# Eindexamen Fries HAVO 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 39 – Opgave 39

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2022
tijd vak 1
maandag 30 mei
9.00 - 11.30 uur
Fries
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
HA-1017-a-22-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Fryske striid om it wetter
1p 1 Hokker funksje hat de ynlieding boppe de tekst?
A De ynlieding is in anekdoate.
B De ynlieding is in gearfetting.
C De ynlieding is in konklúzje foarôf.
D De ynlieding is in probleemstelling.
1p 2 Sitearje it sinpart út de ynlieding boppe de tekst dat de oarsaken fan drûchte en wetteroerlêst goed ferklearje kin.
"It binne ... boartsje kinne." (r. 6-8)
1p 3 Hokker byldspraak brûkt de skriuwer yn dit tekstpart?
A ferliking
B metafoar
C metonymia
D personifikaasje
3p 4 Yn it tekstpart dat bestiet út de alinea’s 3 oant en mei 5 wurdt yngien op waarsomstannichheden dy’t ynfloed hawwe op de wetterhúshâlding. Neam út elk fan de alinea’s 3 oant en mei 5 in foarbyld fan ekstreem waar.
“dan is de Iselmar net iens mear de rêder” (r. 56-57)
1p 5 Wat bedoelt de skriuwer mei dy úspraak?
A dat de Iselmar net langer in oerskot oan wetter fan de polders krijt
B dat der net genôch wetter út de Iselmear wei helle wurde kin
C dat it wetterpeil yn de Iselmar krekt sa hurd sakket as yn Fryslân
1p 6 Hokker sin jout it Kearnsboadskip fan alinea 5 it bêste wer?
A De diken om de polders hawwe te lijen fan ferskrôljende waarmte.
B Gewaaksen ferlieze de ekstreeme waarsomstannichheden net.
C Oanhâldende fijte hat grutte gefolgen foar lânbou en natuer.
D Troch gleone sinne en skrale wyn sakket it wetterpeil yn Fryslân.
2p 7 Lis yn eigen wurden út dat it jaan fan mear romte oan de Fryske boezem in oplossing is foar sawol wetteroerlêst as wettertekort. Helje dyn antwurd út alinea 6.
1p 8 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 5 en 6?
A Alinea 6 beskriuwt in oplossing by wat yn alinea 5 sein is.
B Alinea 6 is in nuansearrring by wat yn alinea 5 sein is.
C Alinea 6 jout in gefolch by wat yn alinea 5 sein is.
D Alinea 6 makket in ferliking by wat yn alinea 5 sein is.
HA-1017-a-22-1-o 2 / 7 lees verder

### Pagina 3

1p 9 "It wetter fan de Iselmar is eins in lúkse". (r. 87-88)
Hokker soarte fan ûnderbouwing wurdt by dy útspraak jûn yn alinea 7?
A in ûnderbouwing basearre op emoasje
B in ûnderbouwing basearre op feiten
C in ûnderbouwing basearre op in ferliking
D in ûnderbouwing basearre op in moreel oardiel

1p 10 Hokker oantsjutting beskriuwt it karakter fan alinea 7 it bêste?
A ferdivedearjend
B ynformearjend
C oantrúnjend
D oertsjûgjend

De folgjende ynhâld heart by de fragen 11 en 12.
Yn alinea 8 wurde túkelteammen neamd foar it realisearjen fan goed
wetterbehear en beskerming fan Friezen yn de takomst.
2p 11 Jou de trije túkelteammen.
1p 12 Sitearje út alinea 8 it wurd dat it bêste in byld sketst fan it gehiel
oan túkelteammen.

Yn de tekst dracht de skriuwer ferskate oplossingen oan foar better
wetterbehear.
2p 13 Jou yn it skema foar elke maatregel oan oft der in oplossing mei bean
wurdt foar wettertekoart of foar wetteroerlêst.

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: maatregel, wettertekoart, wetteroerlêst. Onder maatregel staan drie items: útbreiding fan gemoalkapasiteit (alinea 6), polderpeilen omheech bringe (alinea 9), natuergebieten en healannen oerstreamme litte (alinea 9). De kolommen wettertekoart en wetteroerlêst zijn leeg.]

