# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2016 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2016/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 2 ### Vraag 3 – Opgave 3 ### Vraag 4 – Opgave 4 ### Vraag 5 – Opgave 5 ### Vraag 6 – Opgave 6 ### Vraag 7 – Opgave 7 ### Vraag 8 – Opgave 8 ### Vraag 9 – Opgave 9 ### Vraag 10 – Opgave 10 ### Vraag 11 – Opgave 11 ### Vraag 12 – Opgave 12 ### Vraag 13 – Opgave 13 ### Vraag 14 – Opgave 14 ### Vraag 15 – Opgave 15 ### Vraag 16 – Opgave 16 ### Vraag 17 – Opgave 17 ### Vraag 18 – Opgave 18 ### Vraag 19 – Opgave 19 ### Vraag 20 – Opgave 20 ### Vraag 21 – Opgave 21 ### Vraag 22 – Opgave 22 ### Vraag 23 – Opgave 23 ### Vraag 24 – Opgave 24 ### Vraag 25 – Opgave 25 ### Vraag 26 – Opgave 26 ### Vraag 27 – Opgave 27 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen HAVO 2016 tijdvak 2 woensdag 22 juni 13:30 - 16:30 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. HA-1021-a-16-2-o ### Pagina 2 Door de tijd heen De volgende gebeurtenissen die te maken hebben met de verspreiding van het christendom staan in willekeurige volgorde: 1 Paus Pius XI riep enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog missionarissen op, om zich bij de verspreiding van het christendom in Afrika en Azië bezig te houden met de opleiding van priesters uit het land zelf en de bevolking te helpen met het opzetten van eigen onderwijs en gezondheidszorg. 2 Nadat Japan zijn havens moest openstellen voor westerse mogendheden, die daar grondstoffen en afzetmarkten voor hun industrie zochten, kwamen daar ook missionarissen aan die de bevolking probeerden te bekeren. 3 Tijdens de vervolgingen onder keizer Nero hielden de christenen in Rome zich schuil in de onderaardse catacomben waar de Romeinen hun doden begroeven. 4 De missionaris Bonifatius werd in Dokkum vermoord toen hij probeerde de Friezen te bekeren. 5 De verspreiding van de ideeën van Luther en Calvijn in Europa verliep sneller dankzij de boekdruk kunst. 6 De kruisridders trokken naar Jeruzalem om de christelijke heilige plaatsen in het Midden-Oosten te veroveren. 2p 1 Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers. Prehistorie en oudheid Gebruik bron 1. Uit deze bron kun je afleiden dat Babylonië omstreeks 1780 voor Christus een vroeg-stedelijke samenleving is. 2p 2 Kies twee van de wetten en geef per wet aan waar door deze aangeeft dat er al sprake is van een vroeg-stedelijke samenleving. Het Romeinse bestuur vervolgde aanhangers van niet-Romeinse godsdiensten meestal niet, maar christenen wel. 2p 3 Geef aan dat: – het niet vervolgen van aanhangers van andere religies gunstig was voor het Romeinse Rijk en – het vervolgen van de christenen te verklaren is vanuit het monotheïstische karakter van het christendom. HA-1021-a-16-2-o 2 / 7 lees verder ► ► ► ### Pagina 3 Dit document is een examenpagina met de titel 'De middeleeuwen' en 'Vroegmoderne tijd'. Het bevat historische vraagstukken die gebaseerd zijn op verschillende bronnen (genummerd 2, 3 en 4). De student wordt gevraagd historische gebeurtenissen te analyseren, te onderbouwen en te relateren aan bepaalde concepten zoals de verspreiding van de islam, feodale traditie, de Renaissance en centralisatie onder Karel V. Er worden specifieke vragen gesteld over het gebruik van de bronnen, waaronder het identificeren van kenmerken en het geven van onderbouwingen. Visuele elementen zoals grafieken of tabellen zijn afwezig. De vraagstellingen vereisen analyse, synthese en interpretatie van historische informatie, met een focus op de middeleeuwse en vroegmoderne periodes. De pagina is onderdeel van een groter examen (aangegeven door paginanummer '3/7'). ### Pagina 4 Dit document is een examenpagina met geschiedenisvragen, waarschijnlijk gericht op de Nederlandse geschiedenis. Het bevat vier opgaven (genummerd 9 t/m 13), elk met een corresponderende puntentoekenning (2p of 4p). De opgaven verwijzen naar 'bronnen' (bron 5, 6, 7), wat impliceert dat dit deel uitmaakt van een groter examen waarbij bronnenmateriaal wordt aangeboden. De onderwerpen variëren van een gebeurtenis in Amsterdam in 1579 (waarschijnlijk de Alteratie van Amsterdam) tot politieke motieven en de