# Eindexamen Fries HAVO 2019 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2019/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 38 – Opgave 38

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2019
tijdvak 1
donderdag 23 mei
9.00 - 11.30 uur
Fries

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 38 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin,
dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1017-a-19-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Jaan en krije, hoe dochst dat?

1p 1 Hokker funksje hawwe de trije ynliedende sinnen?
A Se formulearje de gearfetting.
B Se formulearje de problemstelling.
C Se formulearje in anekdoate.
D Se formulearje in konklúzje.

"Ast de skiednis fan it geskink op papier set te soest, wêr soe dy dan
begjinne moatte?" (r. 1-3)
1p 2 Wurdt yn dizze alinea antwurd jûn op dizze fraach?
Lis dyn antwurd út.

3 Hokker twa aspekten dy't de sosjale relaasje oanbelangje, meitsje it
útskykjen fan in geskikt kado sa dreech?
Helje dyn antwurd út alinea 2.

Yn alinea 2 yntrodusearret filosoof Henk Oosterling it begryp ‘treast-
keapjen’.
1p 4 Wêrfoar wurdt neffens him troch de oanbelangjende keapers treast socht?

1p 5 Wat is it ferbân tusken alinea 2 en "Ik leau ... protte foar." (r. 38-44)?
A It is in oarsaklik ferbân.
B It is in opsommend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in utilizend ferbân.

Filosoof Henk Oosterling stelt dat folslein ûnbaatsuchtich skinken net in
1p 6 protte foarkomt.
Helje út de alinea's 2 en 3 twa saken dy't minsken wêrom ferwachtsje.

2p 7 Neam it dilemma op basis dêr't Henk Oosterling fan stelt dat ús moderne
konsumpsjemaatskippij op 'e nij útfun wurde moat.
Helje dyn antwurd út alinea 3.

Yn alinea 4 wurdt oanjûn wat manlju en froulju neffens ûndersyk fan
televyzjeprogramma ‘Kassa’ it leafst kado krije.
1p 8 Hokker konklúzje kinst lûke oer manlju en froulju?
A Manlju krije it leafst de nijste gadgets, froulju wolle nuttige geskinken.
B Manlju krije it leafst nuttige kado's, froulju wolle kado's foar
ferdivedaasje.
C Manlju likedgoed as froulju krije it leafst geskinken dy't nittich binne.
D Manlju likegoed as froulju wurde blid fan kado's foar ferdivedaasje.

HA-1017-a-19-1-0 2/6
Beskikber gesteld troch Stichting Studjebegelieding Leiden (SSL).

### Pagina 3

1p 9 Watfoar argumint brûkt Ireen fan Ditshuyzen yn alinea 7 by it ôfrieden fan
it jaan fan klean en keunst?
A Sy brûkt in autoriteitsargumint.
B Sy brûkt in emosjoneel argumint.
C Sy brûkt in ferlykjend argumint.
D Sy brûkt in moreel argumint.

Yn alinea 7 neamt Ireen fan Ditshuyzen twa risiko’s by it jaan fan kado’s.
2p 10 Neam de twa risiko’s.

1p 11 Omskriuw wat bedoeld wurdt mei ‘it’ yn rigel 117.

1p 12 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 7 en 8?
A It is in konkludearjend ferbân.
B It is in oarsaaklik ferbân.
C It is in opsomjend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

De folgjende inlieding heart by de fragen 13 en 14.
„Dat hiest no net dwaan moatten”. (r. 119-120)
1p 13 Op hokker fan de trije yn alinea 6 neamde jouwers liket in ûntfanger dy’t
dizze útsspraak docht it meast?
A de ‘egojouwer’
B de ‘ekskúsjouwer’
C de ‘ik-bin-der-net-jouwer’
1p 14 Sitearje it sinpart út it ferfolch fan de tekst dat oanjout wêrom’t men dat as
ûntfanger net sizze moat.

2p 15 Neam út alinea 10 fjouwer wurden dy’t beskriuwe hokker hâlding in
ûntfanger neffens Van Ditshuyzen it bêste oannimme kin by it útpakken
fan in kado.

1p 16 Wêrom neamt Ireen fan Ditshuyzen Sinteklaas in prachtige Nederlânske
tradisje (r. 155-156)?
A omdat mei Sinteklaas
B âlden en bern legearre wurkje oan in moai kado en gedicht.
C fia de gedichten gefoelens by it jaan fan in kado uterte wurde kinne.
D minsken motivearre wurde om in echt passend kado út te sykjen.
E sichtber wurdt dat krekt lytse presintsjes tige wurdearre wurde.

De folgjende inlieding hoart by de fragen 17 en 18.
Yn alinea 12 wurdt de kadoboks foar bernejierdeis útlein.
1p 17 Jou it grutte foardiel fan sa’n kadoboks dat neamd wurdt yn dy alinea.
2p 18 Neam twa neidielen fan sa’n kadoboks dy’t neamd wurde yn dy alinea.

