# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2019
tijdvak 1
maandag 13 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-1021-a-19-1-o

### Pagina 2

Dit is een examenpagina, waarschijnlijk een opgave, die de student vraagt om historische gebeurtenissen te ordenen op basis van de context van zes genoemde liederen. De eerste sectie, 'Door de tijd heen', presenteert zes liederen met korte beschrijvingen van de historische context waarin ze ontstonden, variërend van de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de Industriële Revolutie tot de Franse Revolutie en de Nederlandse opstand. De student wordt gevraagd om deze liederen in de juiste chronologische volgorde te plaatsen. De tweede sectie, 'Vroegmoderne tijd', bevat twee opgaven. Opdracht 2p-1 vraagt om de historische gebeurtenissen uit de eerste sectie te ordenen. Opdracht 2p-2 betreft een historische kaart uit 1506 die de verspreiding van het wereldbeeld van de renaissance zou hebben beïnvloed. Opdracht 3p-3 vraagt om het verband te leggen tussen twee gebeurtenissen in 1521: de banvloek over Luther door paus Leo X en de Rijksdag in Worms, specifiek gericht op de redenen van de paus en het politieke doel van Karel V. Er zijn geen grafieken of tabellen, maar de tekst is gestructureerd met genummerde punten en subpunten.

### Pagina 3

Dit is een examenpagina met opgaven, gebaseerd op historische bronnen. De pagina bevat tekstuele informatie die wordt onderverdeeld in drie 'Gebruik bron' secties. Bron 1 beschrijft de Beeldenstorm in Antwerpen door Willem van Oranje en de maatregelen die hij nam. Bron 2 focust op de uitgaven van Leiden en de oorlogen gevoerd door Filips II, met een bewering over de Pacificatie van Gent. Bron 3 behandelt het gedrag van de adel aan het hof, gestimuleerd door Lodewijk XIV. De opgaven, genummerd 4 tot en met 8, vragen de student om specifieke informatie uit de bronnen te lichten, te leggen, te vergelijken met de werkelijkheid, of de juistheid van een bewering aan te tonen door middel van verwijzingen naar de bronnen. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen, enkel tekst. De onderliggende historische concepten betreffen religieuze conflicten (Beeldenstorm, calvinisme, lutheranisme), politieke besturen, financiën, diplomatie (Pacificatie van Gent) en adelijke interacties aan vorstelijke hoven. De student wordt gevraagd om tekstuele analyse en interpretatie toe te passen op de verstrekte historische context.

### Pagina 4

Dit is een opgavenpagina uit een examen met de titel "Moderne tijd". De pagina bevat drie opgaven die gebaseerd zijn op tekstbronnen. Opgave 9, die 2 punten waard is, vraagt om kritiek op het ancien régime in Frankrijk te analyseren aan de hand van Bron 3. Opgave 10, die 3 punten waard is, vraagt om een uitspraak over de Atjeh-oorlog en de Nederlandse gezagsuitoefening door Van Daalen te verhelderen, gebaseerd op Bron 4. Opgave 11 (2 punten) vraagt om de buitenlandse politiek van Bismarck in de tweede helft van de 19e eeuw te verklaren. Opgave 12 (4 punten) vraagt om de kern van Bismarck's politiek en de kritiek hierop in Duitsland te belichten. Opgave 13 (2 punten) vraagt om het verband tussen democratisering en vrouwenemancipatie uit te leggen aan de hand van Bron 5. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig. De opgaven behandelen historische concepten als het ancien régime, de Franse revolutie, de Atjeh-oorlog, de Nederlandse koloniale politiek, Bismarck's buitenlandse politiek, en democratisering/vrouwenemancipatie.

### Pagina 5

Vanaf 1901 wordt in Oslo jaarlijks de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt.
De volgende winnaars staan in willekeurige volgorde:
1 De West-Duitse regeringsleider Willy Brandt zocht tijdens de Detente
toenadering tot de regering van de DDR.
2 De Amerikaanse vicepresident Charles Dawes ontwierp een plan dat
de Duitse herstelbetalingen aan de Geallieerde landen moest regelen.
3 Michael Gorbatsjov, de president van de Sovjet-Unie, verbeterde de
relatie met het Westen door afspraken te maken over ontwapening.
4 De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken George Marshall
bedacht een hulpprogramma voor het door de oorlog verwoeste
Europa.
5 De Noor Fridtjof Nansen organiseerde hulp voor vluchtelingen en
staatlozen, zoals de slachtoffers van de hongersnood die was
uitgebroken tijdens de communistische revolutie in Rusland.
6 De Duitse journalist Carl von Ossietzky kon de Nobelprijs, die hij kreeg
voor zijn verzet tegen de Duitse herbewapening, niet ophalen omdat
hij opgesloten zat in een concentratiekamp.

2p 14 Zet de gebeurtenissen waarvoor deze zes personen de Nobelprijs wonnen
in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Gebruik bron 6.
In 1912 wil de opperbevelhebber van de Duitse marine, admiraal
Von Tirpitz, de Duitse vloot uitbreiden.
2p 15 Leg met een verwijzing naar de bron uit dat je kunt beweren dat de maker
van de praalwagens van Von Tirpitz ondersteunt.