Industriële Revolutie. Er zijn geen grafieken, tabellen of figuren direct op deze pagina, maar er wordt verwezen naar schilderijen en portretten. De student wordt gevraagd om verbanden te leggen, uitspraken te analyseren en te verklaren, en politieke motieven te benoemen en te beredeneren. ### Pagina 5 Gebruik bron 8. Stel, je maakt een profielwerkstuk over Duitsland vóór de Eerste Wereldoorlog en je vindt deze prentbriefkaart. Je twijfelt over het hoofdstuk waarin je hem als illustratie wil plaatsen. Je kunt kiezen uit de hoofdstukken: 1 de Alliantiepolitiek van Bismarck 2 de Weltpolitik van Wilhelm II 3 het Duits nationalisme voor de Eerste Wereldoorlog. 3p 15 Beredeneer voor elk hoofdstuk of deze prentbriefkaart erbij past. Gebruik bron 9. Deze fragmenten zijn afkomstig uit de verkiezingsprogramma's van een rooms-katholieke, een liberale en een socialistische partij. 3p 16 Toon bij elk fragment aan bij welke politieke stroming dit fragment past. Gebruik bron 9. Deze drie politieke partijen willen allemaal een nieuwe wereldoorlog voorkomen. 2p 17 Noem de gemeenschappelijke oplossing die deze partijen geven en geef daarmee aan welke oorzaak zij zien voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. 2p 18 Leg met een voorbeeld uit de Eerste Wereldoorlog uit, wat dit beken de voor de Duitse burgerbevolking. De opkomst van de NSDAP in de jaren 1930 wordt in verband gebracht met verschillende factoren, onder andere de onvrede in Duitsland over: 1 het Vredesverdrag van Versailles 2 de Beurskrach 3 de politieke verdeeldheid in de Republiek van Weimar. 6p 19 Geef bij elk van deze drie factoren aan, waardoor deze tot onvrede leidde en wat de NSDAP daartegenover stelde om meer aanhang te verwerven. Gebruik bron 10. Deze prent van Jordaan is verschenen nadat de ingebruikname van Dachau bekend werd in Nederland. 3p 20 Licht dit toe door, telkens met een verwijzing naar de bron: – aan te geven welk verband er bestaat tussen de ingebruikname van Dachau en deze prent en – uit te leggen welke mening over het Hitlerbewind Jordaan in deze prent weergeeft. Het optreden van de Duitse bezetters in Noord- en West-Europa verschilde sterk van hun optreden in Oost-Europa. 2p 21 Geef daarvoor de verklaring vanuit de nazi-ideologie. HA-1021-a-16-2-o 5/7 lees verder ### Pagina 6 Dit is een examenpagina met opgaven, voornamelijk gericht op geschiedenis, specifiek de Koude Oorlog en de Berlijnse kwestie. Er worden verschillende gebeurtenissen uit Berlijn gepresenteerd (punt 1-6) die de student chronologisch moet ordenen. Vervolgens wordt gevraagd naar de rol van het Marshallplan in de wederopbouw van Europa en de impact ervan op de deling en eenwording van Europa. De student moet deze bijdragen specificeren. Verderop wordt verwezen naar twee bronnen (Bron 11 en Bron 12). Bron 11 betreft een debat over de oorzaken van de Koude Oorlog, waarbij standpunten van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten vanaf 1945 worden gepresenteerd. De student moet deze bron gebruiken om de standpunten van beide partijen te onderbouwen, met verwijzing naar het document. Bron 12 is een interpretatie van een tekening (die niet zichtbaar is op deze pagina) die de West-Europese tegenstellingen ten opzichte van de NAVO-toetreding van West-Duitsland weergeeft. De student wordt gevraagd deze interpretatie toe te lichten, waarbij de historische tegenstelling en de mening van de tekenaar over de NAVO worden belicht, met vermelding van de bron. ### Pagina 7 Dit is een examenpagina van het type opgave. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig. De pagina behandelt wiskundige/wetenschappelijke concepten gerelateerd aan historische gebeurtenissen in Tsjecho-Slowakije, specifiek de Praagse Lente in 1968 en de Fluwelen Revolutie in 1989. De student wordt gevraagd om de reactie van de Sovjet-Unie op deze gebeurtenissen te vergelijken en het beleid ten opzichte van Oost-Europa in 1989 te verklaren. Daarnaast wordt een journalistiek fragment (bron 13) aangeboden waaruit een verandering in de twintigste eeuw geanalyseerd moet worden. De pagina bevat ook informatie over bronvermelding en de correctievoorschriften die na het examen worden gepubliceerd.