# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2003 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2003/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Geschiedenis (oude stijl)
Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs

20 03

Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
9.00 – 12.00 uur

Vragenboekje

Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen; het examen bestaat uit 27 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden etc.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

300036 11 Begin

### Pagina 2

Vraag 11 in dit examen is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om
deze opdracht te
maken.

De Sovjet-Unie. Een samenleving onder spanning

2p 1 $\Box$ In 1922 gingen de bolsjewieken Rusland 'Sovjet-Unie' noemen.
Leg uit welk ideaal zij met de aanduiding 'Sovjet' tot uitdrukking wilden brengen.

Gebruik bron 1.
3p 2 $\Box$ A Leg met twee voorbeelden uit waarom dit liedje een te rooskleurige weergave is van de
gevolgen van de collectiv isatie in de Sovjet-Unie.
B Geef een verklaring voor de eenzijdige weergave van Huyts.

Gebruik bron 2.
2p 3 $\Box$ Een bewering: de verklaring van Jezjov is kenmerkend voor de periode van de Grote
Terreur.
Ondersteun deze bewering met twee argumenten uit de bron.

2p 4 $\Box$ Leg uit waarom de val van Jezjov in het algemeen gezien wordt als het einde van de Grote
Terreur.

In de sovjetpropaganda werd veel aandacht gevraagd voor de bestrijding van het
analfabetisme.
2p 5 $\Box$ Noem hiervoor een politieke reden.

Gebruik bron 3.
3p 6 $\Box$ Vergelijk de opvatting van de twee pratende treinpassagiers over godsdienst met het
standpunt van de Communistische Partij daarover. Doe dat door:
• eerst het partijstandpunt over godsdienst te noemen;
• daarna met twee argumenten uit de bron aan te geven dat de passagiers het hiermee eens
zijn.

Gebruik bron 3.
Stel: je gebruikt deze bron in een onderzoek naar opvattingen over godsdienst in de Sovjet-
Unie.
2p 7 $\Box$ Leg uit dat deze bron enerzijds wel en anderzijds geen betrouwbare gegevens oplevert voor
je onderzoek.

Gebruik bron 4.
De schrijfster van deze roman heeft Irisjka, Valentina en Galina elk hun eigen rol gegeven.
De drie vrouwen spelen de rollen van:
1 de dissidente;
2 de gewone burgers;
3 het partijlid.
3p 8 $\Box$ Geef aan wie van de drie vrouwen welke rol speelt.
Verbind aan je keuze telkens één argument uit de tekst.

Gebruik bron 4.
2p 9 $\Box$ Waarom blijkt uit dit fragment uit het boek dat dit geen socialistisch-realistische roman is?

In de Brezjnev-periode besloot de leiding van de Communistische Partij om de economie te
regionaliseren.
4p 10 $\Box$ Noem twee doelen die de Communistische Partij hiermee hoopte te verwezenlijken en leg
per doel uit waarom dit niet bereikt werd.

300036 11 2 Lees verder


### Pagina 3

16p 11 [FIGUUR: Een blanco vierkantje.] Gebruik de bronnen 5a tot en met 5e. Schrijf, na het lezen van de aanwijzingen, de tekst van de presentatie en het nawoord.
Let op: bij de vragen A tot en met D bekijk je de foto's vanuit 1939, in E vanuit 1969. Voor A tot en met D worden evenveel punten gegeven als voor E.

Inleiding
Het is 1939. Je bent enthusiastic lid van de Komsomol in Moskou. Voor je jeugdige kameraden moet je een presentatie geven. De afdeling waar je lid van bent, heeft al voor een titel en voor deelonderwerpen gezorgd. De afbeeldingen bij je presentatie heb je zelf gevonden.

Aanwijzingen bij A tot en met D
• Neem de hoofdtitel van je presentatie over.
Deze luidt: 'Op weg naar het arbeidersparadijs'.
• Neem voor elk deelonderwerp het cursieve kopje over.
• Denk bij elke opdracht aan het onderscheid tussen wat er op de foto te zien is en met welke bedoeling de afbeelding is gepubliceerd.

De aanloop tot de Revolutie
A Geef twee argumenten waarom je deze afbeelding (bron 5a) vindt passen bij dit onderdeel van je presentatie.

Onze eerste leiders
B Geef twee argumenten waarom je deze foto (bron 5b) vindt passen bij dit onderdeel van je presentatie.

Het Vijfjarenplan
C Maak een keuze uit één van beide foto's (de bronnen 5c en 5d). Geef twee argumenten waarom je deze foto vindt passen bij dit onderdeel van je presentatie.

De Nieuwe Sovjetmens op weg naar het arbeidersparadijs
D Geef twee argumenten waarom je deze foto (bron 5c) vindt passen bij dit onderdeel van je presentatie.

Terugblik
Het is 1969. Je bent teleurgesteld geraakt in de partij en je behoort tot een kleine groep van dissidenten. Je vindt bij het opruimen van je kamer je oude presentatie terug. Je kijkt, samen met je dochter, naar de foto's en de argumenten die je hebt gebruikt in 1939, dertig jaar eerder. Jullie vragen je samen af of je de foto's en de bijschriften opnieuw voor een presentatie kunt gebruiken.