1p 14 Wat moatte greidboeren likegoed as bouboeren dwaan neffens alinea 10?
Sy moatte oandacht jaan oan
A de kwaliteit fan harren grûn.
B in heger wetterpeil yn harren grûn.
C it regelmjittich bewetterjen fan harren grûn.

2p 15 As gefolch fan hokker twa maatregels binne der tsjintwurdich al mear
mooglikheden om wetter op te slaan as earder?
Helje dyn antwurd út alinea 12.

2p 16 Op hokker twa manieren komt de Iselmar neffens de tekst oan syn
wetter?
Helje dyn antwurd út de alinea's 4-5 en 10-12.

HA-1017-a-22-1-o 3 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 4

1p 17 Hokker karakterisearring past by alinea 12?
A in beskriiuwing fan de situaasje no en yn de kommende tiid
B in gearfetting fan de wichtichste saken oer wetterbehear
C in oprop foar ynternasjonale gearwurking op it mêd fan wetter
D in warskôging rjochte oan alle ynwenners fan Nederlân

In skriuwer kin brûk meitsje fan ûnder mear de folgjende soarten fan ynformaasje:
1 ynformaasje basearre op politike ûntjouwingen
2 ynformaasje basearre op resinte ûnderfinings
3 ynformaasje basearre op útspraken fan in saakkundige
4 ynformaasje basearre op wittenskiplik ûndersyk
1p 18 Hokker ynformaasje brûkt de skriuwer benammen yn de tekst?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 1 en 4
D 2 en 3
E 3 en 4

Tekst 2 Jonge wrâldferbetterders: it ferskil meitsje

1p 19 Ut hokker twa eleminten bestiet alinea 1?
A in anekdoate en in yntroduksje
B in yntroduksje en in oanlieding
C in oanlieding en in tal feiten
D in tal feiten en in anekdoate

Tineke Cleveringa seit: "Mar dochs fine wy hjir yn Fryslân de ekonomy noch altyd belangriker." (r.16-18)
1p 20 Wêrom rekkenet Tineke Cleveringa harsels net ta dy wy, as it giet oer it ûnderwerp klimaat?

1p 21 Wat is it kearnboadskip fan alinea 3?
Boargers binne harren der net bewust fan
A dat goed wetterbehear it sakjen fan de boaiem tefoaren komt.
B dat it boarjen nei gas net ferstannich is yn it ramt fan wetterbehear.
C dat troch te stimmen ynfloed útoefene wurde kin op wetterbehear.

"“Gjin grutte griene fuotbalfilden mear, mar werom nei it natuerlike Fryslân, mei reidkragen en greidefügels.”" (r. 56-59)
1p 22 Hokker stylfiguer sit der yn ‘grutte griene fuotbalfilden’?
A irony
B paradoks
C pleonasme

HA-1017-a-22-1-o 4 / 7
lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 23 Wa binne neffens Tineke Cleveringa (althea 5) ferantwurdlik foar it ynfieren fan in natuerlyklus lânbou?
A de agraryske sektor
B de beliedsmakkers en wetjouwers
C de maatskippij
D it WetterSkip

1p 24 Wêrom sitte boeren net te wachtsjen op natuerlyklus lânbou? Basearje dyn antwurd op althea 5.
Tineke Cleveringa wol in bettere takomst foar Fryslân. Se neamt yn de tekst yn dat ramt trije groeperingen:
1 boargers (althea 3)
2 beliedsmakkers en wetjouwers (althea 5)
3 boeren (althea 5)

3p 25 Hokker aksjes moatte de trije ferskillende boppesteande groeperingen neffens Cleveringa ûndernimme om dat te berikken? Let op: jou foar elke groepering ien aksje.

1p 26 Wat is de wichtichste funksje fan althea 6?
A De althea foarmet in gearfetting.
B De althea foarmet in oanbefelling.
C De althea foarmet in sanfitering.
D De althea foarmet in winsk.