3p 16 Noem met een verwijzing naar de bron deze oorzaak en geef aan
waardoor deze bijdroeg aan de ondergang van de Republiek van Weimar.
Gebruik bron 7.
Gebruik bron 8.
Een interpretatie:
David Low twijfelt aan een eerlijk verloop van het proces.
3p 17 Ondersteun deze interpretatie door:
- met twee verwijzingen naar de bron aan te tonen waaruit die twijfel
blijkt en
- zonder bron of twijfel van Low te verklaren vanuit de verandering van
de Duitse rechtsstaat na de Rijksdagbrand.

Gebruik bron 9.
Met deze bron kun je een ideologisch motief voor de Duitse strijd tegen de
Sovjet-Unie illustreren.
2p 18 Noem dit motief en toon aan dat Anton Roos dit motief ondersteunt.

HA-1021-a-19-1-0 5 / 7 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

Voor onderzoek naar de misdragingen van het Duitse leger in de
Sovjet-Unie worden vaak brieven van Duitse soldaten aan hun
familieleden gebruikt.
2p 19 Noem twee redenen om te twijfelen aan de bruikbaarheid van
soldatenbrieven als bronnen voor onderzoek naar de misdragingen van
het leger.

Hieronder staan vijf gebeurtenissen (a tot en met e) die oorzaken zijn van
koerswijzigingen in de buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie:
a de machtsovername van de nazi's in Duitsland
b de Conferentie van München
c het mislukken van de Blokade van Berlijn
d de Praagse Lente
e de aankondiging van het SDI-project
Hieronder staan vier koerswijzigingen in de buitenlandse politiek van de
Sovjet-Unie (1 tot en met 4) in willekeurige volgorde:
1 Op het vijfde congres van de Poolse communistische partij verkondigt
Breznjev dat andere socialistische staten de plicht hebben in te grijpen
wanneer een ‘broedervolk’ lijkt terug te keren naar het kapitalisme.
2 Tot schrik van Groot-Brittannië en Frankrijk sluit de Sovjet-Unie een
niet-aanvalspact met nazi-Duitsland.
3 Nadat de Sovjet-Unie internationaal jarenlang in een isolement heeft
verkeerd, sluit zij verdragen met Frankrijk en Tsjecho-Slowakije,
waarin de landen beloven elkaar te steunen indien zij worden
aangevallen.
4 Gorbatsjov doet tijdens een bijeenkomst in Reykjavik aan de
Amerikaanse president Reagan het voorstel het aantal kernwapens
drastisch te verminderen.
2p 20 Geef per koerswijziging de daarbij passende oorzaak. Noteer alleen de
cijfers en de daarbij passende letters.
Let op: er blijft één gebeurtenis over.

Gebruik bron 10.
Historici zijn het niet eens over de vraag wanneer de Koude Oorlog
begint. Sommige historici zien de conferentie van Potsdam als het begin
van de Koude Oorlog.
4p 21 Ondersteun die visie door:
– zonder bron een discussiepunt te noemen waarover de Sovjet-Unie en
de westelijke mogendheden het niet eens worden in Potsdam en
– aan de bron een ander discussiepunt af te leiden en
– voor elk van beide discussiepunten toe te lichten dat deze bijdraagt
aan het begin van de Koude Oorlog.

HA-1021-a-19-1-o
6/7
lees verder ►►►


### Pagina 7

In Oost-Berlijn werd in 1962 een controlepost geopend bij de
grensovergang op station Friedrichstraße. Alle reizigers naar West-Berlijn
werden hier gecontroleerd op geldige reisdocumenten. DDR-burgers
moesten bij de controlepost afscheid nemen van familieleden uit West-
Berlijn die hen hadden bezocht. De burgers van Berlijn noemden de
controlepost het **Tränenpalast** (paleis der tranen).
3a (3p) 22 Geef een verklaring voor het besluit van de regering van de DDR de grens
met West-Berlijn te sluiten en leg daarna uit waarom de naam
*Tränenpalast* in de DDR verboden was.

Een bewering:
De Cubacrisis kan worden gezien als een keerpunt in het verloop van de
Koude Oorlog.
2p 23 Leg deze bewering uit.

Gebruik bron 11.
Op basis van deze bron concludeer je dat in 1968:
— er continuïteit is in de opstelling van de Sovjet-Unie ten opzichte van
de landen binnen haar invloedssfeer
— het beleid van Dubček het karakter van het regime in
Tsjecho-Slowakije verandert.
4p 24 Ondersteun beide conclusies met een verwijzing naar de bron.

Gebruik bron 12.
Opland geeft een verwachting weer over de politieke toekomst van
Oost-Europa.
2p 25 Leg met een verwijzing naar de bron uit welke verwachting dat is.

In 1916 werd door het gemeentebestuur van Amsterdam een badhuis aan
de Zaanstraat geopend, waar mensen voor vijf cent een bad konden
nemen. Drie gegevens over dit badhuis:
1 In de winter van 1944-1945 werd het badhuis wegens gebrek aan
brandstof gesloten.
2 In 1985 werd het badhuis gesloten vanwege sterk teruglopende
bezoekersaantallen.
3 In 1993 werd het gebouw heropend als hamam (een Oosters
badhuis).
4p 26 Elk gegeven past bij een ander kenmerkend aspect uit de twintigste eeuw.
Leg voor twee van de gegevens uit, welk kenmerkend aspect uit de
twintigste eeuw erbij past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1021-a-19-1-o 7 / 7 einde ■