E Bekijk vanuit je nieuwe inzichten opnieuw je argumenten bij de afbeeldingen van je presentatie. Kies bij je antwoorden bij A, B, C en D telkens één van de volgende mogelijkheden en voer de bijbehorende opdracht uit:
1 Dit onderdeel van je presentatie is nog steeds bruikbaar. Je schrijft op: ‘Wel bruikbaar’ en je geeft twee redennen waarom dit onderdeel van je presentatie in 1969 hetzelfde kan blijven.
of
2 Dit onderdeel van je presentatie is niet meer bruikbaar. Je schrijft op: ‘Niet meer bruikbaar’ en je geeft twee redenen waarom dit onderdeel van je presentatie in 1969 niet hetzelfde kan blijven.

300036 11 3 Lees verder

### Pagina 4

Nederlanders en hun gezagsdragers 1950-1990: verzuiling,
polarisatie en herwonnen consensus

2p 12 Nedeland is op het niveau van de gezagsdragers nooit verzuild geweest.
Geef een argument vóór en een argument tegen deze uitspraak.

Gebruik bron 6.
2p 13 Leg uit dat de houding van vakbondsleider Vermeulen past binnen de
wederopbouwmentaliteit.

Gebruik bron 6.
2p 14 De houding van deze werknemers past niet binnen de wederopbouwmentaliteit.
Geef een verklaring voor hun houding.

Bij de verschijning in 1954 van het Bisschoppelijk Mandement, adviseerde het katholieke
dagblad de Volkskrant de lezers: "De katholiek neemt het Mandement met eerbied en leest
het in gehoorzaamheid."
3p 15 Noem een kenmerk van de verzuiling en leg uit waarom het advies van de Volkskrant
kenmerkend is voor een verzuilde samenleving.

Gebruik bron 7.
Een bewering:
Dit fragment past bij de positie van vrouwen in de jaren van de wederopbouw en bij de
tweede feministische golf.
4p 16 Toon de juistheid van deze bewering aan.

In de jaren zestig gaan jongeren voor het eerst openlijk eisen stellen aan de maatschappij
waarin ze leven.
2p 17 Noem hiervoor twee oorzaken.

Op muren en schuttingen in Amsterdam zijn in de loop der tijd talloze leuzen geschreven.
Hieronder volgen er drie uit verschillende periodes:
1 Onder het asfalt ligt het strand.
2 Stem niet, acteer zelf.
3 Baas in eigen buik.
3p 18 Verbind elke leus met de groep die deze leus gebruikt heeft. Geef voor je keuze telkens een
argument. Je kunt kiezen uit drie groepen: Dolle Mina, Kabouters, of krakers. Je mag elke
groep maar één keer gebruiken!

Gebruik bron 8.
De fotostrip laat de tegenstelling zien tussen de traditionele en de moderne rol van de
vrouw in het gezin.
2p 19 Leg uit, met twee voorbeelden uit de strip, hoe deze tegenstelling hier weergegeven wordt.

Gebruik bron 8.
Stelling:
De redactie van Libelle heeft de fotostrip geplaatst met als doel de vrouwenemancipatie te
bevorderen.
2p 20 Geef een argument vóór en een argument tegen deze stelling, beide gebaseerd op de
fotostrip.

Sommige historici zijn van mening dat het populaire damesblad Libelle in de jaren zestig en
zeventig belangrijker is geweest voor de vrouwenemancipatie dan de uitgaven van ManVrouw-Maatschappij en Dolle Mina.
2p 21 Geef een argument om die mening te ondersteunen.

300036 11
4
Lees verder


### Pagina 5

Stelling:
De nacht van Schmelzer moet gezien worden als een historisch omslagpunt op meerdere
terreinen.
4p 22 ☐ Toon met één argument aan dat deze stelling juist is op het terrein van de media en met een
ander argument dat deze stelling ook juist is op het terrein van de partijpolitiek.

In maart 1969 wordt op het congres van de PvdA afgesproken niet meer samen met de KVP
te regeren.
2p 23 ☐ Leg uit dat deze uitspraak van het PvdA-congres kenmerkend is voor de polarisatie in die
tijd.

Gebruik bron 9.
De houding van de kraker zoals die uit de tekst naar voren komt, past meer bij het beeld van
de politieke cultuur van de jaren zestig en zeventig dan bij het beeld van de jaren tachtig.
4p 24 ☐ Toon dat aan. Ga bij je antwoord in op:
- de motivatie van de kraker om te kraken;
- de motivatie van de kraker om stenen te gooien;
- de politieke cultuur van de jaren zestig en zeventig;
- de politieke cultuur van de jaren tachtig.

Gebruik bron 9.
3p 25 ☐ Leg uit dat de houding van de commissaris van politie kenmerkend is voor het optreden van
gezagsdragers in de jaren zeventig.
Verwerk in je uitleg:
- de houding van de commissaris tegenover de kraker;
- de houding van gezagsdragers in de jaren zeventig tegenover opstandige jongeren in het
algemeen.

Kenmerkend voor de politieke cultuur in de jaren tachtig is de vermindering van
ideologische verschillen.
2p 26 ☐ Leg uit dat het CDA een voorbeeld is van deze politieke cultuur.

De opkomst van grote en invloedrijke bewegingen als Greenpeace laat zien dat de
verzuiling sterk afgenomen is.
2p 27 ☐ Leg dat uit.

Einde
300036 11 5