# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2011 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2011/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

### Vraag 29 – Opgave 29

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2011
tijdvak 1
maandag 23 mei
9.00 - 12.00 uur
geschiedenis
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 73 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen
punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
HA-1021-a-11-1-o

### Pagina 2

Dynamiek en stagnatie in de Republiek

1p 1 In 1438 brak er een oorlog uit tussen een aantal Noord-Duitse Hanzesteden en
Holland.
Geef de economische oorzaak voor de spanning tussen deze Hanzesteden en
Holland.

Hieronder staan zes historische gegevens die verband houden met de economie
van de Nederlanden:
1 De West-Indische Compagnie (WIC) wordt opgericht.
2 De Schelde wordt afgesloten door Holland en Zeeland, waardoor veel
Antwerpse kooplieden vertrekken naar de Republiek.
3 Aan het eind van het Eerste Stadhoud erloze Tijdperk vindt een
gecombineerde aanval van Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen op de
Republiek plaats.
4 De Hanzesteden langs de IJssel zijn belangrijkere handelssteden dan
Amsterdam.
5 Verschillende Compagnieën van Verre worden samengevoegd tot de
Verenigde Oostindische Compagnie (VOC).
6 Het ondertekenen van de Vrede van Munster betekent het einde van het
Spaanse handelsembargo van de Republiek.

2p 2 Zet deze zes historische gegevens in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.

De Hollandse landbouw was belangrijk voor de economische groei van de
Republiek tot ongeveer 1670. Tussen 1670 en ongeveer 1740 droeg deze
landbouw echter nauwelijks meer bij aan de economische groei van de
Republiek.

4p 3 Geef een verklaring voor deze verandering door:
- uit te leggen waardoor de Hollandse landbouw tot 1670 bijdroeg aan de
economische groei van de Republiek en
- twee problemen voor de Hollandse landbouw tussen ongeveer 1670 en 1740
te noemen, die aan deze bijdrage een einde maakten.

HA-1021-a-11-1-o 2 lees verder ►►►


### Pagina 3

Hieronder worden een aantal belangrijke gebeurtenissen uit het leven van
koopman Jan Poppen genoemd:
1560 Omstreeks dit jaar verhuist Jan Poppen van Denemarken naar
Amsterdam. Hij is dan 18 of 20 jaar en gaat werken in een
haringpakkerij.
1579 Jan Poppen drijft handel met het Oostzeegebied, daarna ook met Spanje
en Portugal en hij hoort tot de pioniers van de walvisvaart op de Witte
Zee.
1597 Jan Poppen is een van de financiers van de eerste reis naar Azië.
1602 Jan Poppen wordt gekozen als bewindhebber van de VOC.
1616 Jan Poppen overlijdt. Zijn vermogen wordt geschat op 500.000 gulden,
waarvan hij 200.000 gulden heeft gestoken in de Beemster.

Hieronder volgen zes begrippen die passen bij de dynamiek van de Gouden
Eeuw in de Republiek:
1 de moedernegocie
2 de driehoekshandel
3 de handel in specerijen
4 de Leidse lakennijverheid
5 de uitvinding van de molengang
6 de zoutziederijen

3p 4 Kies drie begrippen die passen bij gebeurtenissen uit het leven van Jan Poppen
die de dynamiek van de Gouden Eeuw in de Republiek laten zien. Licht
vervolgens je keuze telkens toe.
Doe het zo:
... (nummer begrippen noemen), past bij ... (jaartal noemen uit het leven van Jan
Poppen), want ... (toelichting geven).

Gebruik bron 1.
Met dit schilderij laat de schilder zien dat de bloei van Leiden te danken is aan
een samenspel van verschillende factoren.
3p 5 Noem de drie factoren die de schilder weergeeft en geef per factor aan,
waardoor deze de bloei van de Leidse lakennijverheid zal bevorderen.

Omstreeks 1648 was het stadsbestuur van Leiden vol vertrouwen in de toekomst
van de eigen textielnijverheid.
2p 6 Verklaar het optimisme van het Leidse stadsbestuur vanuit de politieke situatie
in 1648.

