# Eindexamen Fries HAVO 2015 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/havo/fries/2015/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 35 – Opgave 35

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen HAVO
2015
tijdvak 1
donderdag 28 mei
9.00 - 11.30 uur
Fries

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 35 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 45 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin,
dan wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

HA-1017-a-15-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 De wolf hat neat te sykjen yn Nederlân
1p 1 Wat is it ferbân tusken de sinnen “De earste ... it gewear.” (r. 1-4) en
“Dêr rûnen ... de feiten.” (r. 4-5)?
De twadde sin is in
A befêstiging fan de earste sin.
B nuanseearring fan de earste sin.
C tafOeging by de earste sin.
D út lis by de earste sin.
1p 2 Wat is it ferbân tusken “Tagelyk makket ... grutte wolvepopulaasjes.”
(r. 17-19) en alinea 3?
A It is in foarweardlik ferbân.
B It is in konk ludearejend ferbân.
C It is in oarsakklik/red en jouwend ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.
"de fee hâlders krije de jagers al oan harren kant, dy't yn de wolf in
jachtkonkurrint sjogge." (r. 56-58)
1p 3 Lis út wat dy konkurrinsje ynhâldt.
1p 4 Hokker foardiel sjogge jagers yn de komst fan wolven nei Nederlân ta?
"soe sa'n bist dat him net oan de regels hâldt, dochs 'ferwidere' wurde
moatte" (r. 69-71)
1p 5 Wêrom stiet it wurd 'ferwidere' yn de tekst tusken skrapkes?
A De skriuwer drukt him op fersachtsjende wize út.
B It is tro ch de skriuwer net sa serieus bedoeld.
C It wurd wurdt net hielendal korrekt brûkt.
3p 6 Neam trije saken dy't Alterra regelje wol mei it each op de komst fan
wolven nei Nederlân ta. Helje dyn antwurd út de alinea's 6 en 7.
As de wolf nei Nederlân ta komt, hat dit foar boeren ne idielige gefolgen.
2p 7 Hokker twa ne gat ive kon sekwinsjes kinst út de alinea's 6 en 9 helje?
1p 8 Sitearje de sin út de alinea's 6 oant en mei 8 dy't útleit wêrom't it wichtich
is om no al nei te tinken oer wat te dwaan as in wolf earst jout.
HA-1017-a-15-1-o 2/6 lees verder

### Pagina 3

1p 9 Wat is it ferbân tusken “foar it bewekjen fan de sûnens fan de wolven” (r. 87-88) en alinea 9?
A It is in ferlykjend ferbân.
B It is in konkludearjend ferbân.
C It is in oarsaaklik/redcurrentNode ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.

1p 10 Hokker advys jout de skriuwer yn alinea 10?
A Foarkom diskusjes oer omfang fan in wolvepopulaasje.
B Meitsje gjin belied salang’t der noch gjin wolven binne.
C Stel in konkreet wolvebelied op en kommunisearje dêroer.

2p 11 Oer hokker twa saken binne alle belutsenen it iens wat de komst fan wolven nei Nederlân ta oanbelanget?

Tekst 2 Leaver smeerooft en nútsjesmoar

1p 12 Wat is it ferbân tusken de ynliedende sinnen boppe de tekst en “Der binne ... smeerooft) hawwe.” (r. 1-5)?
Yn de beide earste sinnen fan alinea 1
A wurde de ynliedende sinnen tsjin sprutsen.
B wurde foarbylden jûn.
C wurde redenen neamd.
D wurdt in konklúzje lutsen.

1p 13 Yn alinea 1 wurdt praat fan “úthiem ske wurden”. (r. 9) Hokker wurd yn alinea 1 hat deselde betsjutting as ‘úthiem ske’?

2p 14 Yn alinea 1 wurdt twa typen fan minsken neamd. Jou yn eigen wurden oan hokker twa typen oft dat binne.

2p 15 Yn de tekst wurdt in tal âlde Nederlânske wurden jûn dêr’t de Bond tsjin Leenwoorden (BTL) him foar úts prekke soe. Neam trije fan dy wurden.

1p 16 “De BTL fynt it lienen fan wurden gefaarlik en beskôget it as in slimme bedriging foar de eigenens fan de wurdskat.” (r. 44-48) Sitearje de slogan fan BTL dy’t oanslút by dit sitaat.

