# Eindexamen Geschiedenis HAVO 2002 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/geschiedenis/2002/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
Geschiedenis (nieuwe stijl) en staatsinrichting (oude stijl)
Hoger
Algemeen
Voortgezet
Onderwijs
20 02
Tijdvak 2
Woensdag 19 juni
9.00-12.00 uur
Vragenboekje
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring
of uitleg ontbreekt.
Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te
behalen; het examen bestaat uit 23 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
200028 12
Begin

### Pagina 2

Vraag 11 is een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd om deze opdracht te kunnen uitvoeren.

Nederland en Indonesië. Vier eeuwen contact en beïnvloeding

2p 1 □ Waarom beperkte de VOC zich op Java lange tijd tot het beheersen van de kuststreken?

Gebruik bron 1.
In deze rede neemt gouverneur-generaal Van der Capellen een bijzondere positie in. Hij heeft een andere mening dan zijn voorgangers in de VOC-tijd en zijn directe opvolgers.
4p 2 □ A Wat is de mening van Van der Capellen?
B Geef aan in welk opzicht hij afwijkt van zowel zijn voorgangers in de VOC-tijd als van zijn directe opvolgers.

Na 1830 veranderde de positie van de Indonesische vorsten. In de ogen van het Nederlandse bestuur werden de regenten steeds meer uitvoerders van het Nederlandse beleid, terwijl ze in de ogen van de Javaanse bevolking zelfstandig bleven.
4p 3 □ Leg uit waarom hier geen sprake was van een tegenstrijdigheid. Doe dat aan te geven wat de positie van de vorsten was
• in de ogen van de Nederlanders;
• in de ogen van de Javaanse bevolking.

Het Cultuurstelsel haalde veel Javaanse dorpen uit hun isolement.
2p 4 □ Noem twee manieren waardoor dat gebeurde.

De afschaffing van het Cultuurstelsel in 1870 had als gevolg dat de directe contacten van Javanen met Nederlanders toenamen.
2p 5 □ Geef hiervoor een verklaring. Vergelijk daarbij de contacten die ze vóór en na 1870 met elkaar hadden.

De liberale kabinetten probeerden na 1848 ook in de koloniën hun economische denkbeelden uit te voeren, bijvoorbeeld in de Mijnwet van 1850 en de Agrarische wet van 1870.
2p 6 □ Leg van één van deze wetten uit waarom die paste bij die denkbeelden.

Gebruik bron 2.
3p 7 □ Wat is de visie van tekenaar Braakensieck op de verovering van Atjeh? Licht je antwoord toe met twee elementen uit de bron.

De Atjeh-oorlog paste in een verandering van het koloniale beleid in Indonesië.
2p 8 □ Wat hield deze verandering in?

Gebruik bron 3.
De Republiek Indonesië en de Nederlandse regering kunnen beide dit verslag in hun propaganda gebruiken.
4p 9 □ A Stel je bent een aanhanger van de Republiek. Leg met een element uit de bron uit, hoe je dit verslag gebruikt in jouw propaganda.
B Stel je bent een aanhanger van de Nederlandse regering. Leg met een element uit de bron uit, hoe je dit verslag gebruikt in jouw propaganda.

In de 'kwestie Nieuw-Guinea' vormde de beeldvorming zowel aan Nederlandse als aan Indonesische zijde een belemmering voor de oplossing van het conflict.
4p 10 □ Noem voor elk van beide partijen één reden waarom het beeld van de ander negatief werd gekleurd.