Gebruik bron 2.
Deze gevelsteen is te beschouwen als een vorm van propaganda voor de
Amsterdamse regenten.
2p 7 Leg uit welke politieke boodschap de Amsterdamse regenten met deze
gevelsteen willen overbrengen.

HA-1021-a-11-1-o
3
lees verder

### Pagina 4

2p 8 Gebruik bron 3.
In deze beschrijving laat William Temple zien, dat de Republiek der Verenigde
Nederlanden binnen Europa in cultureel opzicht een bijzondere plaats inneemt.
Toon dit aan.
2p 9 Gebruik bron 3.
William Temple beschrijft de leefwijze van bestuurders in de Republiek.
Leg uit of deze leefwijze beter past bij bestuurders in de Gouden Eeuw of bij
bestuurders in de Zilveren Eeuw.
Gebruik bron 4.
Stel, je doet onderzoek naar het verband tussen de positie van vrouwen in de
Republiek en de VOC-handel. Je stelt vast dat deze brief voor je onderzoek een
bruikbare bron is.
4p 10 Maak duidelijk dat dit een bruikbare bron voor je onderzoek is, door uit te
leggen:
– of deze beschrijving aansluit bij het algemene beeld van de bijzondere
positie van vrouwen in de zeventiende eeuw in de Republiek en
– waardoor de VOC-handel heeft bijgedragen aan deze bijzondere positie.
Gebruik bron 4.
Zowel de ervaringen die Maria Scherius beschrijft, als de vindplaats van deze
brief, zijn kenmerkend voor het 'Rampjaar'.
4p 11 Leg dit voor beide uit.
Gebruik bron 5.
Deze beschrijving van de nijverheid in de Republiek past bij de situatie in de
Zilveren Eeuw.
2p 12 Toon dit met twee voorbeelden uit de beschrijving aan.
Gebruik bron 5.
Uit deze bron blijkt dat in Zeeland commerciële landbouw en trafieken
voorkomen.
2p 13 Toon dit voor beide aan.
In de zeventiende en achttiende eeuw voerde Engeland een beleid dat gericht
was tegen de handel van de Republiek. Omstreeks 1785 bleek dit beleid
geslaagd.
4p 14 Noem twee voorbeelden van een maatregel waarmee Engeland dit beleid
uitvoerde en leg uit waaruit omstreeks 1785 bleek dat dit beleid geslaagd was.
HA-1021-a-11-1-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam

De volgende gebeurtenissen die te maken hebben met Ho Chi Minh staan in
willekeurige volgorde:
1 Ho Chi Minh roept de onafhankelijke Democratische Republiek Vietnam uit.
2 Ho Chi Minh stuurt een delegatie naar de vredesonderhandelingen in Parijs.
3 Ho Chi Minh stemt in met de Akkoorden van Genève.
4 Ho Chi Minh wijst de Amerikaanse visie op het Tonkin-incident af.
5 Ho Chi Minh richt de Indochinese Communistische partij op.
6 Ho Chi Minh houdt een toespraak ter gelegenheid van de Franse
terugtrekking uit Zuid-Vietnam.

2p 15 Zet deze zes gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.

De partijleiders van de Sovjet-Unie en de Volksrepubliek China veroordeelden
het Amerikaanse beleid in Vietnam als Westers imperialisme.
4p 16 Leg uit:
– op welke wijze de Amerikaanse steun aan Zuid-Vietnam aansloot bij het
buitenlandse beleid van de Verenigde Staten en
– welke redenering de communistische leiders hadden om de idealen van de
Verenigde Staten in de buitenlandse politiek te veroordelen als een vorm
van Westers imperialisme.

Zowel de Sovjet-Unie als de Volksrepubliek China probeerden in Vietnam steun
te vinden voor de eigen visie op de communistische ideologie.
2p 17 Leg uit waardoor het Chinese communisme meer aantrekkingskracht had op
veel Vietnamezen dan het communisme van de Sovjet-Unie.