HA-1017-a-19-1-o 3 / 6 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Van Ditshuyzen fynt it neidiel fan it jaan fan jildpresintsjes dat it te maklik en ûnpersoanlik is (r. 218-219).
19 Hokker neidiel fan in slûf mei ynhâld wurdt noch mear yn dyselde alinea beskreaun?
20 Hokker bewearing past it bêste by alinea 15?
A De alinea befettet in advys.
B De alinea befettet in gearfetting.
C De alinea befettet in konklúzje.
D De alinea befettet in warskôging.
In skriuwer kin by it skriuwen fan teksten brûk meitsje fan
1 feiten
2 syn eigen miening
3 miningen fan oaren
21 Wêr hat de skriuwer fan dizze tekst benammen brûk fan makke?
A fan 1 en 2
B fan 1 en 3
C fan 2 en 3

Tekst 2 Europa sliept te min

22 Sitearje twa sinnen út alinea 1 dêr't in konklúzje yn foarkomt.
23 Wat is it ferbân tusken “Wy bringe ... dimme is.” (r. 13-15) en it ferfolch fan alinea 2?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konkludearjend ferbân.
C It is in redusejend/oarsaaklik ferbân.
D It is in utilizerend ferbân.
24 Hokker wurd yn alinea 2 stiet gelyk oan “natoerlik ljocht” (r. 12)?
25 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 2 en 3?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konkludearjend ferbân.
C It is in oantfoljend ferbân.
D It is in utilizerend ferbân.
26 Hokker twa ferbetteringen yn it ramt fan slieppromblemen dogge harren krekt yn de fakânsje foar?
HA-1017-a-19-1-o 4 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 27 Wat bedoelt Kantermann mei de "sosjale jetlag” (r. 45-46)?
A De tiid fan sliepen slút net goed oan by de tiid dat men aktyf wêze moat.
B In tekoart oan sliep liedt ta minder goed funksjonearjen op it wurk.
C Minsken hawwe troch harren tiidsyndieling minder kontakten mei- inoar.

1p 28 Wat is it grutste foardiel fan minsken op it plattelân foar minsken út de stêd oer?
"Teeners moatte ... skoalle ta.” (r. 71-73)

1p 29 Hokker term dy’t Kantermann op in oar plak yn de tekst brûkt is hjir tapaslik?
“Kantermann wol ... wurde kin.” (r. 92-96)

1p 30 Op watfoar effekt hopet Kantermann by dat ûndersyk?
A dat minsken dêrtróch earder slûch wurrde
B dat minsken dêrtróch hurder wurkje kinne
C dat minsken dêrtróch minder gau lêst fan de eagen hawwe
D dat minsken harren dêrtróch langer konsintrearre kinne

“"Sliepe stiet gelyk oan net-ljjocht” (r. 97)

1p 31 Wat wol Kantermann mei dizze stelling sizze?
A Minsken kinne keunstljjocht better ferdrage as se goed sliepe.
B Minsken kinne maklik sliepe yn in tsjustere romte.
C Minsken soenen (al) sliepe moatte wannear’t it bûten tsjuster is.

Yn it tekstpart alinea 2 oant en mei alinea 5 neamt Kantermann trije soarten fan tsjinstellingen dy't fan ynfloed binne op it sliepgedrach.
2p 32 Neam dy trije tsjinstellingen.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
HA-1017-a-19-1-o 5/6 lees verder ►►►

### Pagina 6

De volgende inleiding hoort bij de vragen 33 tot en met 35.
Kantermann jout ûnder mear as advys om nei jins ynterne klok te harkjen
om gjin slieppoblemen te krijen (r. 98-100).

1p 33 Yn hokker alinea út it foargeande tekstpart is dêrfan al in foarbyld mei in
posityf effekt jûn?
A yn alinea 3
B yn alinea 4
C yn alinea 5
D yn alinea 6

2p 34 Hokker twa faktoaren dy't it goed funksjonearjen fan de ynterne klok
beheine kinne, wurde neamd yn de tekst?
Helje dyn antwurd út de alinea's 4 oant en mei 6.

1p 35 Hokker advys jout Kantermann noch mear? Helje dyn antwurd út de
alinea's 8 oant en mei 11.

Yn alinea 12 wurdt praat oer in tekoart oan sliep.
1p 36 Yn hokker twa eardere alinea's wurde negative gefolgen fan in tekoart
oan sliep beskreaun?
A yn de alinea's 3 en 5
B yn de alinea's 4 en 5
C yn de alinea's 4 en 6
D yn de alinea's 5 en 6

1p 37 Wannear hast gjin tekoart oan sliep neffens Kantermann?
Brûk net mear as 10 wurden.

1p 38 Hokker skriuwdoel hat de skriuwer benammen mei dizze tekst?
A ynformearje
B oantrune
C oertsjûgje

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1017-a-19-1-o einde