HA-1017-a-15-1-o 3 / 6

### Pagina 4

De volgende inleiding hoort bij de vragen 17 en 18.
“Salang’t de measte taalbrûkers oan de skouders lûke, bliuwt it fjochtsjen
tsjin wynmûnen.” (r. 49-51)
1p 17 Hokker stylmiddel brûkt de skriuwer hjir?
A Hy brûkt in eufemisme.
B Hy brûkt in hyperboal.
C Hy brûkt in metafoar.
D Hy brûkt in paradoks.
1p 18 Wat bedoelt de skriuwer mei dizze útspraak?
1p 19 Wat wol de skriuwer yn alinea 5 mei it foarbyld fan germanismen dúdlik
meitsje?
1p 20 Yn hokker alinea’s wurdt beskreaun dat ynslûpsels yn it Nederlânsk net in
ferskynsel fan de lêste jierren binne?
De skriuwer neamt twa ferskillende aspekten fan “modernistyske
newspeak” (r. 84).
2p 21 Hokker twa aspekten binne dat?
“It bewekjen fan de diken hat gjin doel. De floedgolf oan frjemde wurden is
net op te kearen.” (r. 99-102)
1p 22 Sitearje it sinpart út alinea 5 dat itselde gefoel werjout.
“It leveret listkes op mei betochte of yn ûnbrûk rekke wurden, sa nuver en
apart dat mannich Fryskprater der wat om laitsje moat.” (r. 107-110)
1p 23 Yn hokker foargande alinea spile dat ek foar it Nederlânsk?
1p 24 Mei hokker metoade soenen neffens de skriuwer wurden as ‘snoadfoan’,
‘tsjilredens’ en ‘sjoddy’ dochs wol yn it Frysk yngong finne kinne?
1p 25 Hokker karakteristyk past it bêste by alinea 12?
A Alinea 12 jout de miening fan de skriuwer oer it omgean mei
ynslûpsels.
B Alinea 12 jout in oplossing hoe’t ynslûpsels út in taal opkeard wurde
kinne.
C Alinea 12 jout it gefolch oan fan ynslûpsels yn de taal.
HA-1017-a-15-1-o
4 / 6
lees verder

### Pagina 5

Tekst 3 In popkonsert is in sosjaal barren

1p 26 Wat is de funksje fan alinea 1?
A Alinea 1 is de haaddachte fan de tekst.
B Alinea 1 is de oanlieding foar it skriuwen fan de tekst.
C Alinea 1 is in anekdoate.
D Alinea 1 is in gearfetting fan de tekst.

1p 27 Wat wurdt bedoeld mei ‘it fenomeen’ (r. 11)?
1p 28 Wat is it ferbân tusken de alinea’s 3 en 4?
A It is in oanfoljend ferbân.
B It is in oarsaaklik/redendieuwend ferbân.
C It is in tsjinstellend ferbân.
D It is in útlizzend ferbân.

1p 29 Wat is de haaddachte fan alinea 4?
A De muzyk dy’t falt ûnder it begryp ‘spirituële muzyk’ is tige ferskillend.
B De romte, dêr’t de muzyk yn klinkt, jout de trochslach foar hoe’t de muzyk falt.
C It boek *How music works* jout op in skerpsinnige wize in byld fan de ûntjouwingen.

2p 30 Lis út wat it ferskil yn aard is tusken de Westerske spirituële muzyk en dy fan de Afrikanen.
Yn de alinea’s 5 en 6 wurde trije foarbylden neamd fan it effekt fan romte op muzyk. Ien fan dy foarbylden is al ynfolle yn it ûndersteande skema. Folje de oare twa foarbylden op deselde manier yn.

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: muziek(soarte), lokaasje, effekt. De eerste rij bevat: (ûnbidich stampende) gabber of hardcore, grutte sporthal(len), galm (dêr’t alle subtiliteit yn weirwurdt).]

1p 31 Wêrom is in popkonsert oars ynrjochte as in klassike teaterseal?
A De konsertseal moat geskikt wêze foar grutte klibers.
B Der moat by in popkonsert ek romte wêze foar de sosjale funksje.
C Popmuzyk hat ferlet fan in spesifike konsertseal foar de akoestyk.

Let op: de lêste fragen fan dit eksamen staan op de volgende pagina.

HA-1017-a-15-1-o 5 / 6 lees verder

### Pagina 6

1p 33 Wat is it ferbân tusken alinea 7 en de sin "De seal diktearret de situaasje.”
(r. 96)?
A It is in foarweardlik ferbân.
B It is in konk ludearjend ferbân.
C It is in re denjouwend ferbân.
D It is in tsjinstellend ferbân.

"Hiel ferstille ... soart romte." (r. 104-107)
1p 34 Hokker foarbyld fan in oare oplossing jout de skriuwer yn de
neikommende alinea’s?
A Gef oelige konsertgongers moatte net sa seure, en harren gewoan in
bytsje oanpasse.
B It ôftwingjen fan de winske sfear bygelyks troch muzyk sûnder
fersterking te spyljen.
C Op it webstee fan de konsertseal in listke ple atse mei gedrachsregels
foar konserten.

1p 35 Wat is it wichtichste skriuwdoel fan de tekst?
A ferdiv edearje
B ynforme arje
C oantrune
D oertsjûgje

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
HA-1017-a-15-1-o
6/6
einde