1p 27 Wat is it wichtichste doel fan Tineke Cleveringa (althea's 1 oant en mei 6) yn har wurk?
A bydrage oan mear balâns tusken ekonomy en ekology
B Fryske boeren oantrúnje ta natuerlyklus buorkjen
C minsken der bewust fan meitsje dat it klimaat feroaret

De fragen 28 tot en met 39 gaan over Welmoed Deinum. Zij komt vanaf althea 7 aan het woord.

1p 28 Wat is it wichtichste doel fan Welmoed Deinum har wize fan buorkjen?
A de boaiem ferrykje mei natuerlike dong
B de kij bûten rinne litte en sûn foer jaan
C de kij en de boaiem net tefolle belêste

1p 29 Mei hokker begryp wurdt yn it tekstpart dat bestiet út de althea's 7 en 8 it tsjinostelde fan 'biologyysk-dynamysk' (r. 94) oanjûn?
A gongber (r. 101)
B ekstinsyf (r. 108)
C legere kostpriis (r. 116)
D sletten omrin (r. 127)

HA-1017-a-22-1-o
5/7
lees verder ► ► ►


### Pagina 6

1p 30 "hellen sy tsjientûzen liter ûnder in ko wei" (r. 101-102)
Hoe kinst it taalkrûb fan Welmoed Deinym yn dat sinpart it bêste
beskriuwe?
A It is âlderwetsk.
B It is faktaal.
C It is in wurdboarterijke.
1p 31 "Ik wit net better." (r. 113)
Wêr doelt Welmoed Deinym op mei dy útspraak?
A Sy buorket noch net lang op biologysk-dynamyske wize.
B Sy synt har eigen boerebedriuw it bêste dat der is.
C Sy hat allinnich mar ûnderfining mei ekstinsyf buorkjen.
De folgjende ynliding hoart by de fragen 32 en 33.
3p 32 "De Grasboerderij wurket mei in sletten omrin." (r. 114-115)
Neam fjouwer bedriuwsekonomyske foardielen fan dy sletten omrin.
1p 33 Hokker neidiel fan wurkjen mei in sletten omrin neamt Welmoed Deinum?
1p 34 Wat is neffens alinea 8 de wichtichste motivaasje fan Welmoed Deinum
foar in duorsume wize fan buorkjen?
1p 35 "De oertsjûging is grut." (r. 160)
Sitearje de sin út alinea 9 dy't it momint oanjout dat dy oertsjûging by
Welmoed Deinum ûntste.
1p 36 "Ik wol it ferskil meitsje en sjen litte hoe't it ek kin." (r. 181-182)
Ut hokker eardere alinea docht bliken dat it neamde 'ferskil meitsje' him
net allinne beheint ta de bedriuwsfiering?
A út alinea 7
B út alinea 8
C út alinea 9
1p 37 Hoe kinst de opbou fan alinea 11 it bêste gearfetsje?
A De alinea befettet in ferwachting en in nij feit.
B De alinea befettet in konklúzje en in oprnop.
C De alinea befettet in stânpunt en in fyzje.
D De alinea befettet in warskôging en in winsk.
1p 38 Mei hokker wurd út de alinea's 4 oant en mei 6 soesto de wize fan
buorkjen fan Welmoed Deinum it bêste oantsjutte kinne?
A maatwurk (r. 56)
B natuerynklusif (r. 60)
C fertsjinnersmodel (r. 70)
D ambisjeuzer (r. 89)
HA-1017-a-22-1-0
6/7

### Pagina 7

1p 39 Wêr bestiet it ferhaal fan Welmoed Deinúm (alinea's 7 oant en mei 11) benammen út?
it beskriiuwen fan
A de foardielen fan biologysk-dynamysk buorkjen
B de wurkwize fan biologysk-dynamyske bedriuwen
C eigen ûnderfiníngen mei biologysk-dynamysk buorkjen
D it belang fan mear biologysk-dynamyske bedriuwen

Bronfermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1017-a-22-1-o
7 / 7
einde