200028 12 2 Lees verder


### Pagina 3

Inleiding
Het was het einde van de Japanse bezetting. In de nacht van 17 op 18 augustus 1945 (in de
Japanse tijdrekening: 2605) riep Soekarno de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië
uit. Onder invloed van de Ethische Politiek, die vanaf 1900 een rol speelde, hadden
Soekarno en de andere leiders van de Republiek hun nationalistische ideeën ontwikkeld.
Maar waardoor was het Indonesisch nationalisme het sterkst beïnvloed: door Japan of door
Nederland?
Je komt tot het stellen van de volgende hoofdvraag:
Wat heeft meer bijgedragen aan de onafhankelijkheid van Indonesië: de Japanse bezetting
of het Nederlandse koloniale beleid vanaf 1900?
13p 11 Schrijf naar aanleiding van deze hoofdvraag een kort historisch betoog. Volg daarvoor de
onderstaande aanwijzingen.
Neem de cursieve kopjes over.
Opkomst van de nationalistische beweging
In 1927 richtte Soekarno de Partai Nasional Indonesia, de PNI, op. Deze partij onderscheidde
zich duidelijk van oudere groeperingen als Boedi Oetomo, Sarekat Islam en de Indische Partij.
A In deze inleiding op je betoog beschrijf je in welk opzicht de PNI zich onderscheidde van
de oudere organisaties. Doe dit door twee ideologische verschillen te noemen tussen de PNI
en de oudere organisaties.
Het Nederlandse koloniale beleid vanaf 1900
B In dit deel van je betoog laat je zien dat het Nederlandse koloniale beleid bijdroeg tot de
Indonesische onafhankelijkheid. Doe dit door uit te leggen:
• wat de Ethische Politiek bijdroeg aan het ontstaan van het nationalisme;
• wat het modern-imperialisme bijdroeg aan het ontstaan van de idee van nationale eenheid.
De Japanse bezetting
C In dit deel van je betoog laat je zien dat de Japanse bezetting (vanaf 1942) bijdroeg aan
de versterking van het Indonesische nationale bewustzijn.
Doe dit aan de hand van twee voorbeelden van het optreden van Japan en geef per
voorbeeld aan hoe het Indonesisch nationale bewustzijn daardoor versterkt werd.
De grootste bijdrage
D In dit deel van je betoog geef je aan de hand van de antwoorden op B en C een afgewogen
antwoord op de hoofdvraag. Wat heeft meer bijgedragen aan de onafhankelijkheid van
Indonesië: de Japanse bezetting of het Nederlandse koloniale beleid vanaf 1900?
Je kunt in je antwoord óf duidelijk kiezen voor één van beide, óf een genuanceerd antwoord
geven.
[FIGUUR: Een zwart rechthoekig symbool] De Sovjet-Unie. Een systeem onder spanning
2p 12 De Russisch-orthodoxe kerk vormde een bindende factor in het rijk van de Russische tsaren.
Leg uit waarom dit zo was.
In 1917 was Rusland volgens de marxistische theorie nog niet rijp voor de socialistische revolutie.
2p 13 Aan welke belangrijke voorwaarde was in Rusland nog niet voldaan?
In het eerste Vijfjarenplan werd een verband gelegd tussen de collectivisation van de
landbouw en de groei van de industriële productie.
2p 14 Leg uit op welke wijze de landbouw ondergeschikt werd gemaakt aan de industrie.
Door de planeconomie nam het aantal centrale overheidsinstellingen toe.
2p 15 Geef hiervoor een verklaring.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
200028 12
3
Lees verder
Voor alle eindex

### Pagina 4

Gebruik bron 4.
Een interpretatie:
Fedotov vindt zichzelf een betere communist dan Stalin.
4p 16 Ontleen aan de bron twee van zijn argumenten hiervoor en licht die toe.

Gebruik bron 5.
6p 17 A Geef twee redenen waarom deze poster kenmerkend is voor de tijd van het eerste en
tweede Vijfjarenplan.
B Leg met een beeldelement uit welke voorstelling deze poster geeft van
arbeidsverhoudingen tussen man en vrouw op het platteland van de Sovjet-Unie.
C Toon met een argument aan, dat de poster een geïdealiseerd beeld van die
arbeidsverhoudingen geeft.

18 In 1938 besloot Stalin tot een ingrijpende koerswijziging: er kwam een einde aan de Grote Terreur.
4p 18 Geef twee redenen waarom Stalin deze zo makkelijk kon doorvoeren.

De Sovjet-Unie gaat in de jaren zestig steeds meer olie en gas exporteren.
3p 19 Beredeneer het verband tussen deze exportgroei en de resultaten van de planeconomie onder
Brezjnev.

Gebruik bron 6a, 6b en 6c.
6p 20 A Leg uit waarom de informatie in bron 6a kenmerkend is voor de Brezjnev-periode.
B Welk aspect van de 'tweede economie' wordt in bron 6b beschreven?
C Kies uit de bronnen 6a en 6c de minst betrouwbare en leg uit waarom de door jou
gekozen bron minder betrouwbaar is dan de andere.

Gebruik bron 7.
3p 21 Trek uit deze bron een conclusie over de leiders van de Sovjet-Unie in de tijd van Brezjnev.
Noem in je antwoord twee onderdelen van de bron waarop je je conclusie baseert.

Vooral bij jongeren bestond er in de Brezjnev-periode een toenemend ongeloof in de idealen
van de Communistische Partij.
4p 22 A Leg van één van die idealen uit, waarom jongeren in de Brezjnev-tijd hier niet meer in
geloofden.
B Verklaar waarom dit niet leidde tot een opvallende afname in het aantal aanmeldingen
voor de Komsomol.

Plattelandsbewoners hadden in de Brezjnev-periode in toenemende mate het gevoel dat zij
tweederangsburgers waren.
4p 23 A Noem een reden waarom dit gevoel gerechtvaardigd werd.
B De komst van de televisie op het Russische platteland droeg bij aan groeiende ontevredenheid.
Geef hiervoor een verklaring.

Einde
200028 12 4