Twee stellingen:
1 De slag bij Dien Bien Phoe was een keerpunt in de Vietnamoorlog als
dekolonisatieconflict.
2 De slag bij Dien Bien Phoe was geen keerpunt in de Vietnamoorlog als
conflict in de Koude Oorlog.

2p 18 Geef voor elk van beide stellingen een argument.

Gebruik bron 6.
De vier fragmenten in de bron (A tot en met D) zijn afkomstig uit toespraken van
de volgende Amerikaanse presidenten:
1 Dwight D. Eisenhower (1953-1961)
2 John F. Kennedy (1961-1963)
3 Lyndon B. Johnson (1963-1969)
4 Richard M. Nixon (1969-1974)

3p 19 Bepaal voor elk tekstfragment welke president erbij hoort.
Doe het zo:
Fragment A hoort bij president ... (nummer invullen).
(enz. tot en met fragment D)

HA-1021-a-11-1-0 5 lees verder ►►►


### Pagina 6

20p 20 Gebruik bron 6, fragment A.
Dit fragment past bij de tegenstelling tussen het ideaal dat de regering van de Verenigde Staten voor Vietnam zag en de werkelijke politieke situatie in Zuid-Vietnam.
Leg dit uit.

Gebruik bron 7.
Met deze prent geeft de tekenaar een mening over het verband tussen de binnenlandse en de buitenlandse politiek van president Johnson.
Leg dit uit door aan te geven:
– (met twee bronnen) welk oorzakelijk verband tussen de binnenlandse en de buitenlandse politiek van Johnson de tekenaar weergeeft en
– welk oordeel over het resultaat van Johnsons buitenlandse beleid uit de tekening blijkt.

Het aantal dienstplichtige Amerikaanse soldaten in Vietnam nam vanaf 1965 sterk toe.
2p 22 Leg uit welke invloed dit had op de Amerikaanse protestbeweging tegen de oorlog.

De Amerikaanse bombardementen op Noord-Vietnam brachten grote schade toe aan de voedselproductie in de Rode Delta maar hebben niet geleid tot hongersnood in Noord-Vietnam.
2p 23 Noem twee redenen voor het uitblijven van die hongersnood.

1p 24 Gebruik bron 8.
Geef de naam van de militaire actie die in dit bevel wordt aangekondigd.

4p 25 Gebruik bron 8.
In deze bron zijn kenmerken van een guerrillaoorlog te herkennen.
Noem twee van die kenmerken en geef telkens aan hoe deze in de bron naar voren komen.

Gebruik bron 9.
Stel: je schrijft een werkstuk over de Vietnamoorlog. Je komt tot de conclusie dat deze foto past bij de paragraaf waarin je het succes van de Vietcong verklaart.
2p 26 Leg uit waardoor deze foto een geschikte illustratie is bij de paragraaf uit je werkstuk.

Gebruik bron 10.
Een bewering:
De uitspraak van de soldaat past bij het beeld dat de protestgeneratie in 1970 heeft van de oorlog in Vietnam.
2p 27 Leg deze bewering uit.

HA-1021-a-11-1-o 6 lees verder ➢➢➢

### Pagina 7

2p 28
In 1971 publiceert een Amerikaanse krant fragmenten uit de *Pentagon Papers*.
Deze publicatie past bij de nieuwe taak die journalisten zichzelf in de jaren
zestig gingen stellen bij de berichtgeving over de regering.
Licht dit toe door:
– de nieuwe taak te noemen die journalisten zichzelf in de jaren zestig gingen
stellen bij de berichtgeving over de regering en
– aan te geven dat de publicatie van de *Pentagon Papers* past bij deze nieuwe
taak.
Na het vertrek van de laatste Amerikaanse troepen uit Vietnam duurde het
zeven jaar voordat in Washington een monument werd onthuld voor de soldaten
in de Vietnamoorlog. Veteranen hadden sterk aangedrongen op de oprichting
van dit monument.
2p 29
Leg uit waarom veel veteranen vonden dat de oprichting van een monument
voor Vietnamstrijders zou kunnen bijdragen aan het terugdringen van het
Vietnam syndroom.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1021-a-11-1-o* 7 einde ■