteld. 5 De Staten-Generaal besloten de hertog van Anjou, de broer van de Franse koning, tot vorst der Nederlanden te benoemen. 2p 7 Geef per gebeurtenis het daarbij passende gevolg. Noteer alleen de letters en het daarbij passende cijfer. Let op: er blijft één gevolg over. HA-1021-a-19-2-o 3 / 8 lees verder ►►► ### Pagina 4 Dit is een examenpagina met opgaven, waarbij studenten gebruik moeten maken van verschillende bronnen. Bron 2 is een fragment dat de motivatie van de Staten-Generaal over de Plakkaat van Verlatinghe bespreekt en vraagt studenten om dit toe te lichten met en zonder bronvermelding. Bron 3 betreft een schilderij van Adam Willaerts, mogelijk met een politieke boodschap. Studenten moeten de schilderij interpreteren en de politieke boodschap met verwijzingen naar de bron specificeren. Bron 4 stelt dat slavenhandel strijdig is met verlichte idealen, en studenten worden gevraagd dit te ondersteunen, wederom met verwijzing naar verlichte idealen. Er worden geen grafieken, tabellen of figuren getoond op deze pagina. ### Pagina 5 Dit is een opgavenpagina met de titel 'Moderne tijd'. De pagina bevat een historische tekst, opgedeeld in genummerde punten, die de gebeurtenissen rond een vrou-wenstaking in 1890 in een vlasspinnerij in Groningen beschrijft. De tekst behandelt de invoering van een arbeids-wet, de omstandigheden van de werkers, de eisen van de arbeiders en de reactie van de directie en de Sociaal Democratische Bond. Er wordt gevraagd om op basis van de tekst en bron 5, bepaalde aspecten van de staking en de positie van Anna Ekker te analyseren en te verklaren, specifiek met betrekking tot het moderne imperialisme en de twintigste eeuw. De pagina bevat geen grafieken of tabellen, maar wel verwijzingen naar bronnen en specifieke vragen (bijv. 11 en 13). De student moet historische gebeurtenissen, wetgeving en sociale omstandigheden uit de negentiende eeuw interpreteren. ### Pagina 6 De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met Duitse jongerenverenigingen, staan in willekeurige volgorde: 1 Der Wander vogel, die jongeren wilde beschermen tegen de vervuiling van de beginnende industrialisatie, georganiseerde wandeltochten in de natuur. 2 De Hitlerjugend, de jeugdvereniging van de nazi's, werd in de beginjaren van de NSDAP opgericht om jongeren in hun vrije tijd van de ideologie van de nazi's te doordringen. 3 Meteen na het uitroepen van de DDR werd de communistische Freie Deutsche Jugend de enige toegestane vereniging voor jongeren. 4 Duitse studenten sloten zich aan bij de APO (Außerparlamentarische Opposition), die zich verzette tegen de Duitse politiek. Hun felle protesten pasten bij het ontstaan van jongerenculturen en het verzet tegen autoriteiten. 5 Tijdens de Eerste Wereldoorlog riep de leider van de Pfadfinderbewegung padvinders op zich te melden voor werkzaamheden ter ondersteuning van het Duitse leger. 6 Duitse studenten van de verzetsgroep Die Weiße Rose schreven pamfletten waarin ze protesteerden tegen de Duitse overheersing van Europa en tegen de genocide op de Joden. 2p 14 Zet deze zes gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers. Gebruik bron 6. Deze klok is gebruikt om propaganda te maken voor de Duitse Weltpolitik. 3p 15 Licht dit toe door: - met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke propagandaboodschap de klok moet overbrengen en - een reden te noemen waardoor een klok een effectief middel kan zijn om een propagandaboodschap over te brengen. Twee gebeurtenissen: 1 In 1894 ondertekende Rusland een verdrag met Frankrijk. 2 In 1904 ondertekende Groot-Brittannië een verdrag met Frankrijk. 4p 16 Leg uit dat je kunt beweren dat: - Rusland het verdrag sloot als reactie op de Weltpolitik en - Groot-Brittannië het verdrag sloot als reactie op de Duitse Vlootwet. Gebruik bron 7. Gibbs en Haig hebben een meningsverschil over oorlogsjournalistiek. 3p 17 Licht dit meningsverschil toe door: - te noemen wat volgens Gibbs het belang van oorlogsjournalistiek is en - uit te leggen dat dit mede de afkeer van oorlogsjournalistiek van Haig verklaart. HA-1021-a-19-2-o 6/8 lees verder ### Pagina 7 Dit document is een opgavepagina van een examen, met vragen genummerd 18 tot en met 23. De vragen verwijzen naar verschillende bronnen (bron 8, 9, 10, 11). Bron 8 bevat een brief en vraagt om kritiek op de regering van Weimar. Bron 9 gaat over de NSDAP en de opkomst van nationaalsocialisme. Bron 10 presenteert een prent van David Low en vraagt om uitleg over de appeasementpolitiek. Bron 11 is een bewering over het Marshallplan en de Truman Doctrine, waarbij de student de eenzijdigheid van het artikel moet onderbouwen. Visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren zijn niet direct aanwezig, maar er wordt wel verwezen naar een prent (bron 10). De vragen toetsen begrip van historische gebeurtenissen, politieke ideologieën (nationaalsocialisme), en buitenlands beleid (appeasementpolitiek, Truman Doctrine, Marshallplan) uit de periode rond de Tweede Wereldoorlog. ### Pagina 8 Gebruik bron 12. Een interpretatie: Ivanshutin wil met zijn brief de regering van de Sovjet-Unie waarschuwen. 4p 24 Licht deze interpretatie toe door: - met een historische gebeurtenis uit die tijd een verklaring te geven voor de sfeer tijdens de ijshockeywedstrijd en - met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke waarschuwing Ivanshutin wil overbrengen aan de regering van de Sovjet-Unie. In de jaren 1980 introduceerde de Amerikaanse geschiedkundige Walter Laqueur de term 'Hollanditis', waarmee hij de aanhoudende Nederlandse protesten tegen kernwapens bedoelde. Laqueur redeneerde dat de protesten zowel te verklaren waren vanuit een veranderende houding van de Verenigde Staten in de Koude Oorlog als vanuit een sociaal- culturele verandering in Nederland. 2p 25 Leg deze redenering uit door: - de verandering te noemen in de Amerikaanse houding in de Koude Oorlog waartegen de protesten zich richtten en - met een sociaal-cultureel veranderingsproces uit de tweede helft van de twintigste eeuw de aanhoudende protesten te verklaren. Gebruik bron 13. In deze prent geeft tekenaar Ernst Maria Lang een mening weer over de reactie van de regering van de DDR op de binnenlandse politiek van Gorbatsjov. 4p 26 Licht dit toe door: - zonder bron de kern van de binnenlandse politiek van Gorbatsjov weer te geven en - met twee verwijzingen naar de bron aan te geven welke mening Ernst Maria Lang weergeeft over de reactie van de regering van de DDR. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. HA-1021-a-19-2-o 8/8 einde