# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2005 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2005/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
geschiedenis
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 22 juni
9.00 - 12.00 uur
20 05
Vragenboekje

Voor dit examen zijn maximaal 81 punten te
behalen; het examen bestaat uit 25 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

500047-2-100
Begin


### Pagina 2

Vraag 10 is een stelopdracht. Reserveer daarvoor voldoende tijd!

Met de loep op Lancashire. Katoen en samenleving 1750-1850

Tussen 1750 en 1850 verdubbelde de bevolking van Engeland.
2p 1	□ Leg uit waarom deze bevolkingsgroei gunstig was voor de grootgrondbezitters.

In het begin van de negentiende eeuw sloegen handwevers soms de weefmachines in de
fabrieken stuk. De spinmachines maakten zij niet kapot.
2p	2	□ Noem twee redenen voor de handwevers om de spinmachines heel te laten.

Gebruik bron 1, 2 en 3.
Technische vernieuwingen hebben gevolgen gehad voor de inkomsten van de werkers in de
huisnijverheid.
4p	3	□ Leg uit:
* welk gevolg voor de productie de technische vernieuwing heeft, die tussen bron 1 en bron 2
plaatstvindt;
* welk gevolg deze vernieuwing heeft voor de inkomsten van de werkers in de huisnijverheid.

# Leg uit:
* welk gevolg voor de productie de technische vernieuwing heeft, die tussen bron 2 en bron 3
plaatstvindt;
* welk gevolg deze vernieuwing heeft voor de inkomsten van de werkers in de huisnijverheid.

Een bewering:
Met alleen gegevens over de inkomsten van werkers in de huisnijverheid krijg je geen goed
inzicht in hun levensomstandigheden.
2p	4	□ Noem twee argumenten die deze bewering ondersteunen.

Gebruik bron 3.
Tijdens de Industriële Revolutie ontstaat een nieuwe middenklasse met een eigen
'burgerlijk ideaal'.
2p	5	□ Noem een kenmerk van het burgerlijk ideaal waaraan de vrouw in bron 3 niet voldoet.

Gebruik bron 4.
Andrew Ure is optimistisch over de toekomst dan Malthus.
4p	6	□ Leg uit welke argumenten van Ure kunnen worden gebruikt om de theorie van Malthus te
weerleggen. Doe dat door:
* (zonder de bron) uit te leggen wat de theorie van Malthus inhoudt;
* twee argumenten aan de bron te ontlenen waarmee Ure aantoont dat de industrialisatie juist
voor vooruitgang zorgt.

Gebruik bron 5 en 6.
Stel, je wilt met één van deze negentiende-eeuwse bronnen de gevolgen van de urbanisatie
in Lancashire onderzoeken.
2p	7	□ In welke bron worden de gevolgen van de urbanisatie het meest zichtbaar? Licht je
antwoord met beide bronnen toe.

Gebruik bron 5 en 6.
Zowel in bron 5 als in bron 6 is sprake van een eenzijdig beeld van de situatie in Preston.
4p	8	□ Verklaar deze eenzijdigheid. Verwerk in je verklaring per bron de bedoeling waarmee de
bron gepubliceerd is.

Premier Robert Peel schafte in 1846 de Corn Laws af.
3p	9	□ Leg uit waarom de populariteit van Peel toen bij de Corn Laws afschafte
* onder de fabrikanten groter werd,
* onder de arbeiders groter werd,
* maar onder de grootgrondbezitters kleiner werd.

500047-2-10o 2 Lees verder


### Pagina 3

Stel: het is 1850. Je bent onderwijzer in Manchester en ontmoet in de stad regelmatig
fabrieksarbeiders. Je bent je zeer bewust van de slechte omstandigheden waarin zij leven en
werken, en je vindt het schandalig dat de hogere klassen hier blind voor zijn. Je besluit de
situatie van de arbeidersklasse onder hun aandacht te brengen door een sociale roman te
schrijven.
De hoofdpersoon van je boek wordt een textielarbeider uit de sloppenwijken. Ancoats, Peter
Nightingale, je roman zal, aan de hand van de levensverhalen van zijn grootvader en vader,
beschrijven hoe Peter in zijn huidige situatie is beland. Een eerste, zeer beknopte opzet van
je roman stuur je alvast naar een bekende uitgever, met het verzoek om zijn reactie.

15p 10 □ Schrijf deze beknopte opzet en de reactie van de uitgever. Verdeel de opzet van je roman in
drie delen volgens de onderstaande aanwijzingen en neem de schuingedrukte kopjes over.

Werktitel: Peter Nightingale. De tragische geschiedenis van een weversfamilie uit
Lancashire

Deel 1: grootvader John Nightingale, thuiswever in 1795
Grootvader John en zijn gezin wonen in een kleine boerderij in een dorp in Lancashire. De
opbrengst van hun lapje grond vullen zij samen aan met huisnijverheid. Zij hebben ruim
voldoende inkomsten.
A In dit deel beschrijf je het gelukkige, welvarende leven van een weversgezin op het
platteland. Dat doe je door:
• een verklaring te geven voor de hoge inkomsten van wevers rond 1795;
• een voorbeeld te geven van de bijdrage van de vrouw of de kinderen aan het gezinsinkomen;
• uit te leggen dat de welvaart van het gezin in hun woonomstandigheden zichtbaar is.

Deel 2: vader Henry John Nightingale, thuiswever in 1825
Vader Henry is een van de zoons van John. Hij woont met zijn gezin in Manchester, waar
hij als thuiswever werkt voor een fabriekseigenaar. De inkomsten van thuiswevers zijn
gering. Inmiddels is hij al enige tijd werkloos en daarnaast is er bij zijn dochters sprake van
alcoholmisbruik. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten van het thuisweven zijn niet voldoende. De inkomsten

### Pagina 4

Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam
2p 11 $\square$ Azië werd na 1945 strijdtoneel in de Koude Oorlog.
Noem twee ontwikkelingen in Azië die de angst in het Westen voor het communisme
vergrotten.
2p 12 $\square$ Leg uit dat de slag bij Dien Bien Phu in 1954 een keerpunt vormde in de houding van de
Verenigde Staten tegenover de Vietnamese nationalisten.
Gebruik bron 7.
Uit de tabel is af te lezen:
1 de escalatie tijdens het bewind van Johnson;
2 de vietnamisering tijdens het bewind van Nixon.
4p 13 $\square$ Leg uit:
wat de escalatie onder Johnson inhoudt en hoe deze escalatie terug te vinden is in de tabel;
wat de vietnamisering onder Nixon inhoudt en hoe die terug te vinden is in de tabel.
Gebruik bron 8.
2p 14 $\square$ Leg uit waarom deze instructies kenmerkend zijn voor een guerrillaoorlog.
Gebruik bron 9.
4p 15 $\square$ A Leg uit waarom het verhaal van Burchett kenmerkend is voor een totalle oorlog.
B Toon met behulp van de bron aan dat de Amerikanen hun tegenstanders verkeerd
inschatten.
C Beantwoord deze vraag zonder de bron te gebruiken.
Welk wapen zet het Amerikaanse leger in tegen de camouflage technieken van hun
tegenstanders?
Gebruik bron 9.
Stelling:
Door oorlog verandert de positie van vrouwen in de oorlogvoerende landen.
2p 16 $\square$ Geef een voorbeeld waaruit blijkt dat dit ook geldt voor Vietnam.
De volgende gebeurtenissen uit de oorlog in Vietnam staan in willekeurige volgorde:
1 Franse troepen worden verslagen bij Dien Bien Phoe.
2 Ho Chi Minh roept de Democratische Republiek Vietnam uit.
3 De Amerikaanse regering laat Diem vallen.
4 Ho Chi Minh richt de Vietminh op.
5 Het incident in de baai van Tonkin vindt plaats.
6 De Geneefse akkoorden worden gesloten.
7 Diem dwingt boeren om in versterkte dorpen te gaan wonen.
2p 17 $\square$ Zet deze gebeurtenissen in de juiste tijdvolgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de
nummers.
Gebruik bron 10.
Uit deze bron blijkt dat de Amerikanen hun tegenstanders hard aanpakken door hen te
treffen in hun cultuur.
2p 18 $\square$ Licht dit toe met een voorbeeld uit de bron.
Gebruik bron 10.
Stel: je onderzoekt de vraag of de Amerikanen in Vietnam de Vietnamese cultuur
respecteren. Je gaat na of je deze bron daarbij kunt gebruiken.
3p 19 $\square$ Geef twee redenen waarom deze bron betrouwbare informatie voor je onderzoek geeft en
één reden om aan de betrouwbaarheid van de bron te twijfelen.
500047-2-100
4
Lees verder

### Pagina 5

4p 20 De oorlog had grote sociaal-economische gevolgen voor de bevolking van Zuid-Vietnam.
Leg uit hoe door de oorlog:
• de meeste Zuid-Vietnamese boeren er op achteruit gingen;
• sommige stedelingen in Zuid-Vietnam er op vooruit gingen.

Gebruik bron 11.
De tekenaar Willem geeft in deze prent een mening over de manier waarop de Verenigde Staten hun militaire optreden in 1967 in Vietnam naar buiten brengen.
3p 21 Wat is de mening van de tekenaar? Licht je antwoord toe met een beeldelement en een tekstelement uit de prent.

Gebruik bron 12.
Dit lied is door inhoud en vorm een symbool geworden voor het Vietnamprotest van de jaren zestig en zeventig.
4p 22 Leg dit voor zowel inhoud als vorm van dit lied uit.

De schrijver van het lied is van mening dat het doel van de oorlog in strijd is met de middelen die de Amerikanen gebruiken om dit doel te bereiken.
3p 23 Leg dit uit door:
• eerst aan te geven voor welk doel de Amerikanen volgens hem strijden;
• vervolgens de middelen te beschrijven die de Amerikanen gebruiken in hun strijd;
• ten slotte de tegenstrijdigheid tussen doel en middelen aan te geven.

De gevaren van de oorlog in Vietnam waren groter voor de lagere sociale milieus dan voor de hogere lagen in de Amerikaanse samenleving.
2p 24 Geef hiervoor een verklaring.

De oorlog in Vietnam droeg bij tot een toenadering van blanke en zwarte Amerikanen.
2p 25 Geef hiervoor twee redenen.

Einde
500047-2-10o 5